Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
Nieuws
Linda Jolink
12 januari 2021 5 minuten leestijd
de kwestie

Moet een medisch specialist gepromoveerd zijn?

Het schrijven van een dissertatie is een nutteloze pelgrimage voor een medisch specialist

41 reacties
getty images
getty images

Het was een halfjaar geleden; ik liep coschappen in de kliniek en had honger. ‘Lunch over een kwartier?’ vroeg ik aan de zaalarts. ‘Nee, we moeten nu naar de overdrachtsruimte’, zei ze. ‘Het is heilig uur.’ ‘Heilig uur’ was het uurtje van een tot twee op woensdagmiddag, waarin een promovendus onderwijs gaf over het onderzoek waar hij of zij mee bezig was. Het heette zo omdat artsen zó’n hekel hebben aan wetenschap dat ze er alleen naar komen luisteren als het heilig wordt verklaard.

De Kwestie

In de rubriek De Kwestie leggen lezers een dilemma voor. Andere lezers kunnen daarop online reageren, en Medisch Contact vraagt een deskundige om commentaar. De Kwestie, het deskundigencommentaar en een selectie van de lezersreacties worden vervolgens in het tijdschrift gepubliceerd.

Heeft u ook een casus die u wilt delen? Mail deze dan naar redactie@medischcontact.nl onder vermelding van De Kwestie.

Die afkeer van wetenschap blijkt ook uit het feit dat geneeskunde het enige vakgebied is waar een proefschrift ‘je boekje’ wordt genoemd. Goed, een proefschrift is feitelijk inderdaad een niet al te dik boek, maar toch ken ik geen enkele wetenschapper die het resultaat van minstens vier jaar noeste arbeid in dienst van een nobele zoektocht naar waarheid ‘m’n boekje’ zou noemen. De geneeskunde heeft de wetenschap ontheiligd en de enige manier om haar weer wat gewicht terug te geven, is door haar expliciet een aureool op te zetten.

‘Wetenschap is de religie van de 21ste eeuw’. Ik vind dat een wat saaie en gemakzuchtige leus – je zou evengoed kunnen beweren dat complottheorieën de religie van de 21ste eeuw zijn –, maar hier toont zich toch de kracht van het cliché. Dat we een wetenschappelijke presentatie letterlijk tot iets heiligs verheffen, is een aflaat voor hoe we de wetenschap in de praktijk ontheiligen.

De ongeschreven wet dat iedereen die specialist wil worden eerst moet promoveren, is een uitwas van dit principe. Het bedrijven van wetenschap draagt er op geen enkele manier aan bij dat je een betere arts wordt. Integendeel, het zorgt er juist voor dat een jonge arts in de kostbare beginjaren van zijn carrière nul klinische ervaring opdoet en al zijn basiskennis weer vergeet.

Het laten bedrijven van wetenschap door mensen die arts willen worden, is ook op geen enkele manier heilzaam voor de wetenschap. Integendeel, aangezien het promoveren geen doel is maar een middel, levert het promotieonderzoeken op die als doel hebben klaar te zijn in plaats van waar. Als het maar af is. De enige functie van het geneeskundige promotieonderzoek is, kortom, een religieuze: die van de bedevaartstocht. Het is een manier voor de aspirant-specialist om zijn devotie te tonen.

Was Nederland maar wat katholieker gebleven, dan hadden de jonge dokters hun toewijding kunnen tonen op een meer kunstzinnige, mystieke manier, iets met wierook, vrouwen en glas-in-lood. Helaas, Houellebecq zei het al, Nederland is geen land maar een bedrijf.1 Wij doen het op de calvinistische manier: leven is lijden! Het zal ongetwijfeld ook iets te maken hebben met de nasleep van het afbrokkelende old boys network, dat voornamelijk afkomstig is uit studentencorpora. Ook daar verwelkomt men nieuwe leden graag met moeilijkheden in de vorm van een ontgroening, waar de novieten duidelijk moeten maken dat het ze menens is om corpslid te worden. Het pad tot chirurg of internist is vanzelfsprekend wat ernstiger dan dat tot corpslid, zodat het consumeren van het eigen lichaamsgewicht in bier of het op de knieën zingen van urenlange drankliederen niet volstaat. Nee, de bedevaartstocht van de jonge specialist dient een zweem van nut te hebben. Welkom wetenschap.

Om tegemoet te komen aan de calvinistische hang naar ontberingen van Nederlandse artsen en tegelijkertijd het belang van fatsoenlijke wetenschap te steunen, stel ik voor een nieuwe bedevaartstocht in te stellen die even zwaar is maar daadwerkelijk nut heeft. Een jaar fulltime werken in de thuiszorg is mijn eerste ingeving, maar draagt u gerust een beter idee aan.

de deskundige

Ongeschreven wet’ van Jolink is apert onjuist

Onderzoekservaring is wellicht niet onmisbaar om een betere dokter te worden. Echter, de bekwaamheden die een jonge onderzoeker verwerft, al dan niet in een promotietraject, kunnen nuttig zijn voor het aanscherpen van cruciale vaardigheden die van pas komen voor een medicus.

Door onderzoek te doen leer je dat je conclusies niet kunt onderbouwen door emoties, misverstanden of slecht geformuleerde onderbuikgevoelens maar dat er ontegenzeggelijke feiten nodig zijn. Bijvoorbeeld het feit dat in Nederland elk jaar 1100 artsen aan een specialistenopleiding beginnen. En dat elk jaar circa 800 artsen promoveren, van wie er gemiddeld 240 ofwel al een vervolgopleiding hebben ofwel huisarts worden. Dus dat zo’n 560 gepromoveerden instromen in die 1100 opleidingsplaatsen. Ongeveer de helft van die plaatsen is dus beschikbaar voor niet-gepromoveerden. De ‘ongeschreven wet’ van Linda Jolink dat een proefschrift een verplicht entreebiljet is voor een specialistische vervolgopleiding wordt dus niet door harde feiten ondersteund (of – minder diplomatiek – is apert onjuist). En dat is nou zo leerzaam van wetenschap: dat echte feiten je tot verrassende conclusies brengen, die anders zijn dan je had gedacht. Het behoeft geen betoog dat op feiten gebaseerde conclusies ook cruciaal zijn in op evidentie gebaseerde patiëntenzorg.

Een tweede leereffect van onderzoek doen is dat het analyseren van systematisch verzamelde observaties en gegevens je leert waarnemingen samenhangend te ordenen, helder te redeneren, en logische gevolgtrekkingen te formuleren. Ook dit zijn eigenschappen waar een goede arts veel plezier van kan hebben. De redenering van Jolink dat als iemand iets ‘heilig’ vindt, dat automatisch betekent dat iemand daar een hekel aan heeft, is een uitstekend voorbeeld van een onlogische gedachtegang die niet voortkomt uit heldere deductie maar eerder het product is van een licht verward brein. Ook de tamelijk gratuite conclusie dat promovendi een afkeer van wetenschap hebben omdat ze hun proefschrift een ‘boekje’ noemen, zou elke proef van wetenschappelijke toetsing niet doorstaan (wellicht zelfs niet voldoende worden bevonden voor een opstel op de middelbare school).

Het is sympathiek dat Jolink belangstelling heeft voor de vraag of het doen van wetenschappelijk onderzoek nuttig is voor artsen. Zij heeft nog voldoende tijd in haar opleiding om te schaven aan haar vermogen tot logisch redeneren en om waarnemingen ordentelijk te ordenen tot conclusies voordat ze op patiënten wordt losgelaten, of ze nu wel of niet onderzoek gaat doen in haar verdere loopbaan.

Marcel Levi is topman van University College London Hospitals en wordt per 1 april voorzitter van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Linda Jolink, student geneeskunde, UMC Utrecht

l.a.jolink@students.uu.nl

cc: redactie@medischcontact.nl

  • Linda

    Linda is zesdejaars geneeskundestudent, afgestudeerd neurowetenschapper en satirisch tekenaar.   Lees meer

1. Michel Houellebecq op bezoek in het land van hoeren en euthanasie (Volkskrant)

Lees ook

werk Wetenschap de kwestie opleiding promoveren promotie
Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Dolf Algra, commentator, opiniemaker zorg en sociale zekerheid, Rotterdam 19-02-2021 15:10

    "Marcel Levi’s reactie geeft meer te denken dan ik aanvankelijk dacht. Blijkt na nachtje slapen. Mijn overdenkingen zijn de volgende:
    Deel 1:
    1. In de rubriek ‘De Kwestie’ leggen MC lezers ons een dilemma voor. Het voorliggende vraagstuk is hier: moet een medisch specialist gepromoveerd zijn ? Het gaat daarbij om de ‘voors’ en de ‘tegens’

    2. Jolink’s observatie is dat het in de dagelijkse praktijk vooral een ‘tactisch strategisch moetje’ blijkt te zijn. Een bijna noodzakelijk middel om je zelf ‘in te vechten’ in de opleiding. En later een noodzakelijke randvoorwaarde om gerespecteerd lid te kunnen worden van de kaste/gilde der medisch specialisten - zeg ik zelf meteen maar even bij. Niet gepromoveerd is toch een B keuze.

    3. Het sluit aan bij eerdere observaties van bijvoorbeeld voormalig decaan UU Frank Miedema die eerder stelde dat het in de medische wetenschap toch vooral gaat om carrière , macht en geld.
    https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/medische-wetenschap-is-vooral-carrierespel.htm
    4. Deze praktijk observaties blijken meer te veralgemeniseren dan Levi denkt, getuige het door Jolink aangehaalde Rathenau rapport – de zin van het promoveren (2018). Levi lijkt daar niet van op de hoogte te zijn.
    "

  • Dolf Algra, commentator, opiniemaker zorg en sociale zekerheid, Rotterdam 19-02-2021 15:10

    "Marcel Levi’s reactie geeft meer te denken dan ik aanvankelijk dacht. Blijkt na nachtje slapen. Mijn overdenkingen zijn de volgende:
    Deel 2:

    5. Het artikel van Jolink blijkt een humorvol geschreven bericht uit de samenleving, flessenpost uit de onderste lagen van het medisch industrieel complex met katholiek sausje. Dat soort post is juist interessant omdat het de zittende macht met de bijpassende standaard hosanna verhalen een spiegel voor houdt. Kortom: het heeft vooral ook een hofnar functie.

    6. De humor lijkt niet aan hem besteed. De boodschap lijkt hem te ontgaan. Zijn reactie is zuur en licht vals van toon én aan het slot is vooral te karakteriseren als: papa is beetje boos en verdrietig. Zo reageert getergde macht dus. Erg inzichtelijk

    7. Dat brengt me op de vraag of Levi überhaupt wel in deze spiegel wenst cq durft te kijken. Voor de goede orde: het beeld van deze spiegel is namelijk veel minder rooskleurig als de top van de wetenschap/UMC’s/universiteiten ons zo vaak en graag voorhouden.

    8. Ik heb het dan over de schadelijke gevolgen en implicaties van de wetenschappelijke en universitaire rat race. Een uiterst verfijnde vorm van ‘Intensieve Menshouderij’. Ik spreek hier nu vooral ook als oud bedrijfsarts, die de achterkant van dit soort bureaucratische bedrijven/fabrieken maar al te vaak van nabij heeft gezien.

    9. Hetzelfde gaat deels op voor het functioneren van medische specialisten in MSB en UMC’s met hun eigen kaste en ‘in groep’ problematiek. "

  • Dolf Algra, commentator, opiniemaker zorg en sociale zekerheid, Rotterdam 19-02-2021 15:09

    "Marcel Levi’s reactie geeft meer te denken dan ik aanvankelijk dacht. Blijkt na nachtje slapen. Mijn overdenkingen zijn de volgende:
    Deel 3:
    10. Marcel Levi staat op het punt om voorzitter van het NWO te worden. Een ZBO met 1 miljard omzet bij 7000 wetenschappelijke projecten. Een van de vijf ambities die het NWO expliciet heeft omschreven (NWO strategie 2019-2022) betreft ‘het perspectief van onderzoekers’.

    11. Het opinie artikel van Linda Jolink raakt die kern. Het kaart het probleem aan dat werkelijkheid op de vloer er nogal anders uitziet van de prachtige vergezichten en zoet gesausde beleidsverhalen. Blijkt uit onderzoek na enquete. Geen idee of Levi is aangesloten bij het lopende debat over het wel en wee van de universitaire wereld in ons landje de laatste jaren. Maar het gaat minder goed dan het lijkt.

    12. Ik verwijs expliciet naar het boek Genadezesjes van Eelco Runia (UHD RU Groningen), die op scherpe wijze het reilen en zeilen van het wetenschap bedrijven anno 2021 uit de doeken doet middels – erg aardige opzet – een achttal brieven aan de verschillende spelers in dit spel: de promovendi, de studenten, belastingbetaler, collega’s, bestuurders, tweede kamerleden en buitenstaanders. Echte aanrader.

    13. Ook ik ontving van hem een brief (aan de bedrijfsarts) met de vraag hoe het toch kan dat er zoveel mensen overspannen raken én waarom een organisatie als een universiteit steeds meer op een chemische fabriek is gaan lijken met input, through en output belletjes. Zeer terechte vragen op basis van scherpe observaties. Ik vraag me af of Levi de moed heeft dit boek te lezen.

    14. Tot slot: Levi komt op uitgekiende positie om de zaak ten goede te keren, vermits hij in die spiegel durft te kijken. Gezien zijn reactie ben ik daar op voorhand niet van overtuigt.

    Maar: acht: misschien had hij gewoon een slechte dag. En dat kan iedereen overkomen, niet waar, zelfs een topman van University College London Hospitals "

  • Jos van Bemmel, huisarts, Hoogland 19-02-2021 01:30

    "Helemaal eens met de reacties van Dolf Agra en Hans Koch op de zeer negatieve toon van Marcel Levi in zijn commentaar. Zijn we niet gewend van de heer Levi en is ook nergens voor nodig. Mijns inziens ontgaat hem de essentie van het zeer lezenswaardige artikel."

  • Dolf Algra, commentator, opiniemaker zorg en sociale zekerheid, Rotterdam 18-02-2021 22:56

    ""Marcel Levi is duidelijk in zijn wiek geschoten en kan zijn sjagerijn over deze kwestie niet (afdoende) onderdrukken en onder de mat houden. Blijkt uit zijn te persoonlijke reactie op dit juist fraai geschreven opinie (!) stuk van Linda Jolink.

    Een opinie stuk mag/moet juist wat gepeperd zijn. Overdrijving mag best. Bovendien zat het juist vol humor.

    Dat kun je niet van de reactie van Levi in deze kwestie zeggen. Ik denk cq ben bang dat hij de pointe mogelijk zelfs helemaal gemist heeft. En dat als een aankomend voorzitter van het NWO.

    En inderdaad: ik ben het eens met de reactie van collega Hans Koch @ Er zit een valse ondertoon in. Nogal pijnlijk eigenlijk."

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.