‘Positie van basisartsen moet worden verbeterd’

Het Capaciteitsorgaan heeft eind mei een rapport uitgebracht over het loopbaangedrag van startende basisartsen. Volgens de LAD en De Jonge Specialist bevat het rapport aanknopingspunten om de positie van basisartsen te verbeteren.

Het Capaciteits­orgaan zette het onderzoek uit onder basisartsen, waaronder aniossen, aiossen en arts-onderzoekers. Uit het rapport Wat Beweegt De Basisarts blijkt onder andere dat aniossen behoefte hebben aan meer support. Ook constateert het Capaciteitsorgaan dat er meer onderzoek naar de loopbaan van basisartsen moet komen. ‘De positie van aniossen kan worden verbeterd, net als de waardering en erkenning die ze krijgen’, zegt LAD-voorzitter Suzanne Booij in reactie op het rapport. ‘Uit het onderzoek blijkt dat sommige aniossen hun functie als ‘gaten vullen in het rooster’ ervaren. Dat is jammer, want de functie van anios is een serieuze baan met bijbehorende verantwoordelijkheden. We vinden het belangrijk dat die functie als zodanig wordt gewaardeerd, ook wat betreft arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden, want de aniosperiode is belangrijk als oriëntatie op de toekomst. Daarnaast willen we dat aniossen goede loopbaanondersteuning krijgen, inzicht hebben in de kansen op een opleidingsplek en hun uiteindelijke loopbaanperspectief.’

Verder is in haar ogen in de opleiding geneeskunde meer aandacht nodig voor ‘onbekendere specialismen’ zoals ouderengeneeskunde en de sociale geneeskunde, zodat meer aniossen daar in de toekomst voor kiezen. ‘Om die reden vinden we het ook belangrijk dat werkgevers buiten de ziekenhuiszorg voldoende aantrekkelijke plekken creëren voor basisartsen, zodat ze zich daar kunnen oriënteren op hun toekomst.’

‘De anios-periode is belangrijk als oriëntatie op de toekomst’

Waardering en erkenning

De Jonge Specialist (DJS) reageerde ook op het rapport dat het Capaciteitsorgaan samen met onderzoeksinstituut Nivel publiceerde. ‘Het rapport bevat voldoende aanknopingspunten voor het creëren van meer waardering en erkenning voor aniossen, zodat zij voor het artsenvak behouden blijven’, zegt Kirsten Dabekaussen, voorzitter van DJS. Zij ontvangt regelmatig signalen over langer openstaande aniosvacatures, niet-sluitende dienstroosters en vooral de vraag: waar blijft de anios? Dabekaussen: ‘Het vorige tweejaarlijkse rapport gaf in onze ogen onvoldoende inzicht in die signalen en we wilden graag nauwer betrokken zijn bij het onderzoek dat eind vorig jaar is uitgevoerd. We zijn daarom in gesprek gegaan met het Capaciteitsorgaan en hebben actief deelgenomen aan de begeleidingscommissie. Nu blijkt dat er winst is te behalen door te investeren in loopbaanbegeleiding en ruimte voor persoonlijke groei en ontwikkeling van aniossen en arts-onderzoekers.’

Reservoir aan basisartsen?

Het Capaciteitsorgaan onderzoekt de benodigde capaciteit aan zorgprofessionals in de toekomst en de instroom in de opleidingen die daarvoor nodig is. Het rapporteert hierover aan de zorgsector en de overheid. In het verleden werd er daarbij van uitgegaan dat alle medische studenten die afstuderen als basisarts, doorstromen naar de vervolgopleidingen. In de praktijk blijkt dit niet altijd het geval. Bij sommige specialismen zijn meer gegadigden dan plekken en bij andere specialismen blijven plekken onbezet. Veel basisartsen kiezen dus niet meteen voor een vervolgopleiding, maar gaan iets anders doen. Op papier ontstond hierdoor een ‘reservoir’ aan basisartsen die niet (meteen) doorstromen naar de vervolgopleidingen.

‘3,7 jaar lang door allerlei hoepels springen voor een opleidingsplaats’

Loopbaankeuze

Omdat er onvoldoende duidelijkheid bestaat over de omvang van de groep basisartsen, de stappen die ze in hun loopbaan zetten en waarom ze dat doen, hebben het Capaciteitsorgaan en het Nivel hiernaar onderzoek gedaan. Het Capaciteitsorgaan concludeert dat veel aniossen verschillende redenen hebben om nog niet te kiezen voor een baan als aios. De belangrijkste argumenten zijn twijfel of ze wel een vervolgopleiding willen doen of het kiezen van een specia- lisme. Vier factoren zijn volgens de onderzoekers belangrijk bij hun loopbaankeuze: inhoudelijke uitdaging (zoals werksfeer en werkvariatie), persoonlijke ruimte (autonomie, werktijden, werk-privébalans), arbeidsvoorwaarden (diensten, werkdruk, overurenvergoeding) en support (waardering, begeleiding, coaching).

Volgens Booij onderstreept het onderzoek dat aandacht voor een betere werk-privébalans essentieel is. ‘En dat geldt voor alle jonge dokters: of ze nou anios, aios of arts-onderzoeker zijn. Uit dit onderzoek blijkt dat dertig procent van de aiossen heeft overwogen te stoppen of zelfs is gestopt. Dat heeft vaak niets te maken met de inhoud van het vak, maar met de omstandigheden eromheen. We moeten dus kritisch kijken hoe we de bevlogenheid van jonge dokters kunnen vasthouden.’

Relatief aniostekort

Dabekaussen stipt nog graag een andere conclusie aan uit het rapport. ‘Helaas geeft het onderzoek onvoldoende antwoord op de vraag of we een tekort aan aniossen hebben. Een belangrijke aanname blijft dat de zorg steeds meer aniossen in dienst heeft. Het verschuiven van taken van de aios naar anios en de afschaffing van de 38+10-contracten in algemene ziekenhuizen heeft er mogelijk deels voor gezorgd dat vakgroepen meer aniossen in dienst nemen. Ook buiten de ziekenhuizen zijn steeds meer anios-­vacatures, bijvoorbeeld in de huisartsenzorg. Onze hypothese is dat er dus geen tekort is aan aniossen, maar een relatief tekort door een toename in vacatures. Hier is nader onderzoek voor nodig.’

Tot slot geeft Dabekaussen aan dat DJS actief in gesprek blijft met het Capaciteitsorgaan, zowel voor de raming als verdiepend onderzoek. ‘Tegelijkertijd gaan we aan de slag met de aanknopingspunten, zoals de inrichting van de aniosperiode. Uit het onderzoek blijkt dat de aniosperiode is gestegen van 3,4 (2022) naar 3,7 jaar. Voor startende basisartsen die nog niet weten wat ze willen is dat een mooie periode om zich te oriënteren op de arbeidsmarkt, maar voor basisartsen die al wel weten welke vervolgopleiding ze willen doen, is dit een lange periode waarbij ze door allerlei hoepels moeten springen om een opleidingsplaats te bemachtigen. Daarbij laat het onderzoek ook zien dat er onvrede is over de (transparantie van de) selectieprocedure voor vervolgopleidingen. Wij willen ons inzetten om dat te verbeteren. In onze Gezond en veilig werken-enquête zullen we ook specifiek aandacht besteden aan de groep startende basisartsen.’