Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen

Meer van Erik Fokke

  • Hoge en lage tonen

    De muziek van Beethoven wordt over het algemeen opgedeeld in drie stijlperioden: vroeg, midden en laat. Deze verschillende stijlen zijn het best hoorbaar in Beethovens strijkkwartetten. Edoardo Saccenti en collega’s onderzochten de strijkkwartetten om te zien of er een verband was tussen de drie stijlen en de doofheid van de grote componist. Daarbij stuitten de onderzoekers inderdaad op een verband.

  • Hearing Beethoven

    Vanaf de tijd dat Beethoven er zelf mee naar buiten kwam, is er door artsen gespeculeerd over de oorzaak van zijn doofheid. Tegenwoordig denkt men dat de juiste diagnose cochleaire otosclerose is. De Amerikaanse musicoloog en Beethovenspecialist Robin Wallace stelde zichzelf een andere vraag: ‘Hoe kon Beethoven ondanks zijn doofheid op zo’n hoog niveau blijven componeren?’

  • De muzikale huisapotheek

    Muziek heeft directe toegang tot het domein van het onderbewustzijn, schrijft de Duitse musicoloog Christoph Rueger in zijn onderhoudende, informatieve boek De muzikale huisapotheek. In winkelcentra kan muziek de kooplust stimuleren, maar muziek is ook in staat om mensen met gezondheidsklachten op de been te houden. Van dit laatste was Franz Liszt zich zeer bewust.

  • Het welgetemperde gemoed

    In 1722 en 1723 componeerde Johann Sebastian Bach het eerste boek van Das wohltemperierte Klavier, een bundeling van vierentwintig fuga’s, elk voorafgegaan door een preludium. Samen met boek 2 wordt dit werk in onze tijd algemeen beschouwd als een van de grootste exercities in contrapunt uit de Europese muziekgeschiedenis. Mozart, Beethoven, Schumann en Wagner beschouwden het al als hun muzikale bijbel.

  • Celle que vous croyez

    In de spannende psychologische thriller Celle que vous croyez (‘Die je denkt dat ik ben’) maakt de 48-jarige universitair docent Franse taal- en letterkunde Claire, een ijzersterke rol van Juliette Binoche, een nepprofiel aan op Facebook waarin ze, na een scheiding en een mislukte verhouding met de 24-jarige Ludo, zich voordoet als de veel jongere vrouw Klara.

  • Erik Fokke

    Erik Fokke (1950) studeerde economie aan de VU en geneeskunde aan de UvA. Daarnaast volgde hij een muziekopleiding aan de Schumann Akademie en schreef hij diverse boeken.

  • Brein en boléro

    Begin 1928 kreeg Maurice Ravel van de Russische danseres Ida Rubinstein de opdracht om zes delen uit de pianosuite Iberia van Albéniz te orkestreren voor een Spaans getint ballet. Ravel accepteerde de opdracht. Het ballet kreeg de werktitel Fandango mee, maar het zou er nooit komen. Door een Amerikaanse tournee die langer duurde dan gepland, kwam Ravel in tijdnood en stelde voor de muziek zelf te componeren.

  • Gedoemde zielen

    Op hun tocht door het hiernamaals in Dantes De goddelijke komedie nemen de schrijver en zijn reisgenoot Vergilius de lezer in het vijfde canto mee naar de tweede ring van de hel. Hier zweven doelloos, voor eeuwig gedoemd, de zielen rond die zich door hun lusten lieten leiden en niet door hun verstand. Het is er aardedonker en de zielen zijn er hulpeloos en zonder enig comfort, maar ook zonder verzengend vagevuur.

  • Cellosuites als emotionele steun

    Van de snaarinstrumenten is de cello het meest veelzijdige instrument. Je kunt er goed een melodie op spelen, maar ook de baspartij. Van dit gegeven maakte Johann Sebastian Bach gebruik toen hij driehonderd jaar geleden de uitdaging oppakte om voor cellosolo een zestal suites te schrijven, elk opgebouwd uit zes delen en gebaseerd op oude dansritmes, zoals de allemande, de sarabande en de gigue.

  • Gustav Mahlers hartgeruis

    In een van zijn Harvard-lezingen opperde dirigent Leonard Bernstein eind 1973 dat de trillende cellopassages in het openingsdeel van Mahlers Negende Symfonie de onregelmatige hartslag van de componist verbeelden. Cardioloog Ad Dunning twijfelde aan deze observatie en niet ten onrechte. De openingsmaten vertolken geen hartritmestoornis maar een hartgeruis.

  • The Capitalist Blues

    Leyla McCalla is een Amerikaanse zangeres, songwriter en multi-instrumentaliste (cello, banjo, gitaar) met Haïtiaanse wortels. Ze zingt in het Frans, Creools en Engels. Zeven jaar geleden verhuisde ze van New York naar New Orleans. Daar trad ze op als straatmuzikante.

  • Opiumsporen in de Symphonie Fantastique

    Het voorschrijven van opioïde pijnstillers door artsen begint flink uit de hand te lopen (zie MC 07). Dat is een verontrustend, maar geen nieuw verschijnsel. In de negentiende eeuw was het verslavende middel laudanum een panacee voor alle kwalen, van hoesten en diarree tot menstruatiepijn.

  • Brahms en Billroth

    Theodoor Billroth werd niet alleen bekend als de chirurg van twee naar hem vernoemde maagoperaties, hij was ook een getalenteerde pianist en violist. Een tijd lang twijfelde hij zelfs of hij als chirurg zou blijven werken, of maar beter musicus kon worden.

  • Anner Bijlsma Collection

    De Franse componist George Onslow schreef voornamelijk kamermuziek. Door tijdgenoten werden zijn strijkkwartetten en strijkkwintetten geroemd. De doorgaans nogal kritische Robert Schumann achtte ze zelfs van hetzelfde niveau als die van Mozart, Beethoven, Schubert en Mendelssohn.

  • Afscheid en rouw

    Weinig strijkkwartetten gaan al zo lang mee als het in 1972 opgerichte Brodsky Kwartet. Zij braken internationaal door met cd-opnames van de strijkkwartetten van Dimitri Sjostakovitsj. In het Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam voeren zij strijkkwartetten uit van Beethoven, Mendelssohn, Sjostakovitsj en Tanaka.

  • Muziek en brein

    In 2007 publiceerde de Engels-Amerikaanse neuroloog Oliver Sacks Musicofilia. Verhalen over muziek en brein. Een aanstekelijk boek met fascinerende klinische anekdotes van patiënten met onverwachte muziekvaardigheden, zoals ‘zingende afatici’, muzikale savants, fantoomvingers bij een eenarmige pianist en een plotselinge musicofilie bij iemand die door de bliksem werd getroffen.

  • De gestoorde geest

    De in Wenen geboren Eric Kandel vluchtte in 1939 op 10-jarige leeftijd met zijn ouders en broer naar de Verenigde Staten. Aanvankelijk zou hij daar als psychoanalyticus gaan werken, later raakte hij steeds meer geboeid door de biologie van psychische problemen.

  • Het brein is de baas

    Ik ben een fan van Dick Swaab omdat zijn wetenschappelijke houding mij aanspreekt. Maar ik sta kritisch tegenover zijn determinisme.

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.