Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
naar overzicht
Blog

Een bedrijfsarts van goud

4 reacties

Zo iemand kom je niet elke dag tegen, maar deze maand hebben we er een. Een bedrijfsarts van goud. En een proefschrift van goud. Precies vijftig jaar geleden promoveerde Jan Stumphius op een baanbrekend onderzoek.

Eind jaren zestig was het een zeldzaamheid dat een bedrijfsarts promoveerde. Promoveren was ook niet wat Jan Stumphius najoeg. Hij wilde vooral zijn wat elke bedrijfsarts zou moeten zijn: een dokter voor het bedrijf. Het bedrijf waar hij deel van uitmaakte, was de Koninklijke Maatschappij De Schelde (KMS), een scheepswerf annex machinefabriek in Vlissingen. Stumphius stond daar op de loonlijst, net als de ruim 3100 werknemers voor wie hij zorgde.

Bij toeval komt er een onderzoeksvraag op zijn pad. Na een raadselachtig sterfgeval van een werknemer van KMS bij wie asbestlichaampjes en ijzerpigment in de longen worden gevonden, gaat Stumphius verder zoeken. Een grootschalig sputumonderzoek bij de werknemers van KMS toont een een-op-eenverband tussen asbestlichaampjes in het sputum en asbestblootstelling. Het wordt mogelijk de werknemers in expositiegroepen in te delen. Stumphius zoekt contact met de Walcherse patholoog-anatoom Planteydt. Die vindt asbestlichaampjes en ijzerpigment bij alle 25 mesothelioomgevallen die zich tussen 1962 en 1968 op Walcheren hebben voorgedaan. Stumphius brengt de twee onderzoekslijnen (sputumonderzoek en obducties) bij elkaar. Hij observeert en analyseert. En hij concludeert: er is een causaal verband tussen asbestblootstelling en mesothelioom. Hij gaat naar Amsterdam om zijn resultaten voor te leggen aan professor Reinier Zielhuis. Die ziet onmiddellijk het belang in van Stumphius’ vondst en spoort hem aan een proefschrift te schrijven. Op 27 februari 1969 verdedigt Jan Stumphius, 43 jaar oud, zijn proefschrift ‘Asbest in een bedrijfsbevolking’ in de Lutherse Kerk aan het Spui te Amsterdam. Hij toont aan dat ingeademd asbest vele jaren later tot sterfte door mesothelioom kan leiden. Klinische arbeidsgeneeskunde van het eerste uur.

Stumphius’ proefschrift heeft direct een grote impact. In de maanden na zijn promotie zijn er bij scheepswerven en andere asbestverwerkende bedrijven stakingen en andere acties. Werknemers eisen dat hun bedrijf geen asbest meer verwerkt. Stumphius’ eigen bedrijf, KMS, trekt de enig juiste consequentie uit het onderzoek. Het bedrijf stopt in de loop van 1969 volledig met het gebruik van asbest op de scheepswerf. Dat zegt veel over de positie die Stumphius bij KMS inneemt en het vertrouwen dat hij daar geniet.

Politieke partijen nemen eveneens standpunten in. De PvdA eist in 1971 een volledig asbestverbod. Dat komt er uiteindelijk pas in 1993. Een verhaal apart.

Hoe gaat het met Jan Stumphius na zijn promotie? Hij is direct een bekende Nederlander. De beroepsvereniging NVAB onderscheidt hem met de Burgerpenning voor de beste arbeidsgeneeskundige publicatie in 1969-1970. Hij wordt voorzitter van de TNO-commissie Stoflongen. Die moet van de Arbeidsinspectie een asbestbesluit voorbereiden. In deze commissie heeft Stumphius het niet makkelijk. De industrie biedt krachtig tegenspel. ‘Een asbestverbod gaat banen kosten’, zeggen de werkgevers. ‘Het uitblijven van een asbestverbod kost mensenlevens’, stelt Stumphius. Hij is dokter en onderzoeker, geen politicus. Na een aantal jaren houdt hij het voor gezien. Hij vertrekt bij KMS en gaat werken bij het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartgeneeskundig Centrum in Soesterberg.

Jan Stumphius heeft zijn proefschrift een motto meegegeven. Het is een gezegde van Churchill: The terrible ifs accumulate. Daarmee doelt Stumphius op het fatale mesothelioom. Maar het motto is ook van toepassing op zijn eigen vroegtijdig overlijden: in 1983, op 57-jarige leeftijd.

  • André Weel

    André Weel is bedrijfsarts en epidemioloog, werkzaam voor IKA Ned in Hilversum.  

Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen

Reacties

  • Dolf Algra, commentator, opiniemaker zorg en sociale zekerheid, Rotterdam 17-02-2019 14:02

    "If you don't fancy prevention, try an accident !

    Fraai en terecht eerbetoon aan één van de grondleggers van de bedrijfsgezondheidszorg - Jan Stumphius. In de rubriek Andere Tijden over de klassieke bedrijfsarts - tijdperk Burger.

    Voor de fijnproevers verwijs ik naar de TBV special over asbest - februari nummer van dit jaar - vers van de pers

    Met interessante artikelen:
    - Asbest in de polder - met de stelling van de schrijvers : bescherming van de gezondheid hoort niet thuis in de polder, maar is primaire overheidstaak

    - Asbest,Jan Stumphius en het mesothelioom- over hoe lang het duurde voordat de preventie op gang kwam

    - Interview met Rob Buers, advocaat een voormalig lid Eerste Kamer, die groot deel van zijn loopbaan gewerkt heeft voor asbest slachtoffers

    - Interview met Jan Warning - de huidige directeur van Instituut Asbest slachtoffers- bedrijfsartsen hebben belangrijke rol bij herkenning beroepsziekten

    - Overzicht en prognose van asbest in ziekte en sterfte cijfers - nog minimaal 9000 slachtoffers in de pijplijn - tussen 2016 en 2035

    - en meer ....

    Heel goede en leesbare special dus. Verplichte kost voor bedrijfs- en verzekeringsarts, maar ook huis - en longarts.

    https://mijn.bsl.nl/tbv-tijdschrift-voor-bedrijfs-en-verzekeringsgeneeskunde-2-2019/16458262
    "

  • Ton Taselaar, arts, niet meer practiserend, Boekelo 16-02-2019 20:29

    "een verdiende hommage voor Jan Stumphius, dank Andre, hij en jij zijn voorbeelden voor de bedrijfsarts in opleiding, rechte rug en onafhankelijk...
    separate aandacht in wellicht andere media, Follow the Money ? verdient aanbeveling voor je vaststelling:
    -volledig asbestverbod. Dat komt er uiteindelijk pas in 1993. Een verhaal apart-
    hier in Twente is er nog steeds een erfenis van terrible ifs en bestuurlijke besluiteloosheid."

  • A.G. Sangster, bedrijfsarts, Nijeveen 16-02-2019 20:09

    "Mooi verhaal en belangrijk dit levend te houden Andre. "

  • alex van der male, kaderhuisarts palliatieve zorg, Helenaveen 16-02-2019 12:39

    "Collega van Weel,
    Fijn dat u dit deelt met ons allemaal.Het is een enorm belangrijk onderzoek geweest. Een onderzoek van een betrokken bedrijfsarts en een betrokken patholoog anatoom."

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.