Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
Blogs & columns
Blog

Een geest ín vlees en bloed

9 reacties

In zijn blog ‘Geest van vlees en bloed’ stelt Emile Keuter tevreden vast dat het fijne van neuroloog zijn is dat je veel van de hersenen snapt. Ik geef onmiddellijk toe. Daar ben ik jaloers op. Het leidt geen twijfel dat hersenen en gedrag en beleving nauw met elkaar samenhangen. Dat ik in 1990 medisch specialist psychiatrie kon worden zonder in die opleiding ooit iets over de hersenen te hebben geleerd, tekent wel hoever de psychiatrie destijds verwijderd was van de neurologie.

Kijken naar de hersenen was zelfs lange tijd verdacht. In de jaren zeventig werd prof. Buikhuisen, een psycholoog, verguisd, omdat hij wilde onderzoeken of er biologische factoren waren die samenhingen met criminaliteit. Hugo Brandt Corstius maakte hem onder het pseudoniem Piet Grijs in Vrij Nederland uit voor van alles en nog wat, waaronder zelfs voor fascist. Des te schrijnender als je weet dat Buikhuisen zijn vader verloor in de oorlog en in een jappenkamp heeft gezeten. Nee, de linkse kerk wist toen wel raad met andersdenkenden. Ook prof. Herman van Praag, die drie jaar in concentratiekamp Theresienstadt gezeten had, viel de ‘eer’ te beurt naziarts te worden genoemd. In de jaren zestig had hij de eerste biologische afdeling Psychiatrie in Groningen opgezet. In zijn Utrechtse tijd moesten zijn kinderen onder politiebegeleiding naar school. Ook Dick Swaab heeft nog te maken gehad met bedreigingen toen hij onderzocht of homoseksualiteit een biologische basis had. Een geschiedenis om vol schaamte op terug te kijken.

Inmiddels zijn de rollen echter omgekeerd. Dick Swaabs We zijn ons brein is een megabestseller. Als je nu nog gelooft dat er meer is dan hersenen, dan val je toch een beetje uit de toon.

Ik was dan ook blij verrast dat neuroloog (!) Steven Laureys aangaf dat hij de stelling dat we ons brein zijn aanmatigend vindt. We weten nog amper iets over het bewustzijn. Om dan nu al te claimen dat het volledig verklaard kan worden vanuit de materie is ver voor de muziek uit lopen.

Emile geeft aan dat hij zou willen dat we konden ervaren dat onze geest heel lichamelijk is. Die behoefte heb ik helemáál niet. Integendeel. Ik zie het feit dat we dat zo moeilijk kunnen ervaren, als een aanwijzing dat het niet waar is. Niet als een bewijs, want ook dingen die tegen onze intuïtie ingaan kunnen waar zijn.

Mijn hersenen zijn lichamelijk, van vlees en bloed. Maar mijn geest zie ik meer als in vlees en bloed afgedaald, geïncarneerd zo u wilt. (Carne betekent vlees.) Een geest in vlees en bloed, maar niet van vlees en bloed. De gedachte dat er een geest is die de hersenen bespeelt, spreekt mij meer aan. Ik geloof dus (maar weet niet zeker) dat er een hersenist is. En zoals de kwaliteit van een viool mede bepaalt welke muziek er ten gehore kan worden gebracht, bepaalt de staat van de hersenen mede welk gedrag en welke beleving er verschijnt. Maar dat de hersenen zelf spelen, als een pianola, spreekt mij als verklaring totaal niet aan. Hetzelfde geldt voor de opvatting dat bewustzijn niet meer is dan een epifenomeen van een complexe chemische reactie en dat er geen vrije wil is. Materie als primair zien en bewustzijn als secundair, vind ik vreemd. Om überhaupt van materie te spreken is er bewustzijn nodig. Of het andersom ook zo is, valt nog te bezien.

Dat alles neemt niet weg dat ik zonder meer onderschrijf dat kennis van onze hersenen ons veel kan leren over gedrag en beleving. Maar dat het ons álles daarover zal onthullen, geloof ik niet. Omwille van de eerlijkheid moet ik daaraan toevoegen dat ik het ook helemaal geen aantrekkelijke gedachte vind om slechts willoze, eindige materie te zijn. Maar waar het mij om gaat is dat geloven dat een geest van vlees en bloed is, volgens mij net zo goed geloof is als geloven dat een geest in vlees en bloed zit.

lees ook

politiek Amsterdam
  • Menno Oosterhoff

    Menno Oosterhoff is (kinder- en jeugd)psychiater, initiatiefnemer van het OCDnetwerk, ocdnet.nl en ocdcafe.nl. Hij schreef ‘Vals alarm´ over de dwangstoornis, waaronder zijn eigen.  

Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Hans van den Berg, bioloog, Vleuten 08-09-2017 14:27

    "@Oosterhoff (en@Bonte) Bedankt voor jullie reacties. Is het open houden van een geestelijke wereld even (on)wetenschappelijk als het verwerpen ervan? Bij het opstellen van een hypothese (in dit geval ook) ligt het niet voor de hand te kiezen voor een die niet in het natuurwetenschappelijk domein ligt. Nogmaals, het feit dat wij ons niet kunnen voorstellen dat onze gedachten de processen in ons brein zijn is geen basis om te besluiten dat er iets mysterieus aan de hand is, iets 'geestelijks; wat dat dan ook moge betekenen. Het 'mysterieuze' hier is dat we ons, als mensen, hier op deze aardkluit hebben ontwikkeld, en dat de evolutie ons met zulke ontzagwekkende breinen heeft uitgerust. Gelukkig weten we hoe dat zo is gekomen en is dit mysterie in zekere zin ontrafeld...."

  • Menno Oosterhoff, psychiater, THESINGE Nederland 31-08-2017 16:12

    "Omdat termen als ziekte en stoornis in de psychiatrie gevoelig liggen spreek ik altijd van psychische aandoening. Dus dat woord had ik paraat, toen ik nadacht over een vertaling van impaired. Of anders gezegd: De neuronen, die betrokken zijn bij het woord aangedaan hebben in mijn hersenen veel connecties met andere neuronen , dus als impaired langskomt dan gaan ze makkelijk vuren. "

  • GJ Bonte, Neuroloog, Dalfsen 30-08-2017 18:13

    "@Oosterhoff: Aangedaan bewustzijn! Dat is inderdaad exact het woord dat ik zoek! Waarom komt mijn brein daar nu niet op?"

  • Menno Oosterhoff, psychiater, THESINGE Nederland 30-08-2017 17:39

    "Interessante reacties. Ik weet niet of mijn stellingname ideologisch is. Ik zal niet ontkennen, dat het mijn persoonlijke voorkeur heeft als er wel een geestelijke realiteit is en ik ontken evenmin, dat ik zoek naar dingen, die daarmee in overeenstemming zijn en dat ik kijk hoe ik het kan rijmen met datgene wat ermee in tegenspraak lijkt. Ik denk overigens dat ik niet de enige ben met een voorkeur voor een bepaalde visie. Ik probeer wel ook trouw te blijven aan de waarheid. Ik erken dat ik een serieus probleem heb hoe binnen een brein wat stoffelijk is en beantwoordt aan de natuurkundige wetten ruimte kan vinden voor een vrije wil. Ik erken eveneens , dat de correlatie tussen staat van het brein en beleving heel groot is. Aan de andere kant hebben wij zijn ons breiners in mijn ogen ook een serieus probleem; hoe natuurkundige verschijnselen tot beleving worden. Altijd als ze erover praten komt er een belever om de hoek kijken. Wij zijn ons brien bijvoorbeeld. Wie is dan het wij? Het brein dus.
    Het wil er bij mij niet in, of ik wil er niet aan. Ik vind in elk geval dat de stand van de wetenschap nog niet zodanig is dat wel geloven of althans de mogelijkheid open houden van een geestelijke wereld per se onwetenschappelijker is dan er niet in te geloven. Beide lijkt me even ideologisch.

    Impaired consciousness; aangedaan bewustzijn? "

  • GJ Bonte, Neuroloog, Dalfsen 30-08-2017 01:03

    "@ Van Der Berg: Dat stuk ga ik zeker ook nog lezen! En inderdaad zag ik uw reactie op het stuk van Geurts. Ik denk dat de vragen terecht zijn, maar ik vond het stuk van Geurts al niet sterk voor een neurowetenschapper. Ik denk inderdaad dat hij de gedachte maar moeilijk kan verdragen dat wij in alle mogelijke opzichten ons brein zijn, zoals Swaab het zo treffend verwoord, en dat alles wat wij doen, horen, zien en ervaren door het brein wordt verzorgd en veroorzaakt. En natuurlijk reageert dat brein op zijn omgeving, maar ook op het lichaam met alle mogelijkheden en ook zijn beperkingen. Wellicht vinden sommigen dat een verarming van de "werkelijkheid" , maar voor mij is het een prima te verteren gedachte. Ik vind dat het idee van een " geest" die het brein zou besturen of zou bezitten hier eigenlijk niets aan toevoegt."

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.