Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
Blogs & columns
Blog

Psychosomatiek bestaat niet meer

42 reacties

Tot 10 procent van de patiënten die covid-19 hebben gehad, geneest niet maar komt in een ziektebeeld met vermoeidheid, spierzwakte, benauwdheid, overprikkelbaarheid, cognitieve stoornissen en concentratieproblemen. Collega’s die zich het lot van deze patiënten aantrekken, benadrukken dat er nog maar weinig bekend is over de ziekte long covid.

In het programma Pointer (Langdurig geveld door corona | KRO-NCRV) wordt uitgelegd dat patiënten die thuis ziek zijn geweest door SARS-CoV-2, na een aanvankelijke genezing terugvielen en zieker in plaats van gezonder werden. Ze voelen zich niet erkend, niet begrepen, omdat bij lichamelijk en aanvullend onderzoek geen afwijkingen worden gevonden die de klachten voldoende kunnen verklaren. Het klassieke SOLK-beloop.

Over SOLK hebben we ongeveer tien jaar geleden een richtlijn geschreven. Hoewel er ook wel iets te zeggen is voor de oude concepten copingstyle, draagkracht en draaglast bij een gestoorde revalidatie na covid, is het oorzakencomplex van chronische onverklaarde klachten volgens de richtlijn het beste te begrijpen door het hanteren van het biopsychosociale model. De biomedische, psychologische en socioculturele deeloorzaken zijn ieder weer onder te verdelen in predisponerende, precipiterende en perpetuerende factoren.

Een ziekte (disease) is iets anders dan ziek-zijn (illness) en een revalidatie is altijd een biopsychosociale aangelegenheid. Op het moment dat de hierboven vermelde algemene klachten hun intrede doen, is de biomedische oorzaak al onbelangrijk geworden. Je ziet deze beelden net zo goed na ongevallen (whiplash, post commotioneel syndroom) als na infecties (EBV, covid, Q-koorts) en ze zijn altijd onverklaard in die zin dat er veel meer mensen zijn die ze niet hebben dan mensen die vastlopen. Voor de duidelijkheid zet ik een paar oorzaken waaraan we zouden kunnen denken hieronder in een vereenvoudigde matrix:

Long covid Biomedisch Psychologisch Sociocultureel
Voorbestemmend Obesitas, longlijden Divers Collectieve angst
Uitlokkend Covid, stress, HPA as Covid, angst, stress Covid-maatregelen
Onderhoudend, bestendigend Weefselschade, (autonome) disfunctie Onzekerheid, somatische fixatie Werkgelegenheid, economische druk

Natuurlijk is dit model per patiënt verschillend en natuurlijk heeft het weinig zin om hard na te denken over de bovenste twee rijen, waaraan je inmiddels immers niet veel meer kunt doen. Maar zoals altijd is het opvallend dat angstvallig wordt vermeden te praten over de psychologische componenten. Die zijn immers een zwaktebod. Lees de recente schrijnende blog van Menno Oosterhoff. De NVAB zegt zelfs dat ze patiënten niet willen stigmatiseren. Sinds we allemaal epidemioloog en arts zijn, en nu een medische blik ons allemaal gegund is, bestaat psychosomatiek niet meer.

Terwijl de oplossing zo voor de hand ligt: optimaliseer het lichamelijk functioneren middels medische maatregelen en graded activity (als onderdeel van cognitieve gedragstherapie), gebruik een vorm van psychotherapie en beperk de economische malaise waarin patiënten zijn terechtgekomen. Het gaat er niet om wiens schuld het is; het gaat erom dat we mensen beter maken.

lees meer van emile keuter
  • Emile Keuter

    Emile Keuter is poliklinisch neuroloog in Amsterdam. Hij werkte hiervoor een aantal jaar als algemeen neuroloog op Aruba.  

Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Marlies van Hemert, Arts, niet praktiserend, Woudrichem 25-05-2021 23:41

    "@Carine den Boer, ik heb nog wat vragen nav uw reactie

    1. CDB: "Storend dat je steeds hoort en leest dat artsen en andere zorgverleners niet begrijpen waardoor langdurige klachten na covid-19 komen en dus ook niet weten wat ze er aan moeten doen."

    REACTIE: We weten toch ook gewoon niet zo goed wat het mechanisme is achter postinfectieuze klachten en daardoor zijn er nog weinig behandelopties? Er zijn soms wel wat symptomatische opties, maar waar doelt u precies op? Wat zijn volgens u dingen die bewezen effectief zijn in de behandeling van long COVID?

    2. CDB: "En dat terwijl er toch zo'n mooie zorgstandaard SOLK ligt en er allerlei richtlijnen zijn voor langdurige vermoeidheid, oa na Q-koorts."

    REACTIE: Kunt u uitleggen welke onderdelen uit de zorgstandaard of andere richtlijnen u zo goed vindt voor patiënten met bijv Q-koorts en long COVID?

    3. CDB: "Als er iets is wat herstel belemmerd is dat mensen met langdurige klachten zich niet erkend voelen en niet begrijpen waardoor de klachten komen en dus ook niet weten wat ze moeten doen voor hun herstel. Als we met zijn allen het biopsychosociaal model toepassen is er veel gezondheidswinst te behalen door een sneller herstel."

    REACTIE: Ik heb eerder op deze blog gereageerd, waarin ik een lijst heb gemaakt met wensen van patiënten. Heeft u die gelezen toevallig? Ben benieuwd wat u daarvan vindt. Ik merk namelijk dat er heel weinig weerstand is tegen het gebruik van het biopsychosociale model bij langdurige klachten. Het probleem zit 'm in het feit dat er onjuiste psychosomatische aannames worden gedaan (o.a. vanuit SOLK-richtlijnen) en dat daardoor het biomedische stuk te weinig aandacht krijgt. Dat resulteert in niet-passende zorg en het maakt dat patiënten zich niet serieus genomen voelen. De crux zit 'm naar mijn idee echt in het juist gebruiken van het BPS model. "

  • Anil van der Zee, n.p., Amsterdam 25-05-2021 17:56

    "Beste Carine den Boer,

    Ik snap dat u als medeauteur van de SOLK standaard 2018 deze als mooi omschrijft, maar als ME patiënt ben ik er toch minder van onder de indruk. De standaard verwijst naar de CGT en GET Cochrane reviews maar curieus genoeg hebben jullie het addendum van de AHRQ uit 2016 volledig weggelaten. In dit addendum van de medische evidentie met betrekking tot ME zwakken ze hun eerdere conclusies over de effectiviteit van CGT/GET af.

    Het AHRQ stelt nu dat het gebruik van de Oxford-definitie een hoog risico inhoudt dat men patiënten includeert die aan vermoeidheid lijden door een andere ziekte of waarbij de klachten na verloop van tijd spontaan verdwijnen. Verder wordt opgemerkt dat er in de literatuur nauwelijks studies zijn die de effectiviteit van interventies evalueren bij individuen die voldoen aan de (strengere) casusdefinities die zijn geformuleerd voor ME of ME/CVS.(1)

    Er is veel kritiek geweest op de Cochrane reviews aangezien ze niet ingaan op de uiterst teleurstellende objectieve uitkomstmaten die niet overeenkomen met de "positieve" subjectieve. De objectieve laten geen significante tot geen vooruitgang zien.

    Verder waren er slecht op elkaar afgestemde controlegroepen, vertrouwend op een onbetrouwbaar vermoeidheidsinstrument als primaire uitkomst, wisselen van uitkomst, p-hacking, negeren van bewijs van schade, enz.(2,3)

    De CGT review wordt nu door Cochrane bestempeld als verouderd en ze werken aan een volledig nieuwe GET review.(4)

    Gezien er voor een deel van de long-COVID patiënten er een overlap met ME symptomen is, is misschien deze informatie van de CDC, ME specialisten en fysiotherapeuten met long-COVID relevanter en zal mijns inziens daarmee voor minder iatrogene schade zorgen.(5,6,7,8)

    1. http://bit.ly/31AYJG3

    2. http://bit.ly/3bSEhGd

    3. http://bit.ly/2RLyQ4L

    4. http://bit.ly/3wDiwSJ

    5. http://bit.ly/3bSJWvA

    6. http://bit.ly/3yCV6i0

    7. https://longcovid.physio

    8. http://bit.ly/3aNBvR6





    "

  • Carine den Boer, huisarts en onderzoeker, Hoorn 25-05-2021 08:53

    "Beste Emile,

    Je column is me uit het hart gegrepen. Buitengewoon storend dat je steeds hoort en leest dat artsen en andere zorgverleners niet begrijpen waardoor langdurige klachten na covid-19 komen en dus ook niet weten wat ze er aan moeten doen. En dat terwijl er toch zo'n mooie zorgstandaard SOLK ligt en er allerlei richtlijnen zijn voor langdurige vermoeidheid, oa na Q-koorts. ( https://www.ggzstandaarden.nl/zorgstandaarden/somatisch-onvoldoende-verklaarde-lichamelijke-klachten-solk/introductie). Als er iets is wat herstel belemmerd is dat mensen met langdurige klachten zich niet erkend voelen en niet begrijpen waardoor de klachten komen en dus ook niet weten wat ze moeten doen voor hun herstel. Als we met zijn allen het biopsychosociaal model toepassen is er veel gezondheidswinst te behalen door een sneller herstel."

  • Piet van Loon, Orthopeed/ houdingsdeskundige, Oosterbeek 22-05-2021 18:16

    "@emile. De oprisping met een politiek historisch tintje laat ik aan jezelf. Virchow zelf heeft er met zijn Fortschrittpartei voor gezorgd dat de kracht van de preventieve geneeskunde leidend werd in de "politiek". Misbruik door de nazi's hebben de artsen nooit voorzien. Corona heeft ons veel geleerd, vooral dat slechts het teruggrijpen op aloude hygiënemaatregelen onze eerste en misschien tot heden onze beste verdedigingslinie vormde. Dat overheden geconfronteerd werden met gekrakeel onder artsen en wetenschappers leverde inderdaad ook groteske tegenstellingen tussen "volgers" op.
    Dat 'zitten' en hypokinesie met hun directe en indirecte inwerking (remmend!) op de neurotransmitterhuishouding en het neurohormonale apparaat zich bij de al decennia oplopende leefstijl van de jeugd voor verminderde functionaliteit en kwaliteit van het steun-en bewegingsapparaat, maar wel degelijk ook van het CZS, zorgen, zal in de neurologie toch ook niet als vreemd overkomen?
    Na 35 jaar kinderen, adolescenten en volwassenen onderzoeken, begeleiden en behandelen met hun houdingsgerelateerde aandoeningen is de opkomst van SOLK en het groeiend contigent neurotransmitterhuishoudingsstoornissen ( autisme, ADHD, depressie etc.) mij op gaan vallen als trend in aan leefstijl gebonden achterblijven van optimalisatieprocessen. Zelfs het RIVM is op de sedentaire leefstijl van de jongere generaties gaan wijzen als aanjager van incidentiestijgingen tot die van kanker( mamma -en prostaat) bij steeds jongeren mensen aan toe. We zijn toe aan de herintroductie van de Gezondheidsleer in de Geneeskunde. Oude wijn in nieuwe zakken.
    "Kritiek" uit eigen vakkring is me niet vreemd geworden, maar het heeft me jaren gekost om het "wel even meedoen" van IGJ als Inquisitievehikel, gepareerd te krijgen. "

  • emile keuter, neuroloog, fluitenberg 22-05-2021 13:08

    "@ van loon. ja, het kennisgebied rond houding en bewegen uit het Duitstalige gidslandgebied (van Vilnius tot Basel) heeft al eerder gepoogd ons een gezondere en weerbare jeugd te geven. ik zou het anders willen formuleren. waarom zie ik altijd zoveel inhoudelijk irrelevante reacties onder mijn blogjes? zo moeilijk is het toch niet? er zullen toch wel meer collega's zijn die zien dat we op dit moment een nieuw SOLK syndroom aan het ontwikkelen zijn? niet omdat we niet rechtop lopen en zitten, maar omdat het medische perspectief ingewisseld is voor de internetwijsheid van mensen die een jaar geleden het woord epidemiologie nog niet foutloos konden schrijven."

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.