Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
Blogs & columns
Blog

‘Wat moet ik doen met patiënten die niks hebben?’

2 reacties

De meeste mensen gaan niet graag naar de dokter. Klachten en ziekte veroorzaken doorgaans een hoop schaamte en onzekerheid. Als ze eindelijk alle moed verzameld hebben – omdat de pijn, angst of zorgen te sterk zijn – en ze schroomvallig hun verhaal doen, dan willen ze eigenlijk maar één ding: serieus genomen worden. Of beter gezegd drie dingen:

  • 1. serieus genomen worden,

  • 2. van de klachten af,
  • 3. als dat niet meteen lukt: nóg serieuzer genomen worden.

En daar zit toch vaak een frutseltje discrepantie met de insteek van de dokter. Die is meer gefocust op het tweede. Wanneer dat er zo een-twee-drie niet inzit, is de kans aanzienlijk dat de patiënt daarna juist minder serieus genomen wordt. En dat is erg. Weinig zo frustrerend in een mensenleven als een dokter die je geloofwaardigheid in twijfel trekt.

Op een symposium hoorde ik een huisarts vertwijfeld roepen: ‘Wat moet ik doen met patiënten die niks hebben maar toch steeds komen?’ Ik zou zeggen: spiegel deze vraag. Wat heeft een patiënt in hemelsnaam aan een dokter die zegt dat hij ‘niks’ heeft? Precies, helemaal niks, noppes, nul. Klachten zijn klachten en niet niks. Zo’n opmerking kan zelfs de boel op scherp zetten. Toenemende frustratie en wanhoop bij de patiënt, nog meer schaamte, schuldgevoel en stigma. Voor je er erg in hebt, volgt er een eindeloze reis door zorgland en krijgt hij het stempel ‘zeurkous’ of ‘moeilijk’. En alleen maar meer klachten, nooit minder. Zeker als opeenvolgende artsen klakkeloos oude dossiers overnemen met inadequate beschrijvingen en verkeerde diagnoses.

Hoe voorkom je dat je van een aardige, welwillende, goedbedoelende dokter transformeert in een steilorige nocebo? Het korte antwoord is: neem je patiënt altijd serieus. Het lange antwoord: herken je eigen valkuilen hierbij. Want als je erin valt, kunnen de gevolgen behoorlijk beroerd zijn: gemiste of verkeerde diagnoses, over- of onderbehandeling, en vooral onnodig veel stigma. Stigma is ziekmakend.

Bijvoorbeeld het ankereffect: de dokter blijft vasthangen aan zijn eerste diagnose ook al is er bewijs voor alternatieve diagnoses. Klassiek zijn de gevallen waarbij klachten toegeschreven blijven worden aan angst of stress, en de patiënt pas veel later, vaak door een andere dokter met helder gepoetste bril, ineens een pittige somatische diagnose aangereikt krijgt, zoals hartinfarct, kanker of endometriose. Vrouwen en meisjes zijn hier vaker de dupe van dan mannen. Maar ook andere impliciete biases laten zich hier gelden, zoals voor etniciteit, kleur, gender, opleiding en economische klasse.

Bij de zorgverlenersbias leiden de eigen opvattingen en attitudes (onbewust) tot het minder serieus nemen van een bepaalde hulpvraag of tot ongelijkheid in behandeling. Ook hier speelt impliciete vooringenomenheid een rol. Berucht is de onderbehandeling van pijnklachten bij vrouwen en mensen van kleur.

Kakoethos (zwak of slecht karakter) beschrijft de menselijke neiging om ziekte en klachten toe te schrijven aan de persoonlijkheid of het karakter van de patiënt. Fameus zijn natuurlijk longkanker en obesitas. De patiënt ‘is zwak’ want blijft roken of te veel eten. Psychiatrische diagnoses staan bovenaan het lijstje met denkvernauwingen. Heeft iemand bijvoorbeeld ooit een angststoornis of psychose doorgemaakt, dan worden nieuwe somatische klachten steevast in dit licht bekeken, zelfs als de houdbaarheidsdatum van die episode al jaren is verstreken. Hierdoor worden de woorden van de patiënt in twijfel getrokken, want is deze man of vrouw wel in staat tot coherente gedachten? Dit is voor elke patiënt maagkerend en gekmakend.

Werken aan je (onbewuste) valkuilen vraagt om onophoudelijke analyse en reflectie op het eigen denken, doen en voelen. En natuurlijk bijscholing en intervisie. Maar bovenal: de patiënt serieus blijven nemen.

Meer lezen? Cathryn Molloy. Rhetorical Ethos in Health and Medicine, patient credibility, stigma and misdiagnosis. 2020.

Meer van Anita Kaemingk
  • Anita Kaemingk

    Anita Kaemingk is onder meer neuropsycholoog en docent consultatie aan de geneeskundefaculteit in Maastricht. Ze heeft het lynchsyndroom en werd in 2013 ziek (vergevorderd stadium van kanker). In het boekje Over Leven heeft ze 25 columns over haar ziekte gebundeld.  

Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Dolf Algra, commentator, opiniemaker zorg en sociale zekerheid, Rotterdam 04-05-2021 19:57

    "Eerste wet van de hoop: 'precies, helemaal niks, noppes, nul'. of.......

    "

  • Dolf Boerman, Neuroloog, Arnhem 04-05-2021 19:56

    "De geneeskunde heeft een probleem en dat is haar focus op een anatomische diagnose. Veel patienten hebben dat niet, maar vooral een klacht. De verbinding is dan een functiestoornis: een wegraking, pijn en duizeligheid zijn voorbeelden. Het is onze taak deze stoornissen te duiden en te verklaren. Dan hebben we met de patient een gemeenschappelijk fundament en kunnen we die persoon echt helpen. Een tweede probleem is de exorbitante nadruk op evidence based medicine, wat Mestalla nils oplost voor de patient of de dokter. Koester de ervaring en het case report: daar liggen de antwoorden die u zoekt. "

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.