Inloggen
Laatste nieuws
H. Maassen
4 minuten leestijd

‘Veel mensen willen een medicijnman’

5 reacties



Piet Borst waarschuwt voor de simplificaties van holistische geneeskunde

Kankeronderzoeker Piet Borst is een rationalist pur sang. Holisme heeft ‘nul komma nul’ bijgedragen, meent hij, en artsen moeten vooral technisch vaardig zijn. ‘Maar veel mensen hebben behoefte aan iemand die het grote kwaad dat hen bezoekt uitdrijft.’

Piet Borst is opgeleid als arts, maar ontwikkelde zich tot een vermaard kankeronderzoeker. Schrijven kan hij ook goed. De stukken in zijn laatste boek Gezonde twijfel, over dokteren, genezen en misleiden heeft hij gekruid met pittige, soms wat pesterige zinnetjes. Zo karakteriseert hij een Amerikaanse bio-ethicus als ‘geen weggelopen priester of een bevlogen imam, maar een gewone atheïst’.

Als telg uit een atheïstische familie – en met een grootvader als huisarts en een vader als beroemd internist – is hij opgevoed met de gedachte dat de mensheid het moet hebben van vooruitgang in de wetenschap. ‘Zonder ratio eindigt de wereld als een groot Paaseiland vol afgodsbeelden, vlijtig gemaakt door een uitgestorven mensheid’, schrijft hij. Alweer zo’n zinnetje dat beklijft.

Toch ziet Piet Borst zichzelf niet als een getalenteerd auteur. Als schrijver is hij ‘een ploeteraar’. Hij heeft naar eigen zeggen geen soepele stijl zoals de door hem bewonderde essayist en cardioloog wijlen Ad Dunning. ‘Die kon over een oersaai onderwerp als de medische curriculumherziening nog parelende zinnen en treffende beelden schrijven.’

Propria Cures
Gek genoeg heeft Borst zijn eerste roem juist te danken aan dat ‘beperkte’ schrijftalent. Vanaf het midden van de jaren vijftig was hij redacteur van het roemruchte Amsterdamse studentenblad Propria Cures, kweekvijver van tal van later bekende schrijvers en journalisten. Borst leerde er Renate Rubinstein kennen. ‘Als schrijver was ik toen nog zo groen als gras. Maar ik kan er slecht tegen dat ik iets niet kan. Ik ben altijd zeer ijverig geweest; mijn schrijven is dan ook vooral door ijver verbeterd. Nachten lang heb ik doorgeschreven, vooral over Nederlandse literatuur. En ik publiceerde veel spottende stukken over religie. Die stukken leidden tot grote consternatie. Het was een fantastische, zeer inspirerende tijd.’

Lang blijft Piet Borst, geboren in 1934, niet hangen in het verleden. ‘Ik kijk liever vooruit.’ Hij is nog dagelijks te vinden in zijn ‘lab’: het Nederlands Kanker Instituut in Amsterdam. Hij werkt nog steeds in de frontlinie van het onderzoek en noemt zichzelf ‘een muizendokter’, want in zijn onderzoek is de muis het voornaamste proefdier.

Het geluk, zegt hij ergens in zijn boek, is met de slimmen. ‘Goede onderzoekers ontdekken altijd iets.’ En dat is maar goed ook, want alle grote maatschappelijke problemen zijn alleen op te lossen door de toepassing van natuurwetenschappelijke kennis, vindt Borst.

U hamert erop dat het succes van de wetenschap – denk bijvoorbeeld aan ons begrip van de relatie tussen genen en ziekte – uitsluitend te danken is aan een reductionistische benadering. ‘Holisme heeft nul komma nul bijgedragen.’ Er zijn dokters en patiënten die dat toch anders zien.
‘Ik weet het. Mensen zijn vaak irrationeel. Het aantal patiënten dat heel zakelijk omgaat met zijn eigen kwalen, dat om zo te zeggen een monteur aan zijn bed wil, is maar heel beperkt. Veel mensen hebben kennelijk behoefte aan een medicijnman, aan iemand die het grote kwaad dat hen bezoekt uitdrijft. Voor mij persoonlijk zou ‘een monteur’ voldoende zijn. Ik heb een enkele keer met een dokter te maken gehad. Ik merkte dan dat zijn of haar technische vaardigheid voor mij op de eerste plaats komt. Vat het niet verkeerd op: het is altijd meegenomen als patient en arts het met elkaar kunnen vinden.’

Borst zegt dat hij zelf ‘erg op mensen’ is. ‘Anders was mijn loopbaan nooit iets geworden. Om een groep te kunnen leiden of een instituut als dit te kunnen runnen moet je geïnteresseerd zijn in mensen. Alle mensen – dus niet alleen in briljante postdocs, maar ook in middelmatige, domme of foutenmakende mensen.’

Genetisch belast
Intussen blijft het wel een interessant probleem: die hang naar irrationalisme en mystiek. ‘Wij worden pas van deze puberende acne verlost als de balsem van de wetenschap diep in onze poriën doordringt’, schrijft hij in zijn nieuwe boek. ‘Het is heel duidelijk een evolutionaire erfenis’, zegt Borst. ‘In een vroeger stadium van de menselijke ontwikkeling moet het survival value hebben gehad. Zoals dat ook voor religie geldt. Zo konden mensen omgaan met wat het leven hen te bieden had; met de sterfelijkheid van het bestaan. Het schiep gemeenschapszin en gaf betekenis aan allerlei rampspoed waarvan we nu weten dat die random is.’

Dan vraagt hij ineens: ‘U weet toch dat de neiging tot religiositeit een genetische component heeft? Tweelingstudies hebben dat uitgewezen.’ Lachend: ‘Ik vrees dat ik genetisch belast ben met een zeer geringe religieuze neiging. Als student las ik bij Menno ter Braak, toch een van de meest rationele essayisten die Nederland heeft voortgebracht, hoe hij naar het uitspansel keek, al die sterren zag en bedacht dat er toch iets meer moest zijn dan louter natuurwetenschap. Ik dacht toen al: hoe kom je erbij? Ik heb daar echt nooit last van gehad!’

‘U weet toch dat religiositeit
een genetische component heeft?’

Is het ook niet een verlangen naar eenvoud? Veel natuurwetenschap is uitzonderlijk gecompliceerd en moeilijk te begrijpen.
‘Ja, dat is een bekend sentiment: rancune over de ingewikkeldheid van de natuurwetenschap. Wetenschappers maken het nodeloos moeilijk om mij erbuiten te houden of in een positie van onderhorigheid te brengen. Als er dan een dokter is die beweert dat kanker een metabole stoornis is en op grond daarvan een genezend dieet aanbeveelt, dan zie je dat nogal wat mensen zo’n simplificatie in dank aanvaarden. Dat geeft immers houvast en doet recht aan je gevoel dat je eigenlijk wel weet hoe het zit. Ook gemakzuchtige intellectuelen vallen daaraan ten prooi. Ik denk zelf ook wel eens, als ik lees over natuurkunde of astronomie, moet dat nou zo ingewikkeld? Ja, dat moet, want het is zo ingewikkeld. Ik denk dat de complexiteit van onze kennis alleen maar zal toenemen, maar je moet blijven proberen het uit te leggen en ik denk ook dat het kan. We kunnen nu DNA-analyses doen waarbij we op een dag tien miljoen sequenties lezen. Daar kan je je niets meer bij voorstellen. Maar het blijven wel gewoon de vier basen van het DNA.’

<strong>PDF van dit artikel</strong>
kanker
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Er zijn nog geen reacties
 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.