Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
Laatste nieuws
Hans Verheul
31 mei 2021 4 minuten leestijd
werk & inkomen

Feminisering medisch specialismen zet niet door

In de medische staf blijven mannenvakken bestaan

14 reacties
Getty Images
Getty Images

Ondanks de forse instroom van vrouwelijke studenten de laatste twintig jaar blijft een aantal grote medisch specialismen overwegend mannelijk. Cardioloog Hans Verheul vraagt zich af of er sprake is van een cultuurprobleem.

De ontwikkeling in de samenstelling van de medische beroepsbevolking kent de dynamiek van een olie­tanker. Aangezien rond 1990 het aandeel vrouwen in de studie geneeskunde boven de 50 procent is gestegen, wordt uiteindelijk, komend decennium, ook een dergelijk omslagmoment bij de medisch specialisten verwacht. Deze ontwikkeling, de toename en het ontstaan van een groeiende meerderheid van vrouwelijke artsen, krijgt onder de noemer feminisering bijzondere aandacht.1

Beleidsmakers en influencers leggen de nadruk op de verschillen in professionele stijl. De werkstijl van vrouwelijke artsen zou meer empatisch en relatiegericht zijn. Zij hebben meer dan hun mannelijke collega’s een voorkeur voor parttime werken en voor een loondienstverband. Ook lijken vrouwelijke artsen meer gericht op samenwerking en behandeling volgens richtlijnen.

De media creëren beelden met eigentijdse jonge vrouwen en een slinkende groep oude mannen. Deze beelden zijn vooral uit de huisartsenpraktijk, waar inderdaad de helft van de artsen jonger dan 45 jaar is, van wie 70 procent vrouw.

Maar geldt dit beeld ook voor het ziekenhuis? Hoe ziet de feminisering in de medische staf eruit? Wat merkt de patiënt met een gescheurde knieband, een spoedkeizersnee of met een hartinfarct komend decennium hiervan? Wie ziet de patiënt op de ok, aan zijn bed of in de spreekkamer?

Geen verband

Uit de gegevens van het Capaciteitsorgaan werden de veertien grootste klinische disciplines (meer dan vijfhonderd specialisten, leeftijd tot 67 jaar) geselecteerd, samen goed voor bijna 85 procent van het totaal en geordend naar aandeel specialisten jonger dan 42 jaar en aandeel vrouwelijke specialisten.2

In 2019 zijn bij zes disciplines de vrouwelijke specialisten in de meerderheid, samen goed voor 63 procent van het totaalaantal vrouwen. Het aandeel vrouw varieert van 14 procent bij ortho­pedie naar 68 procent bij kindergeneeskunde. De psychiaters kennen met 27 procent de minste jonge specialisten en de dermatologen en maag-, darm- en leverartsen het hoogste aandeel (41%).

Er is geen verband tussen leeftijd en vrouw. De gynaecologen tellen 66 procent vrouwen en 29 procent jonge specialisten, maar bij chirurgen, even jong, is 25 procent vrouw.

Gynaecologie

De uitstroom van medisch studenten telt ongeveer 70 procent vrouwen. Bij instroom in de opleidingen en uiteindelijk bij de jonge specialisten zou het aandeel vrouwen in een genderneutraal traject dan ook 70 procent moeten zijn en niet 50 procent.

In drie groepen artsen, respectievelijk aiossen van 24-33 jaar en jonge specialisten van 34-43 jaar en 44-53 jaar, werd per discipline het aandeel vrouwen in deze groepen vergeleken met het aandeel vrouwen in de uitstroom van de bijpassende studieperiode. Hiervoor zijn de tijdvakken 2010-2019, 2000-2009 en 1990-1999 genomen, met een uitstroom van gemiddeld 69, 66 en 58 procent vrouw. De verhouding aandeel vrouw per groep artsen tot aandeel vrouw bij uitstroom in de bijpassende studieperiode is bij een genderneutraal traject een quotiënt met waarde 1.

De vergelijking van de drie tijdvakken levert een opmerkelijk constant beeld. Gynaecologie blijft de opleiding met naar verhouding de grootste instroom van vrouwen met een quotiënt van 1,29 (1990-1999) naar 1,26 (2000-2009). Er zijn zeven opleidingen met een actuele waarde van deze quotiënt tussen 0,90 en 1,10 en vijf opleidingen met een quotiënt tussen 0,70 tot 0,80. De orthopedie heeft het laagste quotiënt van 0,25 (1990-1999) naar 0,46 (2000-2009) gevolgd door heelkunde van 0,50 naar 0,68 en cardiologie van 0,52 naar 0,70.

Verschillen in instroom bepalen uiteindelijk de verschillen in aantallen vrouwelijke specialisten. De samenstelling van een discipline in 2029, over tien jaar, ligt al vast in de opleidingsgroep assistenten en in de leeftijdstijdsopbouw van de specialisten. Uitbreiding van de instroom tot een traject van tien jaar met aanpassing voor de opleidingsduur volgens het scenario van het Capaciteitsorgaan maakt een simpele voorspelling voor 2029 mogelijk: zeg tien jaar opleiding erin en tien jaar oudste specialisten eruit.

Roze bril

In 2029, veertig jaar nadat de studenten geneeskunde een gelijke verdeling over mannen en vrouwen bereikten, zijn er nog zes grote klinische disciplines met een duidelijke meerderheid aan mannelijke specialisten (zie figuur). Over tien jaar wordt mogelijk één op de vijf vrouwen met een gescheurde kruisband door een vrouwelijke orthopeed geopereerd en één op de drie vrouwen met een hartinfarct door een vrouwelijke cardioloog behandeld. Dat 78 procent van de gynaecologen een vrouw is en dat ook grote aantallen vrouwen in andere disciplines het gemiddelde rechttrekken, maakt niet dat de feminisering van het ziekenhuis vergelijkbaar is met die van de huisartsengroep. In de samenstelling van de medische staf in het doorsneeziekenhuis blijft een grote sectie met een belangrijke gendergap bestaan. Al eerder werd geconstateerd dat ook de positie en inkomens van vrouwelijke specialisten onderhevig zijn aan de invloed van een gendergap.3,4 Het vraagt dan ook een roze bril om de veranderingen in de huisartsenpraktijk als een vanzelfsprekend toekomstbeeld voor de medische staf in een doorsneeziekenhuis te nemen.

Onze samenleving eist een genderneutrale en inclusieve arbeidsmarkt. Als instroom, inkomen en carrièreperspectief binnen groepen medisch specialisten hierin belangrijk afwijken, roept dat vragen op over selectie en cultuur die misschien niet van deze tijd zijn.

auteur

Hans Verheul, cardioloog, Flevoziekenhuis, Almere

contact

jverheul@flevoziekenhuis.nl

cc: redactie@medischcontact.nl

Voetnoten

1. Meyboom -de Jong B. Feminisering van de geneeskunde. Ned Tijdschr Geneesd 1999; 143: 1134-36.

2. Capaciteitsplan 2021-2024 Hoofdrapport.

3. Maas AHEM, ter Braak EWMT, Verbon A. Actiever carrièrebeleid nodig voor vrouwelijke artsen. Ned Tijdschr Geneesd 2016,160:D32.

4. Levi M. Genderneutraal tot de cijfers spreken. Parool 2020; 1 feb: 69.

Lees meer
werk opleiding
Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Arina Klokke, Huisarts, Delft 17-06-2021 10:22

    "Hoe kan het dat een gebrek aan ‘feminisering’ anno 2021 een probleem is, terwijl op dit moment 70% van de geneeskundestudenten vrouw is? Mijn dochter, 3e jaars geneeskunde, zat in een zoomcollege met een groepje jaargenoten. Er waren enkele mannen en veel meer vrouwen. De internist die college gaf, richtte zich eerst tot de kleine groep mannen. “Zijn er geen mannen meer die dokter willen worden? Zo jongens, jullie kunnen straks uitkiezen wat jullie willen worden”. Heeft deze internist enig idee hoe dit binnenkomt bij de vrouwelijke studenten, die aan het hele selectieproces met een oververtegenwoordiging van vrouwen zelf niets kunnen doen?
    Wanneer je het omwille van een betere dynamiek belangrijk vindt dat er een 50/50 verdeling is, dan moet je ook consequent zijn. Dan moet je niet langer selecteren op “geschiktheid” en 70% vrouwen geneeskunde laten studeren, maar teruggaan naar de loting en 50% mannen, 50% vrouwen selecteren.
    Er is een krapte op de arbeidsmarkt. Vele jonge klaren, met name orthopeden, internisten, cardiologen en radiologen hebben geen uitzicht op vast werk. Het wachten is op politieke besluitvorming: wanneer de specialisten in loondienst werken, dan is de perverse prikkel tot het draaien van krankzinnige werkweken weg. Er komen plekken vrij en de selectiedruk wordt minder. Vooralsnog is er een moordende concurrentie, waarbij dan allerlei (ouderwetse) selectiecriteria naar boven komen, zoals het afwijzen van een arts die wellicht zwanger kan worden. Het idee dat sommige specialismen niet in deeltijd kunnen worden uitgeoefend, is echt niet meer van deze tijd. Sterker nog: in deeltijd werken is een must, èn om de jonge klaren een kans te geven, èn omdat niet alleen vrouwen, maar ook mannen betere artsen worden wanneer ze in deeltijd gaan werken. Het artsenvak is zwaar en verantwoordelijk. Om afstompen en een burn out te voorkomen, om genoeg aandacht voor de patiënt te hebben, is een goede werk-/privébalans essentieel."

  • Petra Kuijpers, cardioloog, Maastricht 05-06-2021 18:12

    "Dank voor het door een mannelijke cardiologische collega onder de aandacht brengen van dit probleem. Mijns inziens zit er wel nog een denkfout in; er kunnen wel veel vrouwen geneeskunde gaan studeren, maar zolang mannen afdelingshoofden en opleiders zijn, worden de vrouwelijke basisartsen toch minder snel of niet aangenomen voor opleidingsplaatsen. De 'vooruitgang' gaat veel te traag. Ik was in 1990 de tweede (!) vrouw die in Maastricht de cardiologie opleiding mocht gaan doen. In 1997 kreeg ik te horen dat ik in een niet nader te noemen ziekenhuis niet werd aangenomen (door mannen) 'want ze wilden geen vrouwen in het maatschap". Onlangs hoorde ik soortgelijke woorden van een jonge vrouwelijke collega anno 2021.....dus in bijna 25 jaar is er nauwelijks iets veranderd.
    Waar blijven de vrouwelijke afdelingshoofden in de 'mannenvakken', maar natuurlijk in elk vak!!? Dat zou de cultuuromslag kunnen bevorderen en zorgen voor een evenwichtigere verdeling van opleidingsplekken."

  • Leendert Bakker, arts-microbioloog, Almere 05-06-2021 12:14

    "medische microbiologie?"

  • Maren Van waalwijk, Specialist ouderengeneeskunde, Breda 02-06-2021 15:08

    "Beste Hans Verheul,

    Geen uitgebreide reactie op uw artikel maar 'slechts' een compliment over de objectieve, niet oordelende en nieuwsgierige manier waarop u de feiten presenteert. Misschien is dát wel een voorbeeld van feminisering!

    Vriendelijke groet,

    Maren van Waalwijk, specialist ouderen geneeskunde

    "

  • Martine de Vries, Kidnerarts, Leiden 01-06-2021 18:29

    "Ik raad iedereen aan om voor op dit artikel te reageren eerst eens een Implicit Association Test (IAT) te doen via Harvard University.
    Zie: https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html
    En dan kiezen voor de 2 gender-IAT's (de andere kan je natuurlijk ook doen, ook heel inzichtgevend).

    En laten we het vandaar uit vervolgens hebben over glazen plafonds, vrouwen die "niet hard zouden willen werken", vrouwen die "alleen parttime willen werken" etc.

    We zien dingen niet zoals ze zijn, we zien dingen zoals wij zijn."

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.