Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
naar overzicht
Achter het nieuws

Rol arts bij voltooid leven onduidelijk

‘Het is niet duidelijk wat onder voltooid leven wordt verstaan’

5 reacties
getty images
getty images

Het autonome besluit van een bejaarde, ‘gezonde’ patiënt om op waardige wijze uit het leven te stappen, moet gehonoreerd worden vindt het kabinet. De reacties zijn wisselend.

Een nieuwe wet moet mensen die weloverwogen menen dat hun leven voltooid is, de mogelijkheid bieden dat op een ‘voor hen waardige wijze’ af te sluiten. De bijbehorende procedure zal lijken op die uit de bestaande euthanasiewet: er moeten twee beoordelaars zijn, en de handeling moet achteraf door een commissie worden getoetst. Dat is, in essentie, het voorstel dat de ministers Schippers (VWS) en Van der Steur (Veiligheid en Justitie) vorige week naar de Tweede Kamer stuurden. Leidende gedachte van beide liberale ministers is daarbij steeds de autonomie van de ‘patiënt’ met een stervenswens: die moet zoveel als mogelijk in acht worden genomen. Beide ministers reageerden daarmee op een rapport van een commissie onder leiding van socioloog Paul Schnabel eerder dit jaar. Die commissie oordeelde dat nieuwe juridische mogelijkheden voor hulp bij zelfdoding aan mensen die hun leven voltooid achten, niet nodig zijn.

Verrast

Huisarts Betty Meyboom- de Jong, oud-hoogleraar en lid van de commissie-Schnabel, is niet de enige die verrast is door het kabinetsstandpunt. Nader empirisch onderzoek lag wat haar betreft meer voor de hand: ‘Het is namelijk niet duidelijk wat onder voltooid leven wordt verstaan, wie om euthanasie vragen, en onder welke omstandigheden mensen tot dit verzoek komen.’

Ze wijst erop dat de commissie heeft geconcludeerd dat de huidige wet goed functioneert – waarmee het kabinet het overigens eens is – en dat een aparte voorziening daarom onnodig is. Zo heeft voorzitter Schnabel bij herhaling gezegd dat er geen leeftijdsgrens in de huidige wet staat, en dat mensen strikt genomen ook niet ziek hoeven te zijn. Er zou bovendien slechts een kleine groep ouderen zijn die aan het leven lijden zonder dat er sprake is van een medische grondslag zoals een opeenstapeling van ouderdomsklachten.

Dat laatste werd al meteen na verschijnen van het rapport-Schnabel betwist, onder meer door de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE). En beide ministers zeggen het de vereniging met zoveel woorden na: zij hebben het over ‘de groeiende wens (…) om meer autonomie bij het eigen levenseinde’.

Toch houdt Meyboom-de Jong vol dat het om een heel specifieke roep gaat van ‘vitale hoogopgeleide ouderen die angst hebben voor afhankelijkheid, dementie, een langdurige stervensfase, of een uitzichtloos verblijf in een verpleeghuis’. ‘Een veel betere voorbereiding op de hoge ouderdom is daarom wenselijk. Een oudere die geregeld zegt dat hij de volgende morgen niet meer wakker zou willen worden, heeft veelal geen wens tot actieve levensbeëindiging.’

Stervenshulpverlener

In een reactie op de KNMG-site schrijft een huisarts dat het hem nu nog lukt om met deze mensen te spreken en uit te leggen dat ze niet aan de euthanasiecriteria voldoen. Maar als die mogelijkheid wegvalt, ziet hij ertegenop om actief betrokken te zijn ‘bij de uitvoering van deze euthanasie, ook al nemen ze zelf de pil’. ‘Ik zou me daar toch verantwoordelijk voor voelen.’ Van hem mag de nieuwe wet er komen, maar hij ziet daarin geen verplichte rol voor de huisarts. Dat zou in de nieuwe opzet dan ook niet langer het geval zijn. Een speciaal daartoe opgeleide stervenshulpverlener neemt die taak op zich. Deze hulpverlener moet wel een ‘medische kopstudie’ hebben gevolgd, zodat hij in de praktijk kan uitsluiten dat de stervenswens het gevolg is van een medische aandoening. Over de inhoud van die opleiding laten de ministers zich niet uit. Net zo min als over de vraag wat er gebeurt als een euthanaticum niet goed werkt. Moet dan de ‘gewone’ arts alsnog opdraven?

Politieke kansen

In de Tweede Kamer is een meerderheid positief over het plan van het kabinet om euthanasie bij een voltooid leven mogelijk te maken. VVD, PvdA, GroenLinks en 50Plus steunen het voorstel. CDA, ChristenUnie, SGP en SP zijn evenwel mordicus tegen.

Het is niet onwaarschijnlijk dat één van deze laatste partijen na de verkiezingen zal aanschuiven in een nieuw kabinet of op zijn minst gedoogsteun zal moeten geven, wil een kabinet politiek levensvatbaar zijn. Dat maakt de weg van het huidige voorstel naar uiteindelijke wetgeving lang en misschien wel onmogelijk.

Levenseindeconsulent

Intussen treft de NVVE samen met de Universiteit voor Humanistiek, en onafhankelijk van VWS, voorbereidingen voor een opleiding tot levenseindeconsulent, zo vertelt directeur Robert Schurink van de NVVE. De opleiding moet voor of na de zomer van 2017 van start gaan. Schurink: ‘Wij anticipeerden hiermee op de “hulpverlenersroute” die het kabinet heeft voorgesteld. Wij zagen meerwaarde in een hulpverlener die alle aspecten rond het levenseinde overziet en bij wie iemand met een voltooid leven zich kan melden. De consulent verkent de wens van die persoon en neemt in het eerste gesprek alle mogelijkheden door om de kwaliteit van leven te verbeteren. In het tweede of derde gesprek bespreken de consulent en de hulpvrager dan welke keuze deze maakt, verder leven of kiezen voor het levenseinde. Als er straks een nieuwe wet is, kan deze stervenshulpverlener ook begeleiden bij het overlijden als dat de wens is van de persoon. Nu zit dat nog niet in de nieuw te ontwikkelen opleiding, omdat het wettelijk kader nog niet is geregeld. Het voorschrijven van dodelijke middelen is namelijk voorbehouden aan een arts.’ Omdat de aankondiging van de nieuwe wet zeer recent is, heeft er nog geen overleg plaatsgevonden wat dit betekent voor de inhoud van de opleiding.

Meyboom-de Jong heeft twijfels over de nieuwe functionaris. ‘Artsen die euthanasie volgens de regels van de wet verrichten, voelen zich vaak overbelast. Ook als zij de patiënt kennen, de patiënt ondraaglijk en uitzichtloos lijdt en er een duidelijke diagnose is, zoals kanker. Dat is goed; levensbeëindiging zou nooit routine moeten worden, ook niet voor consulenten of stervenshulpbegeleiders.’

Druk van derden

Critici hebben al opgemerkt dat mensen met een stervenswens in de nabije toekomst de keuze zullen hebben tussen de moeilijke weg volgens de bestaande wet of de makkelijke via de route van ‘voltooid leven’. Duidelijk maken dat je stervenswens niets te maken heeft met medische klachten zou dan immers voldoende zijn. Ook vrezen ze dat de stervenswens lang niet altijd vrijwillig tot stand komt, maar onder druk van derden, zoals familieleden. Betty Meyboom-de Jong is er in ieder geval niet gerust op: ‘De vraag is of die druk te voorkomen is en of professionele hulpverleners zelfs met kopstudie dit altijd kunnen doorzien. Ik deel de angst van ouderen dat hun op den duur euthanasie kan worden opgedrongen, als ze “er niet meer toe doen”. Die grote groep mensen hebben we met ons advies willen beschermen: compassie gaat boven autonomie.’

Tijdens de hoorzittingen van de commissie-Schnabel was ze vooral onder de indruk van de reactie van de ouderenbonden, die benadrukten dat in de eerste plaats bezinning op het zinvol inrichten van de hoge ouderdom nodig is. ‘Zij gaven als gewenste oplossing aan: verbeteren van passende zorg in de laatste levensfase; tijdige gesprekken over het levenseinde; bestrijding van eenzaamheid en aandacht voor zingeving. Hoe minister Schippers de ouderdom wil herwaarderen is mij niet duidelijk. De discussie is door het kabinetsvoorstel in alle hevigheid geopend.’

lees ook


Kabinet: ruimte voor hulp bij zelfdoding bij voltooid leven (rijksoverheid.nl)


KNMG bestudeert kabinetsbrief over rapport Schnabel (knmg.nl)


pdf

print dit artikel
Achter het nieuws levenseinde voltooid leven
  • Henk Maassen

    Henk Maassen (1958) is journalist bij Medisch Contact, met speciale belangstelling voor psychiatrie en neurowetenschappen, sociale geneeskunde en economie van de gezondheidszorg.  

Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen

Reacties

  • Peter Heukels, huisarts, Den Ham 02-11-2016 10:33

    "Vorige week presenteerde het kabinet een voorstel over stervenshulp bij mensen met een ‘voltooid leven’. Er volgden veel reacties, maar wat ik mis is de vraag waarom mensen vinden dat hun leven voltooid is. Al ruim 40 jaar ben ik huisarts en ik kom regelmatig mensen tegen die zich eenzaam voelen, geen bezoek krijgen van kinderen, vrienden, buren. Die het gevoel hebben dat hun mening er niet meer toe doet, dat ze overbodig zijn en een kostenpost vormen. Daardoor krijgen mensen het gevoel dat hun leven voltooid is. Het is uitzichtloos geworden.
    En als ze nu eens wel aandacht, verzorging, een gezellige maaltijd krijgen en er eens tussenuit kunnen gaan, zou dat hun situatie wijzigen? Zouden ze zich beter gaan voelen en weer zin krijgen om te leven?
    Al jaren ga ik mee met de Henri Dunant van het Rode Kruis en ik weet uit eigen ervaring dat mensen meestal al na een paar dagen opknappen en soms totaal andere mensen worden. Rolstoelers lopen weer een stukje; zwijgers worden weer spraakzaam; pijnen verdwijnen of zijn beter hanteerbaar; je ziet ze stralen als ze met hun rolstoel aan een dansje deelnemen of kunnen passagieren in de havens waar we aanleggen. Ze zitten weer met smaak te eten en kunnen hun verhaal kwijt.
    Ook in de huisartsenpraktijk kennen we mensen, die weer opbloeien als er wat aan hun probleem wordt gedaan – niet door ze af te schrijven, maar door betrokken te zijn.
    Wat deze mensen nodig hebben is aandacht en betrokkenheid van anderen, zoals iedereen.
    "

  • E. van Veen, huisarts, Dalfsen 18-10-2016 11:42

    "Ongelooflijk dat de minister dit ballonnetje alsnog oplaat, tegen het gedegen advies van de commissie Schnabel in. Waar bemoeit de overheid zich mee? De overheid hoort (het leven van) haar burgers te beschermen. En natúúrlijk komt dit uiteindelijk weer op het bordje van de huisarts...want zo'n stervenshulp-figuur; hoe kan die beslissen of er geen sprake is van (bijvoorbeeld) onderliggende depressie? Te bizar voor woorden, of is het een verkiezingsstunt, minister? In ieder geval; dit niet-medische probleem; ik wil er niets mee te maken hebben!"

  • C.K. van Sichem, huisarts, Santpoort-Noord 18-10-2016 09:16

    "De vraag wat een voltooid leven is, is niet relevant. Dat bepaalt de persoon in kwestie. Mensen mogen dood, echter voor een vervroegd gewenst overlijden wordt de dokter ingeschakeld die binnen de juridische kaders dient te blijven. Hoe gaat deze wet geïmplementeerd worden. Moet alsnog de dokter ten tonele verschijnen, die op afroep hulp verleent bij zelfdoding? Komt er een Vliegende Levensbeeindigings Brigade, de VLB? Of zal er dan toch de pil van Drion komen, vrij verkrijgbaar bij het Kruidvat. Altijd handig, ook voor je partner.
    De euthanasiewet geeft de arts in ieder geval nog wat houvast. Met die nieuwe wet in de maak zou elke houvast vervallen. De Levenseinde Kliniek wordt booming business"

  • W.J. Duits, Bedrijfsarts, HOUTEN Nederland 18-10-2016 08:43

    "Als deze wet er komt, wordt in feite de euthanasie wet overbodig, want wat is het verschil tussen een "voltooid" leven of een "voltooid leven" omdat het niet meer dragelijk is door pijnen of andere vormen van medisch lijden. De eigenlijke inhoud van deze wet is: Als ik dood wil, dan heb ik recht op volwaardige hulp daarbij. Vervolgens wordt in deze wet geregeld dat ik eerst een soort examen moet doorlopen of ik in aanmerking kom om zelf dood te willen mogen gaan. Er is dus duidelijk sprake van een normering, wie kan ooit de norm bepalen om dood te mogen gaan?
    Het gaat in essentie om: "Ik wil zelfmoord plegen en als ik dat goed onderbouw, dan wordt ik daarbij professioneel geholpen".
    Het lijkt me een hele zware baan om "stervensbegeleider" te worden.
    Kunnen we niet beter nadenken over "levensbegeleider", iedere mens heeft zijn waarde ook al ziet hij of zij die zelf niet meer.
    Deze wet geeft bij mij het gevoel van de "de mens als disposable", wat mij betreft een hellend vlak waar we niet op moeten willen gaan."

  • Maarten Vasbinder, médico familiar e comunitario, Ubon Ratchathani 18-10-2016 07:57

    "Zelf zou ik weigeren hier aan mee te werken. Mensen die zo graag dood willen, omdat hun leven voltooid is, dragen hiervoor zelf de verantwoordelijkheid. Het is laf, om anderen daarvoor in te schakelen en verantwoordelijk te maken.
    Ook commissies die hierover beslissen, gaan mij te ver. Wie dood wil, regelt dat zelf.
    Wel zou gedacht kunnen worden aan een anonimiteitsprocedure, waarbij de verstrekker van "de pil" niet weet, om wie het gaat, maar dan nog blijft de vraag, of dat niet te ver gaat. Wie gezond is heeft genoeg middelen er een eind aan te maken en als hij naast gezond nog fatsoenlijk is ook, maakt hij er geen bende van. Bovendien kan "die pil" ook in de thee van een ander gedaan worden.
    Schandalig dat een regering met dit soort ideeën naar buiten komt. Is dit de opmaat tot "vrijwillige" euthanasie na het pensioen? Is de bedoeling, om op zorg en pensioengelden te sparen? Ik ben bang dat de werkelijke gedachten van deze empathieloze regering, althans van een groot deel van de leden ervan, nog veel verder gaan."

 
Akkoord Cookievoorkeuren aanpassen

Medisch Contact gebruikt cookies en scripts om uw gebruik van onze website geanonimiseerd te analyseren, zodat we functionaliteit en effectiviteit kunnen aanpassen en op uw profiel afgestemde advertenties kunnen tonen. Ook gebruiken we cookies en scripts om integratie met social media (Twitter, Facebook, LinkedIn, etc.) mogelijk te maken. Meer informatie vindt u in onze cookieverklaring en in onze Privacyverklaring