Transgender pioniers

Transgender pioniers: Dora, Gerd en dokter Hirschfeld in het roerige Berlijn,
1919-1933, Alex Bakker, Nieuw Amsterdam, 304 blz., 26,99 euro.

bestellen

O wat verdient dit boek, over een ogenschijnlijk nicheonderwerp, de aandacht. Laat de gortdroge titel en slaapverwekkende cover van Transgender pioniers – Dora, Gerd en dokter Hirschfeld in het roerige Berlijn, 1919-1933 geen potentiële lezers afschrikken.

Auteur Alex Bakker (die eerder schreef over zijn persoonlijke en de Nederlandse trans­geschiedenis) duikt in de opkomst en ondergang van het Berlijnse Institut für Sexualwissenschaft. En doorspekt dat met de persoonlijke lotgevallen van trans mensen Dora Richter en Gerd Katter, en een enkele eigen ervaring, waardoor een gelaagd boek is ontstaan. In dat Berlijnse instituut verricht de Joodse arts Magnus Hirschfeld in de progres­sieve roaring twenties baanbrekend werk in de zorg voor en het onderzoek naar transgender mensen, maar ook met betrekking tot homoseksualiteit, anticonceptie en seksuele voorlichting voor een breed publiek. Zoals bij elk pionierswerk gaat dat gepaard met onhandigheden en keuzes die nu achterhaald blijken. Maar dat hij het goede voor had met de lhbtqi-gemeenschap (waar Hirschfeld zelf deel van was) en mensen verder wilde helpen om hun leven ten volle te kunnen leven, staat ­buiten kijf. Des te ontluisterender is het hoe het met het instituut zelf eindigt onder het oprukkend nationaalsocialisme van Hitlers Duitsland in de jaren dertig, dat dood en verderf zaait onder medewerkers en patiënten. De parallellen met nu, waarin conservatief rechts de leefruimte van iedereen die niet een witte hetero cis man is, steeds meer afknot, zijn huiveringwekkend. Lees, huil en kom op voor je medemens, binnen de zorg en daarbuiten.