Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
naar overzicht
Blog

Hommage aan Herman van Praag

5 reacties

Vandaag, 17 oktober, is prof. Herman van Praag 90 geworden. Middels dit blog feliciteer en eer ik hem van harte.

Psychiater Herman van Praag in 2018. © Merlijn Doomernik | HH
Psychiater Herman van Praag in 2018. © Merlijn Doomernik | HH

Herman is een van de grootste psychiaters die Nederland kent. Hij was 11 toen Nederland werd bezet door Duitsland en 13 toen hij als joodse jongen werd afgevoerd naar Barneveld en later Westerbork en daarna Theresienstadt. De verschrikkingen van de kampen hebben hem niet ontmoedigd. Het lijkt wel of hij daardoor juist meer vastberaden is geworden. In de trein van Theresienstadt terug naar Nederland – twee maanden na het einde van de oorlog – dacht hij: Ik ga verdomme iets van het leven maken. En dat heeft hij gedaan. Kenmerkend daarbij is dat hij het niet schuwt om tegen de stroom in te roeien, als zijn overtuiging hem daartoe brengt. Destijds niet, toen hij de grondlegger werd van de biologische psychiatrie in een tijd dat daar nog weinig animo voor was. En nog steeds niet nu hij juist een lans breekt voor religie, terwijl dat niet erg weinig populair meer is. 

Ik herinner me nog goed de eerste keer dat ik hem hoorde spreken. Dat was tijdens de viering van 25 jaar biologische psychiatrie in Groningen. Een stem als een klok, de lezing helemaal uit het hoofd, een strakke opbouw, waarbij wat hij wilde zeggen er punt voor punt bij ons werd ingeprent. Onlangs hoorde ik weer een lezing van hem. Dit maal ter gelegenheid van het verschijnen van zijn laatste boek. Slecht zicht. Een hommage aan de twijfel. Ondanks het vorderen van de leeftijd was hij nog steeds scherp, krachtig en boeiend.

Ik heb Herman persoonlijk leren kennen nadat ik hem in 2013 benaderde om ons verzoek aan de KNAW te steunen om zich uit te spreken tegen het wetsvoorstel van de jeugdwet. Ik was nerveus hem te bellen, de grote Herman van Praag! Maar hij was verrassend toegankelijk en onmiddellijk bereid mee te werken. In de periode daarna stelde ik hem af en toe vragen over zijn visie op bepaalde complexe onderwerpen zoals de vrije wil, euthanasie bij psychische aandoeningen en de toekomst van de psychiatrie. Hij overziet immers zo’n lang tijdsbestek. Hij heeft alle moderne psychofarmaca zien komen, de ontdekking van de structuur van het DNA en van de synaptische spleet en de neurotransmitters. Hij vertelde me dat in zijn studietijd nog werd gediscussieerd over de vraag of het contact tussen zenuwcellen elektrisch of chemisch was.

Een kort blog als dit doet zonder meer tekort aan zijn veelzijdige en rijke innerlijke en uiterlijke leven. Ik licht er één aspect uit. Wat ik vooral bijzonder vind is dat juist de grondlegger van de biologische psychiatrie ruimte overlaat voor mysterie. Mooi dat een groot wetenschapper ruimte overlaat voor niet-weten. Herman is het beslist oneens met Dick Swaab, die vindt dat materie alles verklaart en wij ons brein zijn. Van Praag gelooft dat we zelf keuzes maken en dus een vrije wil hebben. Naar mijn idee moet je dan een spirituele werkelijkheid erkennen. Als immers niet alles materieel gedetermineerd is dan moet er een andere dimensie zijn van waaruit die vrije wil te begrijpen is. Herman sluit dat niet uit maar zegt: ‘Ik weet het niet; het is een mysterie’.

Ik was ook verheugd te vernemen dat hij evolutie onvoldoende vindt om de schepping te verklaren. Bijvoorbeeld de groei van een mens uit een bevruchte eicel en de bouw van het brein doen hem een intentionaliteit vermoeden. Religie is voor hem niet strijdig met wetenschap.

Ik vind het een voorrecht dat ik een van de grondleggers van de hedendaagse Nederlandse psychiatrie, die ook nog eens zoveel ruimte laat voor spiritualiteit, persoonlijk heb leren kennen. Ik feliciteer hem van harte en wens hem nog vele jaren. Ik was van plan nog heel veel anderen te benaderen, maar daarvoor ontbrak het me aan tijd. Verder dan zijn twee collega-psychiater-KNAW-leden prof. Jim van Os en prof. René Kahn en zijn collega-grootbrein prof. Dick Swaab ben ik niet gekomen. Maar namens hen en ongetwijfeld nog veel anderen: Herman, van harte!


interview

  • De ratio van religie

    In deze woelige tijden heeft psychiater en oud-hoogleraar Herman van Praag een belangrijke boodschap. Hij benadrukt de redelijkheid van religieuze behoeften. Maar hij zegt ook: ‘Barbarij is mensenwerk.’

Boek

God, religie en ons brein. In gesprek met psychiater Herman M. van Praag

luisteren

Gesprek met Herman over geloof en wetenschap

kijken

psychiatrie
  • Menno Oosterhoff

    Menno Oosterhoff is (kinder en jeugd-)psychiater en teamleider polikliniek dwangspectrumstoornissen. Tevens initiatiefnemer van OCDNetwerk www.dwang.eu.  

Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen

Reacties

  • Jedidja Fortuijn , Aios psychiatrie , Haarlem 17-10-2019 20:47

    "Wat een mooie blog en mooie reacties daaronder, o.a. de vergelijking met de astronauten. Bedankt. "

  • Els van Veen, huisarts 17-10-2019 15:19

    "Hoi Menno,
    Dick Swaab en Herman van Praag zijn zelfs vrienden, dat staat in de Levenslessen van Trouw. Bedankt voor je geruststelling over dat van 'nazi-arts'.
    Je schrijft 'Wat ik vooral bijzonder vind is dat juist de grondlegger van de biologische psychiatrie ruimte overlaat voor mysterie'.' Maar het is volgens mij niet zo, dat als je iets meer kennis vergaart over de natuur of het brein of wat dan ook, dat dan het mysterie omgekeerd evenredig kleiner wordt...
    Ik citeer Albert Einstein ‘Een mens is een deel van het geheel dat we ‘Universum’ noemen, een in tijd en ruimte begrensd deel.' Ik bedoel dat wij mensen in tijd en ruimte begrensd zijn. En het Universum (of Mysterie) niet."

  • menno oosterhoff, psychiater, Thesinge 17-10-2019 15:10

    "Beste Els.
    Dat van nazi-arts was niet door collega's, maar ten tijde van de Buikhuizenaffaire door tegenstanders van Buikhuizen. Van Praag nam het toen voor Buikhuizen op. Een zwarte bladzijde inderdaad uit de Nederlandse wetenschappelijke geschiedenis.
    Wat betreft: we zijn ons brein. Er is geen vrije wil. Dick Swaab huldigt dit standpunt, maar toch vind ik hem heel bescheiden en is hij beslist niet oordelend. Hij is overtuigd, maar zeker niet op een fanatieke intolerante manier. "

  • Dolf Algra, commentator, opiniemaker zorg en sociale zekerheid, Rotterdam 17-10-2019 15:03

    "'Ik herken in mijzelf een zekere rusteloosheid, een onwil om me ergens permanent te vestigen, een drang om op pad te blijven. Mijn zelfbeeld is dat van een passant, van een doortrekker. Ik hecht mij aan mensen, niet zozeer aan plaatsen. Ik kom, verricht een taak, en ga heen, op zoek naar nieuwe intellectuele avonturen. Ik ben een soort hybride van de Wandelende Jood en de Vliegende Hollander, overeenkomstig mijn dubbele wortels "

    Uit: Voorbij de hoofdstroom - over zijn wetenschappelijke ankerpunten in de psychiatrie. (1998) . Het zesde hoofdstuk: over mijzelf. pag 249

    The passenger

    I am a passenger
    And I ride and I ride
    I ride through the city's backside
    I see the stars come out of the sky
    Yeah, they're bright in a hollow sky
    You know it looks so good tonight
    I am the passenger

    Iggy Pop
    https://www.youtube.com/watch?v=hLhN__oEHaw
    "

  • Els van Veen, huisarts 17-10-2019 15:02

    "Beste Menno, terecht bewijs je Herman van Praag eer. De artikelen van Herman van Praag heb ik eerder ook gelezen. En ik verbaas mij erover, hoe fel psychiaters over en weer van leer trekken tegenover elkaar. Herman van Praag is ooit zelfs 'nazi-arts' genoemd (!). Ik weet trouwens niet of dat door collega's was, maar ik vind dat wel erg schokkend.
    Het 'fenomeen psychiater' fascineert mij steeds meer. Hoe kan het dat (sommige?) psychiaters bij ontdekkingen zoals de structuur van het DNA en van de synaptische spleet, redeneren 'dus wij zijn ons brein'? Het doet mij denken aan astronauten die het heelal verkennen en terugkomen en zeggen 'er is geen hemel, want wij hebben die niet gezien'. Religie is voor Herman van Praag en vele anderen niet strijdig met wetenschap. Voor mij ook niet. Het probleem is alleen dat sommige wetenschappers niet bescheiden zijn. Als je iets niet kunt meten of zien, wil het niet zeggen dat er 'niets is', dat bedoel ik met onbescheiden."

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.