Blogs & columns
Column

Onethisch, waarschijnlijk illegaal, maar vooral oneerlijk

3 reacties

Onlangs bedacht de NZa dat psychiaters verplicht gegevens over hun patiënten met de zorgautoriteit moeten delen. Sterker nog: ze moeten extra gegevens gaan verzamelen voor de NZa, op straffe van een dwangsom. Het doel is om ‘zorgkosten beter te kunnen berekenen’. Ethisch valt er nogal wat op af te dingen en waarschijnlijk mag het niet van de rechter, maar boven alles: het is ontzettend oneerlijk.

Wil je namelijk als arts observationeel onderzoek doen, dan loop je tegenwoordig op tegen allerlei bureaucratische procedures en een hoop formulieren. Vooraf moet je mooie verhalen bedenken en uitschrijven over het doel en het belang van je onderzoek, verantwoordelijke medewerkers en statische analyses benoemen, en beschrijven hoe het gefinancierd wordt. En, o ja, onderbouw ook maar eens waarom je niet alle patiënten gaat benaderen voor informed consent. Bij prospectief observationeel onderzoek begint informed consent steeds vaker te worden geëist en het zal niet lang meer duren voordat we het ook moeten bij retrospectieve studies. Hoe patiënten in reële zin beter worden van dit alles? Geen idee. Af en toe hoor je iets onsamenhangends met het woord ‘autonomie’.

Het zijn overigens grotendeels de Nederlandse ziekenhuizen zelf die zulke regels bedenken, want wettelijk is er geen basis voor. De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) stelt in overweging 50 duidelijk: medisch onderzoek is ‘een met de aanvankelijke doeleinden verenigbare rechtmatige verwerking’ van patiëntgegevens; hiervoor is ‘geen andere afzonderlijke rechtsgrond vereist’. En de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen (WMO) geldt alleen voor het ‘onderwerpen van personen aan handelingen of het opleggen aan personen van een bepaalde gedragswijze’ – voor trials dus. De allersufste verplichting voor observationele studies is dan ook het aanvragen van een verklaring dat jouw onderzoek niet-WMO-plichtig is. Alsof de gemeente je een vrijstelling van hondenbelasting laat aanvragen voor het houden van tropische vissen.

Alsof de gemeente je een vrijstelling van honden­belasting laat aanvragen voor het houden van tropische vissen

De pleitbezorgers van deze obstakels stellen graag dat onderzoek daar kwalitatief beter van wordt, maar dat zou ik ze graag eens zien bewijzen. Het leidt in ieder geval tot mínder onderzoek. Ik ben grotendeels op retrospectief statusonderzoek gepromoveerd, maar heb de afgelopen zeven jaar niets meer in die richting geïnitieerd, vooral vanwege al het gezeur waarmee dat gepaard ging.

Vreemd genoeg mag je verder, zonder enige vergunning, bijna alles met je patiënt­gegevens: testen valideren, kwaliteitssystemen optuigen, uitbraken opsporen, of bijvoorbeeld financiële prognoses maken voor het ombuigen van economisch onwelgevallige patiëntenstromen – zolang je ze maar absoluut niet wetenschappelijk bekijkt!

Terugkomend op de plannen van de NZa: die gaan veel verder dan ‘gewone’ medische observationele studies. De NZa eist extra vragen aan patiënten over hun psychische gesteldheid; die zijn al gauw confronterend en daarmee wél WMO-plichtig. Bovendien is de relatie tussen de aanvankelijke doeleinden voor het verzamelen van de patiëntgegevens en wat de NZa ermee wil op zijn minst dubieus, met daarom aanvullende verplichtingen vanuit de AVG. Dus als de NZa daarmee wegkomt, zonder vooraf bij de betrokken instituties goedkeuring te verkrijgen, dan wil ik dat ook. 

Meer van Miquel Ekkelenkamp

  • Miquel Ekkelenkamp

    Miquel Ekkelenkamp werkt als arts-microbioloog in het UMC Utrecht. Onder de naam Miquel Bulnes schreef hij al verscheidene romans. Ekkelenkamp was al eerder (2011-2012) columnist voor Medisch Contact.  

Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • P.J. Mitra

    arts en jurist, onafhankelijk medisch adviseur ArtsTotaal, Schaijk

    Bijzonder weer.

    Ik zit verder niet diep in deze specifieke discussie, maar begrijp dat er gerede zorgen zijn over de herleidbaarheid van de gegevens naar individuele personen en dat niet duidelijk is welk algemeen belang, anders dan ongetwijfeld exc...el-hysterie en geld, gediend is met deze maatregel.

    Het medisch beroepsgeheim is heilig ingevolge de Wgbo (Burgerlijk Wetboek 7) en houdt zelfs vrijwel altijd stand bij een rechter (verschoningsrecht). Het is een zogenaamde lex specialis, dat wil zeggen dat het eventueel andersluidende bepalingen in meer algemene bepalingen (een lex generalis) overrijdt. Ook gaat hogere wetgeving (verdragen, grondwet, formele en dan materiële wetgeving vanuit de rijksoverheid) boven lagere wet- en regelgeving, naar ik begrijp vanuit de website van de autoriteit persoonsgegevens in dit geval de "Regeling geestelijke gezondheidszorg en forensische zorg", een algemene maatregel van bestuur (AMvB), oftewel een regeling die bedacht is door ambtenaren op een ministerie.

    Zelfs al zou dit allemaal niet zo zijn, dan nog gelden er zeer strikte uitzonderingsgronden op het recht van privacy (artikel 8 EVRM), waarbij het betoogbaar reeds stokt bij 'in accordance with the law'; het is (anders dan de Wgbo) geen wet, maar lagere regelgeving zonder directe democratische legitimiteit (immers we verkiezen geen ambtenaren op ministeries). En zelfs al zou dát niet zo zijn, dan gelden er aanvullende vereisten met eigen afwegingen op gebied van proportionaliteit en subsidiariteit die ik ook niet ingevuld zie worden als een legitieme inbreuk op een van de zwaarst beschermde privacyrechten. Men kan zelfs betogen dat het ook voorzienbaar een inbreuk is op de gezondheid door de overheid; immers, hoeveel veelal kwetsbare ggz-patiënten zullen niet meer hun verhaal durven doen?

    Ik wens collega Groenendijk en zijn mede-eisers veel succes toe en hoop op (ga uit van) een klinkende overwinning.

    [Reactie gewijzigd door Mitra, Peter John op 15-03-2023 13:15]

  • J. Groenendijk

    psychiater & eiser rechtszaak tegen de NZa, Amsterdam

    We zijn vanwege deze onethische, illegale en onwetenschappelijke GGZDatabank bij de NZA, een rechtszaak gestart. Hier is de campagnevideo #VertrouwenInDeGGZ te zien: https://youtu.be/xZ4i0XY34fw

    Over de publiekscampagne & crowdfunding voor de rec...htszaak kunt u meer lezen op www.vertrouwenindeggz.nl.

    Steun van organisaties & personen is welkom op steun@vertrouwenindeggz.nl.

    [Reactie gewijzigd door Groenendijk, Cobie op 10-03-2023 22:48]

  • H.S.E. Funcke

    arts M&G ( jeugdarts) niet praktiserend

    Helemaal waar. Privacy is zeker bij een arts/psychiater van het allergrootste belang. Als gegevens, al dan niet herleidbaar, naar de Nza moeten worden gestuurd heeft dit geen enkele meerwaarde voor de patiënt. Ze worden niet beter behandeld en geneze...n ook niet vaker.
    Het is dus willen weten van de Nza. Big Brother komt steeds dichterbij en wil steeds meer van ons weten. Geen gewone burger wordt daar beter, gezonder of gelukkiger van.
    Ik hoop dat ergens het licht doorbreekt en dat men zich gaat afvragen wat werkelijk nodig is om de (geestelijke gezondheids-)zorg op orde te krijgen. Meer persoonlijke gegevens niet. Visie wel.

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.