Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
De Kwestie
Linda Jolink
12 januari 2021 5 minuten leestijd
de kwestie

Moet een medisch specialist gepromoveerd zijn?

Het schrijven van een dissertatie is een nutteloze pelgrimage voor een medisch specialist

41 reacties
getty images
getty images

Het was een halfjaar geleden; ik liep coschappen in de kliniek en had honger. ‘Lunch over een kwartier?’ vroeg ik aan de zaalarts. ‘Nee, we moeten nu naar de overdrachtsruimte’, zei ze. ‘Het is heilig uur.’ ‘Heilig uur’ was het uurtje van een tot twee op woensdagmiddag, waarin een promovendus onderwijs gaf over het onderzoek waar hij of zij mee bezig was. Het heette zo omdat artsen zó’n hekel hebben aan wetenschap dat ze er alleen naar komen luisteren als het heilig wordt verklaard.

De Kwestie

In de rubriek De Kwestie leggen lezers een dilemma voor. Andere lezers kunnen daarop online reageren, en Medisch Contact vraagt een deskundige om commentaar. De Kwestie, het deskundigencommentaar en een selectie van de lezersreacties worden vervolgens in het tijdschrift gepubliceerd.

Heeft u ook een casus die u wilt delen? Mail deze dan naar redactie@medischcontact.nl onder vermelding van De Kwestie.

Die afkeer van wetenschap blijkt ook uit het feit dat geneeskunde het enige vakgebied is waar een proefschrift ‘je boekje’ wordt genoemd. Goed, een proefschrift is feitelijk inderdaad een niet al te dik boek, maar toch ken ik geen enkele wetenschapper die het resultaat van minstens vier jaar noeste arbeid in dienst van een nobele zoektocht naar waarheid ‘m’n boekje’ zou noemen. De geneeskunde heeft de wetenschap ontheiligd en de enige manier om haar weer wat gewicht terug te geven, is door haar expliciet een aureool op te zetten.

‘Wetenschap is de religie van de 21ste eeuw’. Ik vind dat een wat saaie en gemakzuchtige leus – je zou evengoed kunnen beweren dat complottheorieën de religie van de 21ste eeuw zijn –, maar hier toont zich toch de kracht van het cliché. Dat we een wetenschappelijke presentatie letterlijk tot iets heiligs verheffen, is een aflaat voor hoe we de wetenschap in de praktijk ontheiligen.

De ongeschreven wet dat iedereen die specialist wil worden eerst moet promoveren, is een uitwas van dit principe. Het bedrijven van wetenschap draagt er op geen enkele manier aan bij dat je een betere arts wordt. Integendeel, het zorgt er juist voor dat een jonge arts in de kostbare beginjaren van zijn carrière nul klinische ervaring opdoet en al zijn basiskennis weer vergeet.

Het laten bedrijven van wetenschap door mensen die arts willen worden, is ook op geen enkele manier heilzaam voor de wetenschap. Integendeel, aangezien het promoveren geen doel is maar een middel, levert het promotieonderzoeken op die als doel hebben klaar te zijn in plaats van waar. Als het maar af is. De enige functie van het geneeskundige promotieonderzoek is, kortom, een religieuze: die van de bedevaartstocht. Het is een manier voor de aspirant-specialist om zijn devotie te tonen.

Was Nederland maar wat katholieker gebleven, dan hadden de jonge dokters hun toewijding kunnen tonen op een meer kunstzinnige, mystieke manier, iets met wierook, vrouwen en glas-in-lood. Helaas, Houellebecq zei het al, Nederland is geen land maar een bedrijf.1 Wij doen het op de calvinistische manier: leven is lijden! Het zal ongetwijfeld ook iets te maken hebben met de nasleep van het afbrokkelende old boys network, dat voornamelijk afkomstig is uit studentencorpora. Ook daar verwelkomt men nieuwe leden graag met moeilijkheden in de vorm van een ontgroening, waar de novieten duidelijk moeten maken dat het ze menens is om corpslid te worden. Het pad tot chirurg of internist is vanzelfsprekend wat ernstiger dan dat tot corpslid, zodat het consumeren van het eigen lichaamsgewicht in bier of het op de knieën zingen van urenlange drankliederen niet volstaat. Nee, de bedevaartstocht van de jonge specialist dient een zweem van nut te hebben. Welkom wetenschap.

Om tegemoet te komen aan de calvinistische hang naar ontberingen van Nederlandse artsen en tegelijkertijd het belang van fatsoenlijke wetenschap te steunen, stel ik voor een nieuwe bedevaartstocht in te stellen die even zwaar is maar daadwerkelijk nut heeft. Een jaar fulltime werken in de thuiszorg is mijn eerste ingeving, maar draagt u gerust een beter idee aan.

de deskundige

Ongeschreven wet’ van Jolink is apert onjuist

Onderzoekservaring is wellicht niet onmisbaar om een betere dokter te worden. Echter, de bekwaamheden die een jonge onderzoeker verwerft, al dan niet in een promotietraject, kunnen nuttig zijn voor het aanscherpen van cruciale vaardigheden die van pas komen voor een medicus.

Door onderzoek te doen leer je dat je conclusies niet kunt onderbouwen door emoties, misverstanden of slecht geformuleerde onderbuikgevoelens maar dat er ontegenzeggelijke feiten nodig zijn. Bijvoorbeeld het feit dat in Nederland elk jaar 1100 artsen aan een specialistenopleiding beginnen. En dat elk jaar circa 800 artsen promoveren, van wie er gemiddeld 240 ofwel al een vervolgopleiding hebben ofwel huisarts worden. Dus dat zo’n 560 gepromoveerden instromen in die 1100 opleidingsplaatsen. Ongeveer de helft van die plaatsen is dus beschikbaar voor niet-gepromoveerden. De ‘ongeschreven wet’ van Linda Jolink dat een proefschrift een verplicht entreebiljet is voor een specialistische vervolgopleiding wordt dus niet door harde feiten ondersteund (of – minder diplomatiek – is apert onjuist). En dat is nou zo leerzaam van wetenschap: dat echte feiten je tot verrassende conclusies brengen, die anders zijn dan je had gedacht. Het behoeft geen betoog dat op feiten gebaseerde conclusies ook cruciaal zijn in op evidentie gebaseerde patiëntenzorg.

Een tweede leereffect van onderzoek doen is dat het analyseren van systematisch verzamelde observaties en gegevens je leert waarnemingen samenhangend te ordenen, helder te redeneren, en logische gevolgtrekkingen te formuleren. Ook dit zijn eigenschappen waar een goede arts veel plezier van kan hebben. De redenering van Jolink dat als iemand iets ‘heilig’ vindt, dat automatisch betekent dat iemand daar een hekel aan heeft, is een uitstekend voorbeeld van een onlogische gedachtegang die niet voortkomt uit heldere deductie maar eerder het product is van een licht verward brein. Ook de tamelijk gratuite conclusie dat promovendi een afkeer van wetenschap hebben omdat ze hun proefschrift een ‘boekje’ noemen, zou elke proef van wetenschappelijke toetsing niet doorstaan (wellicht zelfs niet voldoende worden bevonden voor een opstel op de middelbare school).

Het is sympathiek dat Jolink belangstelling heeft voor de vraag of het doen van wetenschappelijk onderzoek nuttig is voor artsen. Zij heeft nog voldoende tijd in haar opleiding om te schaven aan haar vermogen tot logisch redeneren en om waarnemingen ordentelijk te ordenen tot conclusies voordat ze op patiënten wordt losgelaten, of ze nu wel of niet onderzoek gaat doen in haar verdere loopbaan.

Marcel Levi is topman van University College London Hospitals en wordt per 1 april voorzitter van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Linda Jolink, student geneeskunde, UMC Utrecht

l.a.jolink@students.uu.nl

cc: redactie@medischcontact.nl

  • Linda

    Linda is zesdejaars geneeskundestudent, afgestudeerd neurowetenschapper en satirisch tekenaar.   Lees meer

1. Michel Houellebecq op bezoek in het land van hoeren en euthanasie (Volkskrant)

Lees ook

werk Wetenschap de kwestie opleiding promoveren promotie
Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Annemiek Silven, Arts-onderzoeker, Leiden 13-01-2021 10:28

    "Mooi geschreven betoog. Een promotietraject is gelukkig niet verplicht als 'ticket naar de opleiding', en dat moet het mijns inziens ook niet worden. Een promotietraject beginnen als middel om toegang tot een opleiding te krijgen is denk ik niet de juiste keuze. Dat draagt bij aan de inflatie van de PhD-titel en bovendien wordt het zonder intrinsieke motivatie en nieuwsgierigheid een erg zwaar traject.

    In de reis naar het schrijven van 'je boekje' kun je als arts-onderzoeker ongelooflijk veel leren. Het is een periode waarin je heel veel ruimte en kansen krijgt om allerlei waardevolle (onderzoeks)vaardigheden op te doen. Het biedt tevens een mogelijkheid om eens kritisch te reflecteren op hoe de zorg in elkaar steekt. Waarom doen we bepaalde behandelingen en maken we bepaalde keuzes in de zorg? Daar is anders in het dagelijkse stramien van overdracht tot overdracht slechts beperkte ruimte voor. Wie weet ontstaan er zo briljante ideeën die de patiëntenzorg weer ten goede komen. Bovendien leren we in de huidige basisopleiding geneeskunde maar weinig onderzoeksvaardigheden anders dan een algemene basis. Het zou een illusie zijn om te zeggen dat iedere basisarts sommige complexe onderzoeken (en dus de rationale achter bepaalde keuzes in de zorg) écht goed begrijpt zonder academische verdieping te hebben gehad. Zo'n 'heilig uurtje' is misschien ook niet de juist reclame voor de wetenschap: het wordt storend als je het nèt niet helemaal begrijpt, er ondertussen patiënten op je wachten en er nog heel veel andere to do's op je lijstje staan.

    Gelukkig hoeft niet iedere arts gepromoveerd te zijn. Juist de combinatie van verschillende eigenschappen, vaardigheden en ervaringen in een team zorgt ervoor dat we goede (patiënten)zorg kunnen leveren en kritisch blijven denken. Daarom ben ik van mening dat het bij de zoektocht naar een nieuwe collega aan een vakgroep zelf is om te beslissen wie er met welke bedevaartstocht op dat moment het beste aan kan sluiten. "

  • Pieter-Paul Vergroesen, AIOS Orthopaedie , Amsterdam 13-01-2021 09:52

    "Geachte Mw. Jolink,

    Wat een fraai geschreven tekst, ik ben het ook grotendeels met je eens. Mijn disclaimer is wel dat ik zelf met veel plezier gepromoveerd ben, en dat dit een bewuste keus was en geen ‘moetje’. Ik heb de vrijheid die ik had om te bedenken wat ik ging doen, met wie, wanneer en hoe met veel plezier genoten. Maar ik realiseer me dat ik niet in een typische promotiefabriek zat en dat deze vrijheid mogelijk een uitzondering was.

    Wat ik met u eens ben is het feit dat het gezien wordt als een soort proeve van devotie en dat dit mogelijk verstorend werkt in de selectie van gemotiveerde collega’s. Zoals ook andere reacties hieronder ben ik het eens dat diversiteit belangrijk is, en dat de selectie nu ‘skewed’ is naar (bijna) gepromoveerde artsen toe. Dit is volgens mij op de lange termijn niet per se goed.

    Ik ben het niet helemaal met je eens als het gaat om de reden waarom dit zo geworden is. Je geeft aan dat het komt door de prikkels bij hoogleraren die werkbijen nodig hebben, maar dit is denk ik maar een klein deel van het probleem. Het grotere probleem is dat we gewoon geen goede ‘evidence based’ criteria hebben om artsen te selecteren voor de opleiding. Hierdoor gebruiken we de tijd die een promotie met zich meebrengt om een persoon te leren kennen en deze zo, impliciet, te selecteren voor de opleidingen. Dat dit een bepaalde selectie bias in de hand werkt lijkt me voor de hand liggen. Je ziet nl dat ook als mensen niet promoveren ze vaak echt bekend moeten zijn om die opleidingsplek te verkrijgen. Ik denk dat hierin de meerwaarde tussen 1 en 2 en tussen 2 en 3 jaar ANIOSsen wordt overschat.

    Het zou mijns inziens dus interessant zijn om eens onderzoek te doen naar meetbare kwaliteiten die je moet hebben om hebben om:
    1. De opleiding met succes af moet ronden (hierin zit iig voor de ortho ook het schrijven van 1 artikel)
    2. Op de lange termijn een specialist te zijn die patiëntgericht en evidence based kan blijven werken."

  • Jaap de Vries, Chirurg, Groningen 13-01-2021 09:48

    "Als (bijna) pensionado herken ik de devaluatie van het proefschrift tot boekje, dat af moet zijn. Ik raad iedereen aan ook het recente artikel van Wolters in het NTvG en het commentaar daarop te lezen (https://www.ntvg.nl/artikelen/academische-carriereperspectieven-van-gepromoveerde-dokters). Persoonlijk heb ik door het promoveren wel geleerd kritisch(er) te kijken naar resultaten van onderzoek en hoe je die zorgvuldig gebruikt bij het nemen van belangrijke beslissingen. Dat is toch wat anders dan even Googelen.........."

  • Annelies Berden, Reumatoloog, Rotterdam 13-01-2021 08:42

    "Knap geschreven column, prikkelend ook. Alleen herkenbaar is het voor mij niet. Ik heb zelf mogen ervaren dat er ook veel plezier uit een onderzoekstraject valt te behalen ook al is het zeker niet altijd makkelijk. Als het gaat om de kwaliteit leg ik toch wat vertrouwen in peer review. Of een onderzoekscarriere je een betere arts maakt is denk ik niet de vraag. Je hebt een ander stukje opleiding naast je opleiding tot medisch specialist gevolgd en dat brengt specifieke vaardigheden met zich mee. En die kunnen van pas komen. Vanuit een stage in de thuiszorg valt ook veel te leren en daar neem je weer andere vaardigheden uit mee. Zo heeft iedereen zijn eigen ‘kleur’ en fijn als je na je opleiding in een team terecht komt waarin niet iedereen precies dezelfde ervaring heeft zodat je elkaar aan kunt vullen. "

  • Maarten Knapen, Gynaecoloog-perinatoloog, Rotterdam 13-01-2021 08:11

    "Tja, discussie die al lang bestaat. Als selectiecriterium lijkt me ‘n promotietraject niet het belangrijkste. In de huidige promotietrajecten word je goed geschoold in veel vaardigheden die heel goed van pas komen in een functie als medisch specialist. Is het weggegooide tijd om 3 a 4 jaar van je pak ‘m beet 42 jarige loopbaan als arts aan zelfontwikkeling te besteden? Zelfontwikkeling die een meerwaarde heeft voor de latere specialistische werkkring. Veel dingen moet je zelf ervaren om daar ‘n kritisch oordeel over te geven. In onze kliniek zijn we tevreden met de bijdrage van deze als regel gezond kritische denkers"

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.