Alles voor jou als geneeskundestudent

Inloggen
naar overzicht
Frank Gerritse Robbert Duvivier Ashling Stel
30 september 2019 5 minuten leestijd
opleiding

Coaching gaat aiossen niet helpen

Artsen in opleiding tot specialist verdienen betere ondersteuning

30 reacties
Hollandse Hoogte / Er moet ook iets worden gedaan aan het verminderen van de draaglast van aiosssen, dus minder dienst- en overuren.
Hollandse Hoogte / Er moet ook iets worden gedaan aan het verminderen van de draaglast van aiosssen, dus minder dienst- en overuren.

Beroepsvereniging De Jonge Specialist denkt dat coaching kan voorkomen dat aiossen ten onder gaan aan de hoge werkdruk. Dat is maar de vraag, zeggen aios Frank Gerritse en collega’s. Waarom niet inzetten op bewezen methoden als intervisie en mentoraat?

Uit de jaarlijkse nationale aios-enquête van De Jonge Specialist (DJS) bleek vorig jaar dat maar liefst één op de vijf artsen in opleiding tot medisch specialist (aiossen) tijdens de opleiding kampt met burn-outklachten.1 Schokkende cijfers die ook in de media veel aandacht kregen.2 3

De onderliggende oorzaken zijn gemakkelijk samen te vatten: de werkdruk voor aiossen is hoog, te hoog. Een van de oplossingen die DJS hiervoor aandraagt, is betere begeleiding en ondersteuning van aiossen, voornamelijk in de vorm van coaching. Wij willen hier enkele kanttekeningen bij plaatsen en wat alternatieve suggesties doen.

Kritische noten

De kritische noten eerst. Wat de door DJS voorgestelde coaching precies moet inhouden, blijft tot op heden onduidelijk. Coaching is een vorm van begeleiding die erop gericht is mensen in positieve zin te veranderen, uitgaande van gezonde mensen en een geloof in de verandermogelijkheden dat besloten ligt in de blijvende wisselwerking tussen inzicht en gedrag. De coach is komen overwaaien uit de sportwereld en is een onbeschermde titel; iedereen mag zich coach noemen. Soms lijkt het dan ook of iedereen die een burn-out heeft doorgemaakt, coach wordt. Er zijn wel degelijk enkele goede opleidingen en daarmee kwaliteitskeurmerken voor coaches, maar hier is geen controle op. Wat een coach precies inhoudt, was altijd al onduidelijk, maar het is de afgelopen jaren ook nog eens uitgehold en onderhevig aan inflatie. Dit overigens ook tot grote zorg van de gecertificeerde coaches zelf, aldus een recent artikel in de Volkskrant.4 Bovendien is er voor de effectiviteit van coaches nog weinig evidentie, terwijl de theoretische basis zwak is en gebaseerd is op ‘positieve psychologie’, mindfulness en ‘self-determination theory’.

En waarom moet de oplossing per se liggen in het vergroten van de draagkracht van de aios en niet in het verminderen van de draaglast – werken aan een minder hoge werkdruk door het aantal (dienst- en over)uren te verlagen? Al was het maar door de geldende cao’s na te leven. Zou dat niet een meer voor de hand liggende oplossing zijn? Op z’n minst een oplossing die parallel zou moeten worden ingezet. Of zou dit hogere kosten met zich meebrengen dan het inzetten van een coach?

Alternatieve suggesties

Het is prijzenswaardig dat DJS zich kwetsbaar opstelt en zich hard maakt voor een verbetering van de werkomstandigheden en zelfzorg van de aios. De dokter is immers – in tegenstelling tot wat vroeger vaak werd gedacht – ook maar een mens van vlees en bloed. Maar welk doel dient de voorgestelde coaching? Een proces van bewustwording, om zelfinzicht te vergroten en zo beter te kunnen functioneren in het (toekomstig) werk én in het persoonlijk leven? Of gaat het puur om een soort loopbaanbegeleiding, zoals onlangs in Medisch Contact aan bod kwam?5 Is dat voldoende om burn-out te voorkomen? We weten allemaal dat we er met af en toe een saunabezoek of een Rituals-pakket niet komen.

Dat brengt ons bij alternatieve suggesties. Wij stellen dat de huidige situatie voor psychiaters en huisartsen in opleiding als voorbeeld kan dienen voor andere specialismen. Helaas zijn de cijfers van DJS niet uitgesplitst per specialisme en het is dan ook niet duidelijk in hoeverre deze resultaten ook gelden voor aiossen psychiatrie en huisartsgeneeskunde. In tegenstelling tot andere medisch specialismen is door de opleiding gefaciliteerde begeleiding al sinds jaar en dag goed geregeld in deze opleidingen.

Persoonlijke ervaringen

In de opleiding tot huisarts is persoonlijk en professioneel functioneren een essentieel onderdeel. In de huisartsenpraktijk vindt bijvoorbeeld een dagelijks leergesprek van een uur met de opleider plaats, met niet alleen aandacht voor medisch-inhoudelijke kennis maar ook voor patiëntgerelateerde zaken en persoonlijke ervaringen/dilemma’s. De aios draagt zelf de onderwerpen aan naar behoefte. Parallel hieraan loopt wekelijkse intervisie met mede-aiossen, onder begeleiding van een huisarts-docent en een psycholoog. In het derde jaar van de opleiding komt ‘supervisie’ aan bod, bestaande uit circa twaalf groepsbijeenkomsten met drie à vier aiossen, onder begeleiding van een NHG-gekwalificeerde supervisor. Deze bijeenkomsten zijn gericht op verdieping van werkgerelateerde persoonlijke ervaringen, met als doel integratie van eigen opvattingen, emoties en grenzen in wat patiënten en collega’s van je vragen.

De aios psychiatrie krijgt naast begeleiding op de werkplek (supervisie) talrijke handvatten om alleen en samen met peers te werken aan zelfzorg en zelfontwikkeling. Allereerst valt te denken aan het mentoraat, waarbij aiossen een-op-een of met peers onder leiding van een onafhankelijke psychiater werk- en patiëntgerelateerde zaken kunnen bespreken en evalueren.

Daarnaast is er gestructureerde intervisie: een klankbordgroep met peers die bovendien ook na het afronden van de opleiding niet ophoudt en gedurende het hele werkzame leven van de psychiater (en een groeiend aantal andere medische specialismen) verplicht blijft.

Individuele leertherapie

Tot slot krijgt elke aios psychiatrie maar liefst vijftig sessies individuele leertherapie bij een erkende psychotherapeut. Een recent artikel in het Tijdschrift voor Psychiatrie bespreekt de voordelen van individuele leertherapie: hierin is meer aandacht voor het persoonlijke leven en het belang van een goede behandelrelatie, noodzakelijke competenties als empathie en reflectief vermogen, verdieping van het gevoel en het tegengaan van stress en overspanning.6 Dit sluit goed aan bij de huidige problemen die DJS schetst. Het lijkt dan ook zinvol om leertherapie mogelijk te maken voor alle aiossen, in plaats van alleen voor aiossen psychiatrie. De kosten van een traject van vijftig sessie leertherapie vallen in het niet bij de kosten van uitval door burn-out, al dan niet tijdelijk of zelfs leidend tot het voortijdig beëindigen van de opleiding. Het is in die zin een investering in het welzijn van de specialisten van de toekomst.

Hype

Het is goed dat DJS aandacht vraagt voor de werkdruk en het hoge percentage burn-out onder aiossen. De meest simpele oplossing, het verlagen van het aantal (dienst- en over)uren, is klaarblijkelijk geen optie. In plaats van de oplossing te zoeken in de hype van coaching, ligt het wat ons betreft meer voor de hand dat de andere medisch specialismen naar de psychiatrie en huisartsgeneeskunde kijken. Zij kunnen bijvoorbeeld beproefde methoden als mentoraat, intervisie en leertherapie toevoegen aan de opleiding. Net als coaching gaan deze methoden uit van gezondheid en de blijvende wisselwerking tussen inzicht en gedrag, maar hebben ze zich – in tegenstelling tot coaching – de afgelopen decennia meer dan bewezen.

Burn-out onder aiossen is een toenemend groot probleem. Het is niet waarschijnlijk dat coaching hiervoor de oplossing gaat zijn, zeker niet zolang deze zich voornamelijk richt op loopbaanbegeleiding. Het is tijd om hoger in te zetten.

auteurs

Frank Gerritse, aios psychiatrie, UMC Utrecht

Robbert Duvivier, aios psychiatrie, Parnassia, Den Haag

Ashling Stel, aios huisartsgeneeskunde, UMC Utrecht

contact

frank@flgerritse.nl

cc: redactie@medischcontact.nl

voetnoten

1. https://www.dejongespecialist.nl/NieuwsBestanden/Nationale%20aios%20enquete%202018_Gezond%20en%20veilig%20werken_14.pdf

2. https://www.ad.nl/gezond/een-op-de-vijf-jonge-artsen-kampt-met-burnout~afef9147/

3. https://www.nrc.nl/nieuws/2018/09/12/fors-meer-burn-out-bij-arts-in-opleiding-door-overwerk-a1616297

4. https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/aantal-zelfstandige-coaches-stijgt-explosief-iedereen-zijn-eigen-coach~bfda557c/

5. https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/coaching-gaat-over-jezelf-leren-kennen.htm

6. Draijer N. Ken u zelf: leertherapie in de Nederlandse opleiding tot psychiater. Tijdschrift voor Psychiatrie 2019(61):3;164-169.

Download dit artikel (pdf)

opleiding carrière aios burn-out aiossen werkdruk
Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen

Reacties

  • Wouter van Wijhe, , 09-10-2019 13:24

    "Met aandacht las ik het artikel ‘Coaching gaat aiossen niet helpen’.

    Ik deel de mening van de auteur. Coaching gaat het probleem niet oplossen. Ik denk dat het probleem zeer eenvoudig is. De meeste ziekenhuizen en maatschappen hebben maximaal productie draaien als ultieme doel. Dat mag niet gezegd worden, maar iedereen weet dat dat zo is. De zorgprocessen zijn daar op ingericht en niet op onderwijs, opleiding en tijd en aandacht voor de patient. Als AIOS voel je dat en denk je tegelijkertijd; Maar het ging toch om de patienten zorg en de opleiding!

    Het is die deceptie waar 20 procent moeite mee heeft. Het enige dat gaat helpen is de zorg anders inrichten. Bernhoven is een mooi voorbeeld. Daar is productiedraaien niet de prioriteit. Ga er maar eens heen en proef de sfeer.

    Zelf werk in Belgie, daar vormt het systeem zich ook naar de vergoedingen die er te declareren zijn en er wordt maximaal productie gedraaid. Om de patenten en de artsen tegen zichzelf te beschermen moet je af van de productie, als onuitgesproken doel op zich.
    "

  • Anneke van Veen, Longarts en opleider, Nijmegen 06-10-2019 19:07

    "Ik vind dat hier een aantal zaken door elkaar gehaald worden.

    Als aios maar ook straks als specialist, heb je absoluut intervisie nodig, maar ook coaching. Misschien niet altijd en niet in dezelfde intensiviteit, maar wij zijn als medisch professional niet anders dan andere professionals in onze behoefte aan reflectie en mogelijkheden tot verbetering van ons functioneren.

    Waar ik moeite mee heb, is dat alle verbetering gezocht wordt in het verbeteren van het functioneren van de aios of de arts, en er nul verbetering wordt gezocht in het systeem, in de organisatie van die zorg en in de ondersteuning van die aios en die specialist.

    Natuurlijk verdient de aios adequate begeleiding en verlichting, er dient immers voldoende tijd en energie over te blijven voor de opleiding. Maar tegelijkertijd moet die aios worden klaar gestoomd voor het functioneren als specialist. Met een rondje Kralingse plas bereid je geen marathon voor!

    Ja zeker ruimte voor coaching en intervisie in opleiding, maar ook nadien als beginnend specialist.
    En niet zoveel anders dan andere zwaar belastende beroepen.

    Daarnaast ook graag aanpassing in de werkomstandigheden en ondersteuning! Die moeten heel dringend worden aangepast en daar zou de prioriteit moeten liggen. Die drie keer zoveel doen, met minder ondersteuning en minder geld los je niet op met coaching en intervisie. Dat vergt een reorganisatie. "

  • Gert Roos, Huisarts (np), coach, supervisor., Laren (NH) 05-10-2019 11:13

    "Jammer van de kop boven dit artikel: 'coaching gaat aios niet helpen'. Het artikel bevat veel waarheden: over de alarmerende werkdruk en over het nut van professioneel stilstaan bij persoonlijke krachtbronnen en valkuilen.
    De auteurs hebben zelf stimulerende ervaringen met verschillende vormen van persoonlijke reflectie. Vanwaar dan toch die gedateerde aanval op 'coaching'?
    'Geen controle op de kwaliteit' ? Onzin, een grote organisatie als 'Coaches voor Medici' ziet scherp toe op registratie en herregistratie van de aangesloten coaches. Die coaches zijn zelf ook arts, of psycholoog werkzaam in de artsenwereld.
    'Coaching onbewezen' en 'intervisie en leertherapie meer dan bewezen'? OK, met deze vormen hebben de auteurs ervaring, maar waar is die evidentie dan?
    Waarom ontbreekt hier enige onderbouwing of een literatuurbron?
    Het gehalte 'Wij van WC eend adviseren WC eend' lijkt hoog. Jammer, de positieve aanbevelingen van dit stuk verdwijnen daardoor achter die negatieve conclusie."

  • Sanne Jansen, Algemeen bestuurslid de Jonge Specialist (DJS), Utrecht 01-10-2019 20:54

    "Met verbazing lazen wij dit artikel. In de introductie wordt terecht opgemerkt dat DJS coaching als één van de oplossingen aandraagt in het bestrijden van het stijgende percentage a(n)ios met burn-out gerelateerde klachten. Coaching is een resultaatgericht, systematisch proces, waarin eigen ontwikkeling en het bereiken van zelf-geformuleerde doelen centraal staat. In het bedrijfsleven is het al heel gewoon, binnen de zorg wordt dit helaas niet standaard aangeboden. Net als mentoraat, intervisie en leertherapie. Door afhankelijkheidsrelatie tussen a(n)ios en begeleider bij de laatst genoemde methoden kunnen individuele behoeften onderbelicht blijven, wat de kwaliteit van de interventie niet ten goede komt.
    DJS publiceerde begin 2019 al haar standpunt: elke a(n)ios in Nederland hoort te werken in een cultuur waarin men elkaar kan aanspreken, respecteert en juist bejegent, waarbij rekening wordt gehouden met de afhankelijke positie van a(n)ios. Formatie, roostering, productie en arbeidsomstandigheden moeten zo ingericht en op elkaar afgestemd zijn, dat dit het opleidingsklimaat ten goede komt. Afgelopen jaar zijn bestuursleden van DJS in gesprek gegaan met de raden van bestuur van opleidingsziekenhuizen, waarin zij zijn aangesproken op de verantwoordelijkheid voor goed werkgeverschap hierin. Daarnaast is DJS in gesprek met IGJ en ISZW over werkomstandigheden en naleving CAO en arbeidstijdenwet (ATW) van de a(n)ios.
    DJS blijft zich hard maken voor een goede CAO, kwaliteit van opleiding en ruimte voor reflectie en ontwikkeling van jonge dokters. Er komt veel op hen af, dus hun weerbaarheid en draagkracht zijn van groot belang. Coaching is één van de manieren om a(n)ios te helpen bij het (h)erkennen van eigen potentie, talent-ontwikkeling en het behouden van de werk-privé balans, en daarmee één van de oplossingen waar wij ons hard voor maken."

  • Mitchell Windsma, AIGT in opleiding, Groningen 01-10-2019 19:02

    "Het is jammer dat dit stuk aanleiding is voor een weinig inspirerende partij digitaal moddergooien in de reacties. Het stuk kaart immers een belangrijke kwestie aan; blijkbaar werken onze AIOS tegenwoordig in een systeem waarin 20% (!) uitvalt met een burn-out, en waarschijnlijk een veelvoud met aan het werk gerelateerde (mentale) klachten rondloopt.

    Wat mij zo tegenvalt is dat de oplossing, en daarmee de schuld, iedere keer bij het individu wordt gezocht. Het systeem is letterlijk ziekmakend. Wat is onze oplossing? Wij sturen de opgebrande AIOS naar coachingstrajecten, intervisie en mindfullness cursussen. Alles erop gericht het individu meer "weerbaar" te maken, zodat deze (het liefst zo snel mogelijk!) weer terug gestuurd kan worden naar de plek waar de problemen zijn ontstaan.

    Wanneer trekken we eens de juiste conclusie en passen we het systeem aan de mensen aan, en niet andersom?

    Het zou enorm helpen als wij artsen in dezen eens konden samenwerken, zonder elkaar direct in de haren te vliegen. Dit gaat immers ons allen aan. Dit zijn onze artsen, onze collega's, onze gedeelde verantwoordelijkheid."

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.