Alles voor jou als geneeskundestudent

Inloggen
Nieuws
Naomi Querido
5 minuten leestijd

Ongelukje of is er meer aan de hand?

Plaats een reactie

Signalen van kindermishandeling zijn vaak divers en moeilijk te herleiden. Bovendien spreken kinderen er, uit loyaliteit met hun ouders, liever niet over. Maar als arts heb je wel een zorgplicht voor kinderen. Waar kun je op letten? En wanneer onderneem je actie?

Het kan de baby zijn die op het spreekuur verschijnt met een blauwe plek op haar wang. Maar ook die heel magere – of juist veel te dikke – jongen met een verbrandingsplek, die oogcontact met zijn moeder vermijdt. Of het meisje dat bang is voor de prik, maar geen bescherming zoekt bij haar vader. Ongelukje, momentopname of is er meer aan de hand? ‘Soms zitten de blauwe plekken aan de buitenkant, maar meestal zitten ze aan de binnenkant’, vertelt jeugdarts Mascha Kamphuis, voorzitter van Jeugdartsen Nederland (AJN). ‘Fysieke kindermishandeling komt het minst voor, veel vaker gaat het om of lichamelijke of emotionele verwaarlozing. Daar kun je geen röntgenfoto van maken. Je hebt slechts beperkte tools als goed luisteren, scherp kijken en afgaan op je niet-pluisgevoel.’

Bij Kamphuis gaan de alarmbellen bijvoorbeeld rinkelen als ze een kind in de ogen kijkt en geen zorgeloze blik ziet. ‘Net als bij een baby onder de zes weken met kneuzingen of een kleuter met onverklaarbare buikpijn.’ Ook de kwaliteit van de ouder-kindrelatie kan iets blootleggen. ‘Een ouder die niet reageert op een huilende baby of een kind dat schichtig reageert als het wordt uitgekleed: juist die details vertellen een heleboel.’ Eén signaal zegt natuurlijk niet alles. ‘Maar het moet je wel wakker schudden.’

Onmacht

Vaak voelen artsen schroom om te handelen naar hun niet-pluisgevoel. Kamphuis: ‘Als dokter van het gezin wil je het vertrouwen niet kwijtraken. Maar de meeste ouders willen het beste voor kun kind. Daarom is het van belang de deur naar hulp zo wijd mogelijk open te zetten.’ Huisarts Geert-Jan van Loenen vertegenwoordigde de afgelopen twee jaar de LHV in de Artsencoalitie Kindermishandeling, waarin huisartsen, vertrouwensartsen, forensisch artsen, jeugdartsen, kinder- en jeugdpsychiaters, SEH-artsen en kinderartsen samen optrekken om kindermishandeling vroegtijdig aan te pakken. Hij vult aan: ‘Kindermishandeling bestaat in vele soorten en maten, maar is vaak een schreeuw om hulp van ouders die worstelen met onvermogen of onmacht, bijvoorbeeld door financiële of (psychische) gezondheidsproblemen. Hulp bieden betekent voor hen vaak een opluchting.’

Meldcode

Om daarvoor concrete handvatten te bieden, bestaat de KNMG-meldcode Kindermishandeling en huiselijk geweld. Van Loenen: ‘Het stappenplan hieruit fungeert als leidraad om adequaat te reageren op signalen en het kind in een vroeg stadium hulp te bieden.’ Een belangrijke stap is om advies in te winnen bij een vertrouwensarts. Kamphuis: ‘Bij een vermoeden van kindermishandeling kunnen artsen 24 uur per dag terecht bij Veilig Thuis om de casus te bespreken met een deskundige, onafhankelijke vertrouwensarts. Die bekijkt of de veiligheid van het kind in het geding is en zo ja, wat je als arts kunt doen. In deze adviesfase blijven kind en gezin anoniem. Dit consult is verplicht vanuit de meldcode, en eigenlijk net zo logisch als het overleg met een longarts over een longontsteking. Samen kom je verder en ga je eerder over tot handelen.’

De meldcode schrijft voor om vervolgens in gesprek te gaan met de ouders. Kamphuis: ‘Zo’n gesprek kan verhelderend werken en, al dan niet met begeleiding, het risico op mishandeling wegnemen.’ Een gesprek is echter lang niet altijd haalbaar. ‘Maak vooraf een inschatting: is er kans dat ouders agressief op jou of het kind reageren? Of dat ze het kind aan de zorg onttrekken?’

Beroepsgeheim doorbreken

In die gevallen geeft de meldcode de mogelijkheid om te overleggen met andere professionals die het gezin kennen – niet langer anoniem en zonder dat de arts daar toestemming voor hoeft te vragen aan de ouders. Wel moet het doorbreken van het beroepsgeheim altijd goed worden beargumenteerd en worden geregistreerd. Kamphuis: ‘Het kinderdagverblijf, de crèche, school of het wijkteam kan waardevolle informatie verstrekken, bijvoorbeeld of het kind af en toe zonder ontbijt op school komt, weleens in slaap valt tijdens de les of er onverzorgd uitziet. Die extra informatie kan net de doorslag geven om vage vermoedens te versterken en daarnaar te handelen. Door de stappen in de meldcode te volgen, ga je zorgvuldig en volledig te werk. Ook fijn is dat je de beslissingen daardoor niet alleen neemt, want een besluit kan enorme impact hebben op het gezin en het kind.’

Checklist

Vorig jaar wilde VWS-staatssecretaris Martin van Rijn een registratieplicht invoeren: indien een arts of zorgverlener zelf een hulptraject wil starten bij vermoedens van kindermishandeling, zou hij dit moeten registreren bij Veilig Thuis. De Artsencoalitie vond dat geen goed idee. Van Loenen legt uit: ‘Iedereen – politiek, hulpverleners en maatschappij – heeft hetzelfde doel: zo min mogelijk mishandelde kinderen. Maar een registratieplicht is niet het middel om dat te bereiken. In de praktijk werkt het eerder contraproductief, omdat ouders door die plicht bang worden om naar hun dokter te gaan en de zorg gaan mijden, terwijl zij juist zorg nodig hebben.’

De Artsencoalitie pleitte daarom met succes voor een alternatief, dat juist inzet op het eerder herkennen van vermoedens van kindermishandeling en het effectiever bestrijden daarvan. Zo wordt de meldcode nu uitgebreid met een checklist van signalen om kindermishandeling vroegtijdig te herkennen en een afwegingskader met situaties waarin de arts altijd een melding moet doen bij Veilig Thuis. Van Loenen: ‘Denk aan suïcidaliteit, verslaving of psychiatrische problematiek bij ouders. Dat zijn hoogrisicosituaties, zowel direct als met het oog op de toekomst. Als die spelen, kun je er gif op innemen dat er meer aan de hand is. In die gevallen is het in het belang van het hele gezin om te melden en samen te kijken wat je kunt doen om te zorgen dat het kind zonder schade kan opgroeien.’

Bekijk het Dossier Kindermishandeling en de KNMG-meldcode op:

knmg.nl > Advies & Richtlijnen > Kindermishandeling

Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Er zijn nog geen reacties
 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.