Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
De Kwestie
Linda Jolink
12 januari 2021 5 minuten leestijd
de kwestie

Moet een medisch specialist gepromoveerd zijn?

Het schrijven van een dissertatie is een nutteloze pelgrimage voor een medisch specialist

41 reacties
getty images
getty images

Het was een halfjaar geleden; ik liep coschappen in de kliniek en had honger. ‘Lunch over een kwartier?’ vroeg ik aan de zaalarts. ‘Nee, we moeten nu naar de overdrachtsruimte’, zei ze. ‘Het is heilig uur.’ ‘Heilig uur’ was het uurtje van een tot twee op woensdagmiddag, waarin een promovendus onderwijs gaf over het onderzoek waar hij of zij mee bezig was. Het heette zo omdat artsen zó’n hekel hebben aan wetenschap dat ze er alleen naar komen luisteren als het heilig wordt verklaard.

De Kwestie

In de rubriek De Kwestie leggen lezers een dilemma voor. Andere lezers kunnen daarop online reageren, en Medisch Contact vraagt een deskundige om commentaar. De Kwestie, het deskundigencommentaar en een selectie van de lezersreacties worden vervolgens in het tijdschrift gepubliceerd.

Heeft u ook een casus die u wilt delen? Mail deze dan naar redactie@medischcontact.nl onder vermelding van De Kwestie.

Die afkeer van wetenschap blijkt ook uit het feit dat geneeskunde het enige vakgebied is waar een proefschrift ‘je boekje’ wordt genoemd. Goed, een proefschrift is feitelijk inderdaad een niet al te dik boek, maar toch ken ik geen enkele wetenschapper die het resultaat van minstens vier jaar noeste arbeid in dienst van een nobele zoektocht naar waarheid ‘m’n boekje’ zou noemen. De geneeskunde heeft de wetenschap ontheiligd en de enige manier om haar weer wat gewicht terug te geven, is door haar expliciet een aureool op te zetten.

‘Wetenschap is de religie van de 21ste eeuw’. Ik vind dat een wat saaie en gemakzuchtige leus – je zou evengoed kunnen beweren dat complottheorieën de religie van de 21ste eeuw zijn –, maar hier toont zich toch de kracht van het cliché. Dat we een wetenschappelijke presentatie letterlijk tot iets heiligs verheffen, is een aflaat voor hoe we de wetenschap in de praktijk ontheiligen.

De ongeschreven wet dat iedereen die specialist wil worden eerst moet promoveren, is een uitwas van dit principe. Het bedrijven van wetenschap draagt er op geen enkele manier aan bij dat je een betere arts wordt. Integendeel, het zorgt er juist voor dat een jonge arts in de kostbare beginjaren van zijn carrière nul klinische ervaring opdoet en al zijn basiskennis weer vergeet.

Het laten bedrijven van wetenschap door mensen die arts willen worden, is ook op geen enkele manier heilzaam voor de wetenschap. Integendeel, aangezien het promoveren geen doel is maar een middel, levert het promotieonderzoeken op die als doel hebben klaar te zijn in plaats van waar. Als het maar af is. De enige functie van het geneeskundige promotieonderzoek is, kortom, een religieuze: die van de bedevaartstocht. Het is een manier voor de aspirant-specialist om zijn devotie te tonen.

Was Nederland maar wat katholieker gebleven, dan hadden de jonge dokters hun toewijding kunnen tonen op een meer kunstzinnige, mystieke manier, iets met wierook, vrouwen en glas-in-lood. Helaas, Houellebecq zei het al, Nederland is geen land maar een bedrijf.1 Wij doen het op de calvinistische manier: leven is lijden! Het zal ongetwijfeld ook iets te maken hebben met de nasleep van het afbrokkelende old boys network, dat voornamelijk afkomstig is uit studentencorpora. Ook daar verwelkomt men nieuwe leden graag met moeilijkheden in de vorm van een ontgroening, waar de novieten duidelijk moeten maken dat het ze menens is om corpslid te worden. Het pad tot chirurg of internist is vanzelfsprekend wat ernstiger dan dat tot corpslid, zodat het consumeren van het eigen lichaamsgewicht in bier of het op de knieën zingen van urenlange drankliederen niet volstaat. Nee, de bedevaartstocht van de jonge specialist dient een zweem van nut te hebben. Welkom wetenschap.

Om tegemoet te komen aan de calvinistische hang naar ontberingen van Nederlandse artsen en tegelijkertijd het belang van fatsoenlijke wetenschap te steunen, stel ik voor een nieuwe bedevaartstocht in te stellen die even zwaar is maar daadwerkelijk nut heeft. Een jaar fulltime werken in de thuiszorg is mijn eerste ingeving, maar draagt u gerust een beter idee aan.

de deskundige

Ongeschreven wet’ van Jolink is apert onjuist

Onderzoekservaring is wellicht niet onmisbaar om een betere dokter te worden. Echter, de bekwaamheden die een jonge onderzoeker verwerft, al dan niet in een promotietraject, kunnen nuttig zijn voor het aanscherpen van cruciale vaardigheden die van pas komen voor een medicus.

Door onderzoek te doen leer je dat je conclusies niet kunt onderbouwen door emoties, misverstanden of slecht geformuleerde onderbuikgevoelens maar dat er ontegenzeggelijke feiten nodig zijn. Bijvoorbeeld het feit dat in Nederland elk jaar 1100 artsen aan een specialistenopleiding beginnen. En dat elk jaar circa 800 artsen promoveren, van wie er gemiddeld 240 ofwel al een vervolgopleiding hebben ofwel huisarts worden. Dus dat zo’n 560 gepromoveerden instromen in die 1100 opleidingsplaatsen. Ongeveer de helft van die plaatsen is dus beschikbaar voor niet-gepromoveerden. De ‘ongeschreven wet’ van Linda Jolink dat een proefschrift een verplicht entreebiljet is voor een specialistische vervolgopleiding wordt dus niet door harde feiten ondersteund (of – minder diplomatiek – is apert onjuist). En dat is nou zo leerzaam van wetenschap: dat echte feiten je tot verrassende conclusies brengen, die anders zijn dan je had gedacht. Het behoeft geen betoog dat op feiten gebaseerde conclusies ook cruciaal zijn in op evidentie gebaseerde patiëntenzorg.

Een tweede leereffect van onderzoek doen is dat het analyseren van systematisch verzamelde observaties en gegevens je leert waarnemingen samenhangend te ordenen, helder te redeneren, en logische gevolgtrekkingen te formuleren. Ook dit zijn eigenschappen waar een goede arts veel plezier van kan hebben. De redenering van Jolink dat als iemand iets ‘heilig’ vindt, dat automatisch betekent dat iemand daar een hekel aan heeft, is een uitstekend voorbeeld van een onlogische gedachtegang die niet voortkomt uit heldere deductie maar eerder het product is van een licht verward brein. Ook de tamelijk gratuite conclusie dat promovendi een afkeer van wetenschap hebben omdat ze hun proefschrift een ‘boekje’ noemen, zou elke proef van wetenschappelijke toetsing niet doorstaan (wellicht zelfs niet voldoende worden bevonden voor een opstel op de middelbare school).

Het is sympathiek dat Jolink belangstelling heeft voor de vraag of het doen van wetenschappelijk onderzoek nuttig is voor artsen. Zij heeft nog voldoende tijd in haar opleiding om te schaven aan haar vermogen tot logisch redeneren en om waarnemingen ordentelijk te ordenen tot conclusies voordat ze op patiënten wordt losgelaten, of ze nu wel of niet onderzoek gaat doen in haar verdere loopbaan.

Marcel Levi is topman van University College London Hospitals en wordt per 1 april voorzitter van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Linda Jolink, student geneeskunde, UMC Utrecht

l.a.jolink@students.uu.nl

cc: redactie@medischcontact.nl

  • Linda

    Linda is zesdejaars geneeskundestudent, afgestudeerd neurowetenschapper en satirisch tekenaar.   Lees meer

1. Michel Houellebecq op bezoek in het land van hoeren en euthanasie (Volkskrant)

Lees ook

werk Wetenschap de kwestie opleiding promoveren promotie
Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Pim de Bree, anios IC, Rotterdam 17-01-2021 14:37

    "Wat een ontzettend leuk geschreven stuk"

  • Siep de Groot, huisarts, niet praktiserend, Eelderwolde 13-01-2021 21:09

    "Er zijn maar weinig huisartsen die gepromoveerd zijn. Gelukkig ook geen voorwaarde
    Bij een sollicitatie. Toch is het heel aardig om zaken tegen een wetenschappelijk licht te houden. In huisartsenland zijn enthousiastelingen bezig met het maken van standaarden voor de huisarts. Zij hebben de huisartsgeneeskunde op een hoog niveau gebracht. Zelf heb ik bijzondere gevallen waar ik als huisarts mee in aanraking kwam uitgezocht en gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift.
    Dat was een leuke bezigheid en hield mij scherp.
    Wetenschappelijke belangstelling is essentieel in ons vak, zonder gepromoveerd te zijn. Het Nederlands Huisartsen Genootschap stimuleert die belangstelling.
    Siep de Groot, huisarts niet praktiserend, Eelderwolde"

  • Zwartenkot , Kno arts, Hilversum 13-01-2021 12:48

    "De meeste gepromoveerde artsen zullen terugkijken en het hier niet mee eens zijn. Maar hebben tijdens het proces wel degelijk gemopperd over het MOETEN doen van een promotie voor een opleidingsplek.

    Naar mijn mening heeft het mijn horizon verbreed, mij kritischer gemaakt naar maatschappelijke artikelen te kijken en het besef gegeven dat er een "publicatie-fabriek" bestaat in de academische wereld, waar veel druk op ligt.

    Een gepromoveerde kandidaat voor de opleiding of als lid van de maatschap heeft dus wel degelijk een meerwaarde .

    Het is wel zonde dat (ten minste voor kno-heelkunde) je vrijwel niet rechtstreeks kunt solliciteren voor de opleiding, maar bijna altijd ook promovendus wordt. En dat de afronding van de promotie veelal ten koste gaat van opleiding en privé ontwikkeling.

    Dus het MOETEN zou er wel af mogen."

  • Tik Ien Yo, gepensioneerd vaatchirurg, Zeist 13-01-2021 12:12

    "Geachte Mv. Jolink ,
    Uw visie ten aanzien van een promotie deel ik in ten volle. Wel heb ik mijn eigen promotie onderzoek als plezierig en prikkelend ervaren. Maar ook prof. Legemate en prof. Clevers hebben in het verleden in het NTvG hun licht over deze kwestie laten schijnen. Uw bevindt zich dus in goed gezelschap. Gedurende mijn 16 jarige ervaring als opleider algemene heelkunde heb ik nooit kunnen vaststellen dat gepromoveerde assistenten beter presteerden qua kennis , kunde en kritisch denken. Tenslotte heeft men een wetenschappelijke opleiding gehad . Dat promotie onderzoek bepaalde vaardigheden kan bijbrengen is juist. In de periferie is desondanks de wetenschappelijke productie van gepromoveerden helaas zeer laag. Ik hoop dat bij uw eventuele sollicitatie naar een opleidingsplaats niet alleen uw wetenschappelijke bagage maar ook uw empathisch vermogen zal worden meegewogen . Succes !"

  • Arthur Poelmann, gynaecoloog niet praktiserend, Sneek 13-01-2021 11:27

    "Prachtig geschreven stukje! Als niet gepromoveerd gepensioneerd specialist kan ik niet anders dan het hartgrondig met je eens zijn!
    Ik herinner me stafleden van mijn universitaire (!) kliniek die voortreffelijk functioneerden maar eindeloos worstelden met een promotie traject dat hen een deel van het werkplezier ontnam en er waren erbij die het gedurende hun loopban in het geheel niet lukte.
    Geneeskunde is een wetenschappelijke opleiding waar je geleerd wordt kritisch te denken. Of je nu specialist bent een ander discipline vertegenwoordigt. Dat is voldoende om goed als medisch specialist te kunnen functioneren.
    Veel publicaties worden amper gelezen en ze kosten veel geld.
    Een goede arts hoeft niet te promoveren.


    "

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.