Laatste nieuws
Achter het nieuws

Tijd voor ‘groot onderhoud’ van zorgstelsel: ‘Dit kan zo niet langer’

4 reacties
Jeff Moore / ANP
Jeff Moore / ANP

‘Wij nemen écht afstand van het coalitieakkoord’, zegt Jet Bussemaker, voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. ‘In het coalitieakkoord staat: het zorgstelsel staat níét ter discussie, maar wat ons betreft staat dat wél ter discussie.’

In het huidige zorgstelsel wordt de stroomrichting bepaald door verkeerde prikkels – zoals botsende wetten, verschillende geldpotjes én die vermaledijde concurrentieprikkel – waardoor goede samenwerkingsinitiatieven te vaak tegen de stroom in moeten ploeteren. Dat schrijft de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) in een vandaag verschenen advies ‘Met de Stroom mee’.

‘Dit kan zo niet langer’, aldus Jet Bussemaker, voorzitter van de RVS, tijdens een persconferentie. Volgens haar is het tijd voor ‘groot onderhoud’. Wat dus níét betekent dat het gehele zorgstelsel op de schop moet, benadrukt Bussemaker. Sommige onderdelen ervan zijn namelijk wel geslaagd – de collectieve basisverzekering voor iedereen bijvoorbeeld. De gewenste richting waarin de stroom moet veranderen, is volgens de raad duidelijk: ‘meer (domeinoverstijgende) samenwerking en minder concurrentie’.

Concurrentie

In het lijvige advies beschrijft de raad drie ‘transities’ die het zorgstelsel adaptiever moeten maken en daardoor meer toekomstbestendig. Voor elke transitie doet de raad een aantal kernaanbevelingen; elf in totaal. Hoewel al die aanbevelingen in min of meerdere mate aan het werk in de spreekkamer raken, springen twee eruit. Eén oude bekende: moderniseer de Wet BIG, zie kader, en de andere – waar ook onder artsen steun voor is –: beteugel de concurrentie in delen van de zorg zodat samenwerken beter mogelijk wordt. ‘Door de eerstelijnszorg, ggz en acute zorg in de Zvw (Zorgverzekeringswet, red.) niet meer in concurrentie in te kopen’ kunnen zorgverzekeraars en -aanbieders samen afspraken maken ‘over hoe zij deze zorg in de regio toegankelijk en samenhangend willen organiseren’, schrijft de raad. Ze plaatst daar wel de kanttekening bij dat de keuzevrijheid van de patiënt hierdoor mogelijk wordt beperkt.

Motivatie

‘Het is een goede analyse, de problemen zijn herkenbaar en ik ben het met veel aanbevelingen eens’, zegt hoogleraar betaalbaarheid van zorg Patrick Jeurissen (Radboudumc) – een van de experts die voor het RVS-advies is geraadpleegd. Maar het roept bij hem ook vragen op. ‘Wat bedoelen ze met “beperk de concurrentie” en hoe willen ze dat doen? Dat is voor mij niet altijd duidelijk en op basis van dit rapport kan ik niet goed inschatten hoe de aanbevelingen op de werkvloer zullen uitwaaien.’ En daar gaat het uiteindelijk wel om: de zorg die een patiënt aan het bed of in de spreekkamer krijgt. ‘Dat wordt vooral bepaald door de intrinsieke motivatie van de zorgverlener. De determinanten die dat beïnvloeden zouden centraal moeten staan in de discussie over ons zorgstelsel.’ Want met die intrinsieke motivatie gaat het momenteel niet goed. ‘Een toetssteen hiervoor is het ziekteverzuim, en dat is hoog in de zorg.’

Jeurissen noemt de administratielast een van de grote mankementen van ons huidige stelsel. Zo zei hij eerder: ‘Het is een wetmatigheid dat zorgsystemen die privaat georganiseerd zijn altijd hoge administratieve lasten hebben. In ons land zijn ze echter wel erg hoog, ook in internationaal perspectief. Zeker 40 procent van het totale zorgbudget wordt niet uitgegeven aan directe patiëntenzorg. Huisartsen zijn wekelijks zo’n 25 uur bezig met het wegwerken van administratie’. Daar is dus ruimte voor verbetering. Bovendien drukken administratieve taken waar artsen het nut niet van zien, zoals het invullen van zorgmachtigingen en dbc’s, extra zwaar op de intrinsieke motivatie.’

Enige verlichting

Toch biedt deze kernaanbeveling daar wel enige verlichting in. Het beteugelen van de concurrentie in de eerste lijn, acute zorg en ggz betekent dat ‘wettelijk wordt vastgelegd dat de preferente zorgverzekeraar verantwoordelijk wordt voor het maken van inkoopafspraken op regioniveau’, ‘afspraken voor deze vormen van zorg vallen niet meer onder het toezicht van de ACM op het kartelverbod’ en ‘de criteria voor toetreding tot de zorgmarkt voor aanbieders moeten worden verhoogd’ om ‘wildgroei aan (kleine) aanbieders in delen van de eerstelijnszorg’ tegen te gaan, schrijft de raad. Tijdens de persconferentie benadrukken Bussemaker en de aanwezige RVS-adviseurs dat ze uitvoerig hebben gesproken met de Autoriteit Consument en Markt en gezondheidsjuristen. Die hebben hen gezegd dat de aanbevelingen haalbaar zijn.

‘Als twaalf zorgverzekeraars op twaalf manieren iets uitvragen, dan scheelt het natuurlijk administratie als dat met één zorgverzekeraar nog maar op één manier hoeft’, beaamt Jeurissen. Maar de administratielast wordt volgens hem vooral bepaald door ‘verschillende epd’s, medische registraties én vooral fragmentatie’. Dat laatste ziet de raad ook als een groot probleem. Door fragmentatie raken burgers nog al eens de weg kwijt in het zorgstelsel. Volgens de raad vermindert de fragmentatie al door het beteugelen van de concurrentie, maar is dat ‘op zichzelf niet voldoende’. Daarom heeft de raad óók daar een kernadvies voor opgesteld: stel een ‘gedeelde zorgplicht in voor gemeenten en zorgverzekeraars voor de eerstelijnszorg en het sociaal domein, de ggz en acute zorg’. Ook die aanbeveling vereist enkele grote aanpassingen. Zo moet de overheid erop toezien dat de ‘gedeelde zorgplicht’ wordt nageleefd, en dus óók toezicht houden op de gemeente wat dit aspect betreft. Dat zou bijvoorbeeld de NZa kunnen doen, schrijft de raad, maar daar moet dan wel eerst een wettelijke basis voor komen.

Verkiezingsprogramma’s

Kortom, er zijn nog wel wat mitsen en maren. Wanneer kunnen eerste lijn, acute zorg en ggz dan eindelijk (deels) verlost zijn van de ‘gereguleerde markwerking’? In ieder geval niet in de komende twee jaar. De adviezen zijn namelijk niet geschreven voor dit kabinet, maar voor het volgende. Toch komt de raad nu met het advies. ‘Over twee jaar zijn de verkiezingen al’, zegt Bussemaker. ‘Verkiezingsprogramma’s worden nu al voorbereid en we kunnen nog twee jaar leren van IZA en GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord, red.)’.

Volgens de raad kan een flink deel van de in totaal elf kernadviezen ‘institutioneel’ in de volgende kabinetsperiode worden doorgevoerd. Maar daarna begint het echte werk pas. Transitie is mensenwerk, zegt Bussemaker. Dat vraagt om een gedrags- en cultuurverandering. ‘Dat gaat nog jaren duren.’

Basisartsen met portfolio’s

‘Moderniseer de Wet BIG’ is een RVS-advies uit 2019 dat volgens Bussemaker in het huidige rapport ‘in een nieuw kader wordt geplaatst’. Kort gezegd luidt dat advies: leg alléén basisberoepen, zoals arts of verpleegkundige – en dus niet de specialismen – vast. Alle varianten hierop berusten dan op bekwaamheden die artsen en andere zorgverleners zich hebben eigengemaakt in opleiding of praktijk en die zijn opgenomen in een individueel portfolio. Uit eerdere berichtgeving van Medisch Contact blijkt dat artsen destijds negatief reageerden op dit advies.

Lees ook

Achter het nieuws ggz marktwerking
  • Eva Kneepkens

    Eva Kneepkens is arts en promoveerde binnen de reumatologie. Na een postacademische cursus wetenschapsjournalistiek en een stage bij de Volkskrant koos ze voor het journalistieke pad.  

Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Charles lemmers Verzekeringsarts, Oisterwijk

    Was Mw Jet Bussemaker niet de minister onder wiens leiding en verantwoording het studieleenstelsel zelf volkomen werd vernield en duizenden studenten in armoede en levenslange zorg voor schulden deed belanden???. Ook haar stelling dat het geld wat b...espaard zou worden in het onderwijs terecht zou komen. bleek volkomen onwaar. Zij mist totaal de scherpte en het inzicht om een complex systeem van zorg adequaat aan te passen. De zorg is duur, maar levert ook veel op. In mijn praktijk zie ik nauwelijks meer mensen met cardiale,problematiek, met ulcus lijden, etc die nog arbeidsongeschikt worden. Ook voor mensen met ernstige geestelijke problemen wordt goed gezorgd en het lukt vaak om ze voor passend werk te behouden. Dat zijn duizenden mens jaren die gewerkt worden en dat is een enorme kosten besparing en levert ook veel verbeterd levensgeluk op. Dat is de verdienste van de zorg die inhoudelijk uitstekend functioneert.

  • B.J. Kole

    Apotheekhoudend Huisarts , Utrecht

    "we moeten huisartsen uit de concurrentie halen" ; Welke concurrentie Mevr Bussemaker ??
    https://www.bnr.nl/nieuws/gezondheid/10516328/bussemaker-groot-onderhoud-nodig-om-zorg-op-peil-te-houden

  • G.K. Mitrasing

    Huisarts, Vogelvrij, Saint Lucia

    Mooi dat Bussemaker het zorgstelsel wél ter discussie stelt... maar verder? Men blijft een beetje binnen het geijkte discourse schrijven door dezelfde poppetjes: intellectuele lafheid en financiële belangen gaan hand in hand. Wat maakte Bussemaker to...t hoogleraar aan het Leids Universitair Medisch Centrum en de Universiteit Leiden? Wetenschap?

  • W.J. Duits

    Bedrijfsarts, Houten

    Er is een zin van dhr Jeurissen die mij bijzonder triggert in zijn betoog.’ Want met die intrinsieke motivatie gaat het momenteel niet goed. ‘Een toetssteen hiervoor is het ziekteverzuim, en dat is hoog in de zorg.’ Deze opmerking komt bij mij over a...ls dat gebrek aan motivatie de oorzaak is voor het gemak dat iemand zich ziek meldt. Hopelijk is dit een verspreking. Het is juist de overmaat aan motivatie die hebben geleid tot het ziekteverzuim. De zorgmedewerkers hebben veel te lang zichzelf laten opjutten in "lean" en "efficiënt" werken. Er is geen enkele ruimte meer voor rust en reflectie in het systeem. Het administratieve circus dat is opgetuigd, gebaseerd op een inmiddels geïnstitutionaliseerd wantrouwen, zorgt voor extra belasting. Maar het volslagen gebrek aan vertrouwen in de inschattingscapaciteit van de zorgverleners, dat heeft daarbij echt de grootste schade gedaan. Te veel mensen die op afstand staan van het primaire werkproces hebben zich laten inspireren door diverse "hype's" en moeten bevredigd worden met "management informatie", want dat is de primaire reden voor al die administratiedruk, gebrek aan inzicht bij de leidinggevende laag e. en vooral gebrek aan lef om vertrouwen te geven aan je professionals. Daarnaast hebben we nog te maken met de partijpolitieke modegrillen als "marktwerking", als camouflage voor een volledig gebrek aan inzicht en bereidheid om de zorg goed te organiseren voor de Nederlandse bevolking. Kortom, we hebben een grote uitdaging. Die vergt inspiratie, maar vooral bereidheid om werkelijk te luisteren naar de zorg en daar te vragen naar oplossingsrichtingen. Ga niet weer "over de hoofden van de zorg heen" Haagse oplossingen bedenken, daar hebben we er al te veel van gezien.

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.