Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
naar overzicht
Blog

Low battery

4 reacties

De coverplaat van MC 13. Een bijna lege batterij. Daaronder de tekst ‘Gezondheidsraad erkent ME/CVS als chronische ziekte’. De patiëntenverenigingen zijn blij. De dokters zijn verdeeld. Ik denk dat dit advies niemand helpt. Er zijn alleen maar verliezers. Inclusief de patiënten.

Een bijna lege batterij? Opladen dan maar, of vervangen door een nieuwe. Maar hier houdt de MC-metafoor op. Een ME/CVS-patiënt blijft moe. Zelfs een ‘verkwikkende slaap’ helpt niet. Opladen van de batterij helpt niet. Zij of hij komt niet verder dan dat centimeterbrede rode streepje op de coverplaat van MC 13. Vervangen dan maar, die batterij? Een nieuwe energiebron aanboren? Dat vraagt een actie waartoe de patiënt niet in staat is. Een knop omzetten. Dat moet zij of hij zelf doen.

Gelukkig staat in datzelfde MC de visie van Hans Knoop. Knoop heeft zich teruggetrokken uit de GR-commissie. Want gedragsaspecten worden in het GR-advies stelselmatig buiten beschouwing gelaten. En daarmee gaat de GR-commissie lelijk de mist in.

Moet ik het echt nog gaan uitleggen? Het lijkt wel of ik een praatje houd voor eerstejaars medische studenten. Meisjes en jongens. Ziekte is één. Hoe die precies ontstaat is belangrijk. Maar ook als we dat nog niet weten, zoals bij ME/CVS, geldt nog altijd: gedrag is twee. Hoe reageert de patiënt op zijn ziekte? Of het nu om diabetes, reuma, kanker of ME/CVS gaat: dat gedrag van de patiënt is van belang, ja zelfs bepalend, voor het verdere beloop. Voor het functioneren. En ook voor het herstel. Laat de patiënt het hoofd hangen? Of blijft zij actief? We weten dat bij kanker het blijven werken de genezing bevordert. En dat in bed blijven liggen leidt tot verlies van functie, tot deconditionering, tot ADL-afhankelijkheid aan toe. Dat laatste zien we dan ook bij ME/CVS. Die ziekte houdt zichzelf in stand doordat de patiënt zich ernaar gedraagt.

Eenzelfde redenering geldt voor de psychologische kant van de zaak. Gelukkig heeft de GR-commissie in haar advies niet vermeld dat ME/CVS geen psychogene of psychosomatische ziekte is. Want dat is het namelijk wel. Ik heb het nu niet over de rol van psychische factoren bij het ontstaan van ME/CVS. Ik heb het over die rol bij het voortduren van ME/CVS. Factoren die de ziekte in stand houden. Daarover staat geen woord in het GR-advies. Geen woord over ziektewinst. Dat is een belangrijk begrip uit de basiskennis voor bedrijfs- en verzekeringsartsen dat ik graag met u deel.

Niemand minder dan Sigmund Freud heeft het begrip ziektewinst geïntroduceerd. Freud omschrijft primaire ziektewinst als het gaat om een onbewust infantiel conflict dat aan de ziekte ten grondslag ligt. Door de ziekte is de lijder vrijgesteld van door haar als onaangenaam ervaren taken en rollen. Een meisje dat met buikpijn thuis ziek in bed ligt hoeft niet naar een vervelende gymles. Secundaire ziektewinst betreft de sociale voordelen van ziek zijn, zoals hulp, zorg, aandacht en het ontvangen van een uitkering. Dan heb je nog de tertiaire ziektewinst. Dat zijn de sociale voordelen die iemand heeft door het symptoom van een zieke ander. Zo kan een man zich laten voorstaan op (en privileges ontlenen aan) het feit dat hij zo zorgzaam is voor zijn zieke vrouw.

Ziektewinst speelt bij somatische en psychische aandoeningen. Het is geen opzettelijke misleiding. Het is een onbewust proces. Een gehecht zijn aan de ziekte. Het is wetenschappelijk aangetoond. Zo weten we dat patiënten met letselschade slechtere behandelresultaten laten zien als zij nog een claim hebben lopen bij de rechtbank. Zij hebben belang bij het voortduren van hun klachten en beperkingen.

Er is veel geschreven over ziektewinst. De GR-commissie laat het allemaal buiten beschouwing. Een gemiste kans. Want voor de behandeling is het net zo belangrijk dat we de ziekteonderhoudende factoren kennen, als de etiologische. Patiënten, dokters en Gezondheidsraad staren zich nu blind op die etiologie. Met als conclusie dat we die etiologie niet kennen. Er is dringend onderzoek nodig, roept de commissie. Ondertussen vergeet men de ziekteonderhoudende factoren. De inactiviteit. De ziektewinst. Bedrijfs- en verzekeringsartsen zijn ervoor opgeleid om vermoedens van ziektewinst met hun cliënten te bespreken vanuit een accepterende en niet vanuit een afwijzende houding. Alleen langs die weg kan de batterij misschien weer opgeladen worden. Of vervangen. Maar bedrijfs- en verzekeringsartsen waren niet vertegenwoordigd in de GR-commissie.

  • André Weel

    André Weel is bedrijfsarts en epidemioloog, werkzaam voor IKA Ned in Hilversum.  

Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen

Reacties

  • Roel Melchers, bedrijfsarts, Houten 24-04-2018 08:41

    "Neemt Wouter Koolmees dat advies over...?
    Zijn voorganger Hans Hoogervorst deed dat, een kleine 20 jaar geleden, NIET toen de gezondheidsraad hem adviseerde rsi te erkennen als beroepsziekte en de voorlichting te verbeteren.
    Post of propter... rsi is nu nagenoeg verdwenen!
    (en opgevolgd door 'diagnoses' als chronische moeheid.)"

  • Jim Faas , verzekeringsarts , Amsterdam 05-04-2018 10:19

    "Ik bleef - deze blog lezend - hangen op de volgende zin: ‘We weten dat bij kanker het blijven werken de genezing bevordert’.

    Nou, ik wist dat niet... "

  • W.J.Duits, Bedrijfsarts, Houten 04-04-2018 22:33

    "Het blijft een interessante discussie. Maar welk punt proberen we hier nu te maken?. Om te onderzoeken waar de ziektewinst ligt bestaat het instrument van de International Classification of Functioning. Een bestaand instrument dat goed te gebruiken is om de “ziektewinst” in kaart te brengen. Waarom is dat niet gebruikt? Dan kennen we nog de zorgval, beschreven door Andries Baart, het fenomeen dat de zorgbehoefte van zorgverleners leidt tot afhankelijkheid van zorgvragers. Ook dat is al beschreven.
    De conclusie van de Gezondheidsraad nodigt ons uit verder te kijken. Laten we dat dan ook doen, want het feit dat er patiënten zijn die het beeld CVS/ME betekend dat er, of niet goed is gekeken, of het ligt aan de verkeerde zorg, of er is toch iets wat we nog niet kennen.
    Wat betreft vermoeidheid is er nog een aardige theorie van een zekere Lewis, het “adrenal fatigue syndrome”, kortom we hebben nog veel te doen.
    In plaats van een competentiestrijd adviseer ik samenwerking, m.n. tussen de bedrijfsgeneeskunde, de psychologie en de curatieve geneeskunde. "

  • dolf algra, commentator, opiniemaker zorg en sociale zekerheid, oud bedrijfsarts, rotterdam 03-04-2018 14:08

    "Ook ik vond de - very low battery- een erg illustratieve voorplaat. Chapeau voor de beeldredactie van MC !

    Het probleem dat collega Weel aanstipt wordt verder uitgediept in artikel van Wim Kohler in NRC van afgelopen zaterdag. "De uitputting van het chronisch vermoeidheidssyndroom is niet te meten'.Bekeken vanuit medisch sociologische oogpunt. Lezenswaardig.
    https://www.nrc.nl/nieuws/2018/03/30/niet-te-meten-uitputting-a1597751

    Het probleem van ME/CVS is het labarynth rond cq worstelpartij mbt disease (medische definitie- diagnose), illness (ziekte gevoel) en sickness ( ziekte rol) . Ook voor bedrijfsarts- en verzekeringsartsen nogal eens een groot moeras. Dat blijkt zowel uit deze blog/reactie van collega Weel , als bestuursreactie van NVVG- GAV op GR advies: GR advies ME/CVS niet werkbaar in de praktijk.

    https://www.nvvg.nl/nieuws/nieuws-nvvg/standpunt-nvvg-en-gav-gr-advies-mecvs-niet-werkbaar-in-praktijk/

    Collega Weel blijkt er (gelukkig ook ?) zelf ook mee te worstelen, getuige zijn eerdere blog met - de in dit verband - wel erg sprekende titel: verzuim is geen gedrag, trap er niet in ! Blijkt hij het probleem van andere kant aan te vliegen.

    https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/verzuim-is-gedrag-trap-er-niet-in.htm

    Kortom: het laatste woord is er nog niet over gezegd. Ook over implicaties en impact van het recente GR advies nog niet.

    Waarom zowel bedrijfsartsen en verzekeringsartsen niet in de werkgroep zaten weet ik niet, wel curieus eigenlijk. Maar voor verongelijktheid lijkt mij geen plaats. Waar een wil is, is een weg. Beetje professional laat zich niet weg zetten en zorgt dat hij op het juiste moment aan tafel zit, dus niet ‘genegeerd’ kan worden.

    Maar misschien waren de NVAB en NVVG wel erg blij dat ze niet 'mee hoefden mee te doen' ?
    "

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.