Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
naar overzicht
Wetenschap

‘Kankerscreening redt geen levens’

7 reacties

Screening op kanker heeft tot dusver geen levens gered, althans dat is nog nooit aangetoond. Dat stellen hematoloog Vinay Prasad e.a. in The BMJ. De bewering dat het wel het geval is berust op cijfers die wijzen op ziektespecifieke reductie in mortaliteit, maar niet op een vermindering van de totale mortaliteit (overall mortality), want juist dat laatste is niet bewezen.

Prasad e.a. leggen uit hoe het eerste kan bestaan, zonder het tweede. Zij zien twee oorzaken. Ten eerste hebben de beschikbare studies mogelijk te weinig ‘power’ om een (kleine) reductie van de totale mortaliteit te detecteren. Voorbeeld: in een dertig jaar durende follow-up studie (de Minnesota Colon Cancer Control Study) naar screening op darmkanker stierven 128 mensen aan darmkanker onder de 10.000 participanten die daarop waren gescreend. In de controlearm betrof het 192 sterfgevallen op 10.000 deelnemers. Een statistisch significant verschil van 64 ziektespecifieke sterfgevallen. De totale mortaliteitscijfers lieten echter iets anders zien: in de screeningsarm overleden 7111 mensen; in de controlearm waren dat er 7109. Dus: geen verschil. Wie eenzelfde verschil van 64 doden zou willen kunnen detecteren in de totale mortaliteitscijfers moet een trial opzetten die minstens vijf keer zo groot is, zo rekenen de onderzoekers voor.

Ten tweede wordt de ziektespecifieke sterftevermindering mogelijk teniet gedaan door extra sterfte (‘off-target deaths’ noemen de auteurs dat) ten gevolge van fout-positieve screeningsuitkomsten en daarmee gepaard gaande overdiagnose en overbehandeling, met alle ongewenste iatrogene gevolgen van dien. Notoir voorbeeld is, zo memoreren de auteurs, prostaatkanker: mannen worden (in Nederland misschien liever: werden) overgediagnosticeerd en overbehandeld en stierven in een enkel geval aan de complicaties daarvan.

Een jaar geleden kwamen Nazmus Saquib e.a. op grond van een grondige analyse van meta-analyses en gerandomiseerde onderzoeken tot eenzelfde slotsom in het International Journal of Epidemiology. In bijna een derde van de door hen onderzochte RCT’s werd vastgesteld dat de kans om te overlijden aan de ziekte waarop gescreend werd afnam door de screening. Bij slechts 1 op de 10 nam de kans om vroegtijdig overlijden door welke oorzaak dan ook af. Geen enkele meta-analyse toonde aan dat de totale mortaliteit door een onderzochte screeningsmethode verminderde.

Volgens Prasad e.a. zit er niets anders op dan het publiek duidelijk te maken dat onzekerheid over de voor- en nadelen van kankerscreening overheerst. Pas grote trials, uitgevoerd over lange perioden, kunnen uitsluitsel geven over het effect op overall mortaliteit. Daar moet dus in geïnvesteerd worden, vinden ze.

Commentator Gerd Gigerenzer, befaamd Duits onderzoeker op het terrein van risicoperceptie door het lekenpubliek, ziet echter het nut niet van dergelijke ‘megatrials’. Investeer in heldere informatievoorziening, stelt hij voor. Want ook al blijft dan de onzekerheid over het effect van screening op sterfte bestaan, er zijn voldoende gegevens en instrumenten om mensen individuele afwegingen te laten maken over deelname aan screening. Met andere woorden geef het publiek de feiten en laat mensen vervolgens zelf kiezen.

Henk Maassen


www.bmj.com, doi: 10.1136/bmj.h6080 en doi:10.1136/bmj.h6967


© shutterstock
© shutterstock

Lees ook:

Wetenschap
  • Henk Maassen

    Henk Maassen (1958) is journalist bij Medisch Contact, met speciale belangstelling voor psychiatrie en neurowetenschappen, sociale geneeskunde en economie van de gezondheidszorg.  

Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen

Reacties

  • GJ Bonte, Neuroloog, Dalfsen Nederland 01-02-2016 00:00

    "@De Vries, arts: Het verwijzen naar een nieuwsbericht lijkt me toch nauwelijks te voldoen aan de eis om medische literatuur kritisch te beoordelen. Overigens, ik heb het berichtje even gelezen. Ook dit berichtje rept niet over de overall survival, waarop nog nooit een effect van borstkankerscreening is aangetoond. Ook de problemen van de intervalcarcinomen en de over het algemeen zeer aggressieve tumoren beneden de screeningsleeftijd bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd worden zorgvuldig vermeden, om maar een paar details te noemen. Ik vrees dan ook dat u uw huiswerk iets beter zult moeten doen. "

  • C. de Vries, arts, Amsterdam Nederland 01-02-2016 00:00

    "Geachte collega Bonte: lees AUB het onderstaand artikel in het medisch Contact.
    http://www.medischcontact.nl/Actueel/Nieuws/Nieuwsbericht/151396/Vroege-opsporing-borstkanker-blijft-van-belang.htm"

  • GJ Bonte, Neuroloog, Dalfsen Nederland 10-01-2016 00:00

    "Beste W. van der Pol,
    Uw uitspraak snijdt geen hout. Tot op de dag van vandaag is er geen enkele studie die ondubbelzinnig heeft aangetoond dat screening tot een vermindering van sterfte leidt. Dat geldt voor de borstkankerscreening, de screening op baarmoederhalskanker en ook voor de screening op coloncarcinoom. Dat heeft niets te maken met de moderne ontwikkelingen, maar alles met het principe van screening zelf. Heel veel mensen kopen een lot in de loterij, maar slechts enkelen winnen een prijs, en een veel groter deel betaald deze prijs in de vorm van diagnostiek en behandelingen die alleen maar angst, onrust en pijn, soms zelfs sterfte opleveren zonder èèn dag aan het leven toe te voegen. Ik zie dan ook graag de relevante literatuur voor uw stelling, maar u en ik weten dat die literatuur er niet is. "

  • W. van der Pol, ziekenhuisapotheker en counselor, Delft 10-01-2016 00:00

    "Het probleem zit in het begrip screenen. Screenen op borstkanker is nu nog screenen op een knobbeltje in de borst. Dat is dure en late vorm van screenen. Binnenkort komt er wellicht een bloedtest die de ziekte eerder kan doen screenen. De hielprik bij pasgeborenen is ook screening maar dan alleen op aandoeningen die te verhelpen zijn. Overall is anno 2016 makkelijker een screening goed en efficient op te zetten met de juiste criteria, dan een screening af te schaffen."

  • GJ Bonte, Neuroloog, Dalfsen Nederland 09-01-2016 00:00

    "Iets wat inmiddels toch zo aannemelijk is gemaakt, en toch gaan we gewoon door met screening op baarmoederhalskanker, borstkanker, en nu is zelfs de screening op dikke-darmkanker toegevoegd aan de rijtje "Commercialisatie van de Angst". Wanneer doen we nu eens wat de Evidence Based Medicine ons voorschrijft en stoppen we met deze geldverspillende onzin? Zoals een Britse screeningsdeskundige al eens stelde over de screening op baarmoederhalskanker: "The only reason to continu the screening is that we cannot explain to these women why we have done this in the first place in the in last 30 years...""

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.