Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
De Kwestie
Linda Jolink
12 januari 2021 5 minuten leestijd
de kwestie

Moet een medisch specialist gepromoveerd zijn?

Het schrijven van een dissertatie is een nutteloze pelgrimage voor een medisch specialist

41 reacties
getty images
getty images

Het was een halfjaar geleden; ik liep coschappen in de kliniek en had honger. ‘Lunch over een kwartier?’ vroeg ik aan de zaalarts. ‘Nee, we moeten nu naar de overdrachtsruimte’, zei ze. ‘Het is heilig uur.’ ‘Heilig uur’ was het uurtje van een tot twee op woensdagmiddag, waarin een promovendus onderwijs gaf over het onderzoek waar hij of zij mee bezig was. Het heette zo omdat artsen zó’n hekel hebben aan wetenschap dat ze er alleen naar komen luisteren als het heilig wordt verklaard.

De Kwestie

In de rubriek De Kwestie leggen lezers een dilemma voor. Andere lezers kunnen daarop online reageren, en Medisch Contact vraagt een deskundige om commentaar. De Kwestie, het deskundigencommentaar en een selectie van de lezersreacties worden vervolgens in het tijdschrift gepubliceerd.

Heeft u ook een casus die u wilt delen? Mail deze dan naar redactie@medischcontact.nl onder vermelding van De Kwestie.

Die afkeer van wetenschap blijkt ook uit het feit dat geneeskunde het enige vakgebied is waar een proefschrift ‘je boekje’ wordt genoemd. Goed, een proefschrift is feitelijk inderdaad een niet al te dik boek, maar toch ken ik geen enkele wetenschapper die het resultaat van minstens vier jaar noeste arbeid in dienst van een nobele zoektocht naar waarheid ‘m’n boekje’ zou noemen. De geneeskunde heeft de wetenschap ontheiligd en de enige manier om haar weer wat gewicht terug te geven, is door haar expliciet een aureool op te zetten.

‘Wetenschap is de religie van de 21ste eeuw’. Ik vind dat een wat saaie en gemakzuchtige leus – je zou evengoed kunnen beweren dat complottheorieën de religie van de 21ste eeuw zijn –, maar hier toont zich toch de kracht van het cliché. Dat we een wetenschappelijke presentatie letterlijk tot iets heiligs verheffen, is een aflaat voor hoe we de wetenschap in de praktijk ontheiligen.

De ongeschreven wet dat iedereen die specialist wil worden eerst moet promoveren, is een uitwas van dit principe. Het bedrijven van wetenschap draagt er op geen enkele manier aan bij dat je een betere arts wordt. Integendeel, het zorgt er juist voor dat een jonge arts in de kostbare beginjaren van zijn carrière nul klinische ervaring opdoet en al zijn basiskennis weer vergeet.

Het laten bedrijven van wetenschap door mensen die arts willen worden, is ook op geen enkele manier heilzaam voor de wetenschap. Integendeel, aangezien het promoveren geen doel is maar een middel, levert het promotieonderzoeken op die als doel hebben klaar te zijn in plaats van waar. Als het maar af is. De enige functie van het geneeskundige promotieonderzoek is, kortom, een religieuze: die van de bedevaartstocht. Het is een manier voor de aspirant-specialist om zijn devotie te tonen.

Was Nederland maar wat katholieker gebleven, dan hadden de jonge dokters hun toewijding kunnen tonen op een meer kunstzinnige, mystieke manier, iets met wierook, vrouwen en glas-in-lood. Helaas, Houellebecq zei het al, Nederland is geen land maar een bedrijf.1 Wij doen het op de calvinistische manier: leven is lijden! Het zal ongetwijfeld ook iets te maken hebben met de nasleep van het afbrokkelende old boys network, dat voornamelijk afkomstig is uit studentencorpora. Ook daar verwelkomt men nieuwe leden graag met moeilijkheden in de vorm van een ontgroening, waar de novieten duidelijk moeten maken dat het ze menens is om corpslid te worden. Het pad tot chirurg of internist is vanzelfsprekend wat ernstiger dan dat tot corpslid, zodat het consumeren van het eigen lichaamsgewicht in bier of het op de knieën zingen van urenlange drankliederen niet volstaat. Nee, de bedevaartstocht van de jonge specialist dient een zweem van nut te hebben. Welkom wetenschap.

Om tegemoet te komen aan de calvinistische hang naar ontberingen van Nederlandse artsen en tegelijkertijd het belang van fatsoenlijke wetenschap te steunen, stel ik voor een nieuwe bedevaartstocht in te stellen die even zwaar is maar daadwerkelijk nut heeft. Een jaar fulltime werken in de thuiszorg is mijn eerste ingeving, maar draagt u gerust een beter idee aan.

de deskundige

Ongeschreven wet’ van Jolink is apert onjuist

Onderzoekservaring is wellicht niet onmisbaar om een betere dokter te worden. Echter, de bekwaamheden die een jonge onderzoeker verwerft, al dan niet in een promotietraject, kunnen nuttig zijn voor het aanscherpen van cruciale vaardigheden die van pas komen voor een medicus.

Door onderzoek te doen leer je dat je conclusies niet kunt onderbouwen door emoties, misverstanden of slecht geformuleerde onderbuikgevoelens maar dat er ontegenzeggelijke feiten nodig zijn. Bijvoorbeeld het feit dat in Nederland elk jaar 1100 artsen aan een specialistenopleiding beginnen. En dat elk jaar circa 800 artsen promoveren, van wie er gemiddeld 240 ofwel al een vervolgopleiding hebben ofwel huisarts worden. Dus dat zo’n 560 gepromoveerden instromen in die 1100 opleidingsplaatsen. Ongeveer de helft van die plaatsen is dus beschikbaar voor niet-gepromoveerden. De ‘ongeschreven wet’ van Linda Jolink dat een proefschrift een verplicht entreebiljet is voor een specialistische vervolgopleiding wordt dus niet door harde feiten ondersteund (of – minder diplomatiek – is apert onjuist). En dat is nou zo leerzaam van wetenschap: dat echte feiten je tot verrassende conclusies brengen, die anders zijn dan je had gedacht. Het behoeft geen betoog dat op feiten gebaseerde conclusies ook cruciaal zijn in op evidentie gebaseerde patiëntenzorg.

Een tweede leereffect van onderzoek doen is dat het analyseren van systematisch verzamelde observaties en gegevens je leert waarnemingen samenhangend te ordenen, helder te redeneren, en logische gevolgtrekkingen te formuleren. Ook dit zijn eigenschappen waar een goede arts veel plezier van kan hebben. De redenering van Jolink dat als iemand iets ‘heilig’ vindt, dat automatisch betekent dat iemand daar een hekel aan heeft, is een uitstekend voorbeeld van een onlogische gedachtegang die niet voortkomt uit heldere deductie maar eerder het product is van een licht verward brein. Ook de tamelijk gratuite conclusie dat promovendi een afkeer van wetenschap hebben omdat ze hun proefschrift een ‘boekje’ noemen, zou elke proef van wetenschappelijke toetsing niet doorstaan (wellicht zelfs niet voldoende worden bevonden voor een opstel op de middelbare school).

Het is sympathiek dat Jolink belangstelling heeft voor de vraag of het doen van wetenschappelijk onderzoek nuttig is voor artsen. Zij heeft nog voldoende tijd in haar opleiding om te schaven aan haar vermogen tot logisch redeneren en om waarnemingen ordentelijk te ordenen tot conclusies voordat ze op patiënten wordt losgelaten, of ze nu wel of niet onderzoek gaat doen in haar verdere loopbaan.

Marcel Levi is topman van University College London Hospitals en wordt per 1 april voorzitter van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Linda Jolink, student geneeskunde, UMC Utrecht

l.a.jolink@students.uu.nl

cc: redactie@medischcontact.nl

  • Linda

    Linda is zesdejaars geneeskundestudent, afgestudeerd neurowetenschapper en satirisch tekenaar.   Lees meer

1. Michel Houellebecq op bezoek in het land van hoeren en euthanasie (Volkskrant)

Lees ook

werk Wetenschap de kwestie opleiding promoveren promotie
Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Rinus Ouwens, Bedrijfsarts, verzekeringsarts 20-02-2021 23:01

    "Wat merkwaardige reactie van Marcel Levi, wiens bijdragen ik vaak juist waardeer. Misschien dat daarom deze reactie teleurstellend overkomt. Los van de nogal denigrerende toon overtuigen zijn argumenten voor promotie onderzoek me niet.

    Nummer 1: “Door onderzoek te doen leer je dat je conclusies niet kunt onderbouwen door emoties, misverstanden of slecht geformuleerde onderbuikgevoelens maar dat er ontegenzeggelijke feiten nodig zijn.
    Dat is voor mij als verzekeringsarts mijn dagelijks werk.”

    Nummer 2: “Een tweede leereffect van onderzoek doen is dat het analyseren van systematisch verzamelde observaties en gegevens je leert waarnemingen samenhangend te ordenen, helder te redeneren, en logische gevolgtrekkingen te formuleren.”
    Hier zijn zo ongeveer de eisen beschreven die aan een verzekeringsgeneeskundige rapportage gesteld worden.

    Kennelijk zou ik voor mijn werk dus gepromoveerd moeten zijn. Wat ik niet ben. Analoog aan jonge collega Jolink merk ik wel dat mijn ervaring in allerlei vakantiewerk en bijbaantjes voor mijn werk nog steeds waardevol zijn.
    Kijkend naar de vele reacties op haar bijdrage heeft mw Jolink in elk geval het vermogen haar observaties zodanig te delen dat het mensen aan het denken zet. Lijkt me voor een arts een prima eigenschap.
    "

  • Sander Braken, Medisch student, Leiden 20-02-2021 18:19

    "Als dhr. Levi in zijn reactie evenveel humor had gebruikt als mw. Jolink, had ik misschien kunnen voorbijgaan aan het feit dat hij niet inhoudelijk ingaat op de stelling zelf: er is geen bewijs dat promoveren aantoonbaar betere artsen oplevert, terwijl het promotiecircus wel leidt tot devaluatie van de titel dr. en de wetenschap in het algemeen. Echter, dhr. Levi kiest ervoor om te kiezen voor een persoonlijke aanval, op een tamelijk zure wijze. Dat terwijl het punt dat Jolink maakt zeer terecht is. Bij mijn medestudenten herken ik hetzelfde sentiment: men wil dolgraag specialiseren, is gemotiveerd om zo snel mogelijk te beginnen. In plaats daarvan zetten wij deze jonge, leerbare geesten 3 jaar achter een pc om na eindeloos cijfers staren in stata en excel sheets een boekje vol te hebben met publicaties over onderwerpen in een niche van een bepaalde hoek van een vakgebied, publicaties die eigenlijk meer bedoeld waren om de publicatiehonger van de professor te stillen. Jammer, als je het mij vraagt. Laat wetenschap over aan hen die echt een academische carrière ambiëren. Dat komt de jonge dokter en de wetenschap ten goede."

  • Anjeleen Douma, Arts docent/medical educator, huisarts np, Amersfoort 20-02-2021 10:38

    "Hoe aanmatigend is de reactie van Marcel Levi op het stuk van Linda Jolink in MC van 18 februari. Jolink heeft volgens Levi een “licht verward brein”, haar conclusie “zou elke proef van wetenschappelijke toetsing niet doorstaan (wellicht zelfs niet voldoende worden bevonden voor een opstel op de middelbare school”), “het is sympathiek dat ze belangstelling heeft voor de vraag of het doen van wetenschappelijk onderzoek nuttig is voor artsen”, en “ze heeft nog voldoende tijd in haar opleiding om te schaven aan haar vermogen tot logisch redeneren en om waarnemingen ordentelijk te ordenen tot conclusies voordat ze op patiënten wordt losgelaten”. Levi getuigt hiermee van een paternalistische (ach meisje toch) en superieure (ik weet het beter)houding. Hij gaat hiermee compleet voorbij aan het terechte punt dat Jolink opbrengt, namelijk dat het promotie traject in de geneeskunde is verworden tot een middel in plaats van een doel. Levi zelf benoemt dat het bezitten van de doctor’s titel je kansen op een opleidingsplek aanzienlijk vergroot, maar liefst de helft van de beschikbare plekken wordt immers aan deze kleine groep vergeven. Levi suggereert dat onderzoek doen nodig is om te leren “dat je conclusies niet kunt onderbouwen door emoties, misverstanden of slecht geformuleerde onderbuiksgevoelens”. Levensgevaarlijk dus, al die patiënten in Nederland die door niet gepromoveerde artsen behandeld worden...
    "

  • Ritsert Boonstra, Orthopeed, Den Helder 19-02-2021 17:15

    "Marcel Levi laat feiten weg

    Wel een hele pittige terechtwijzing van Marcel Levi aan het adres van student Linda Jolink. Levi hakt vrolijk in op de schrijfster van een mooi artikel met een relevante boodschap. Hij verwijt haar onder meer geen onderzoek te doen en niet onderbouwde conclusies te trekken. Maar de heer Levi ontpopt zich in zijn reactie pas echt als een getallenkunstenaar. Bij wetenschap hoor je namelijk alle feiten mee te nemen en niet selectief te ‘shoppen’. 1100 artsen beginnen volgens Levi aan een specialistenopleiding, van de instromers zijn er 560 gepromoveerd. De helft van de plekken is dus beschikbaar voor niet-gepromoveerden. Volgens Levi toont dit aan dat de claim van Jolink dat promoveren nodig is om ‘in opleiding’ te komen apert onjuist is. De eerste vraag die bij mij opkwam was: hoeveel artsen studeren er eigenlijk in totaal af per jaar? Ongeveer 2700. Van die 2700 promoveren er 800. De kans dat je specialist wordt is 1100/2700=40%. Als je gepromoveerd bent is die kans 560/800=70%. Jolink stelt het in haar artikel wat scherp, maar ze heeft wel een duidelijk punt: wil je zekerder zijn van een opleidingsplaats, dan moet je promoveren. Levi vindt dat Jolink nog moet schaven aan haar vermogen tot logisch redeneren en haar waarnemingen moet leren ordenen. Verwijt de pot hier de ketel?

    Ritsert Boonstra, orthopeed, niet gepromoveerd."

  • Lot Postmes, psychiater 19-02-2021 17:14

    "Dhr. Levi is een slecht pleitbezorger voor de wetenschap met deze repliek, het vergroot de afstand tussen onderzoek en klinische praktijk. Vanuit zijn “deskundigheid” en hoge positie verzandt hij in rationalisatie alsof dat het hoogste goed is.
    Grappig is dat zijn redenering spaak loopt als hij mevrouw Jolink emoties toedicht zonder ze te verifiëren. Wat zijn emoties daarbij zijn moge Joost weten. Overigens zijn emoties eerder iets om te aanvaarden. Ze zijn er nou eenmaal, het gaat om wat je ermee doet. Vooral overdrijving en afreageren zijn schadelijk. Dhr. Levi illustreert dat zelf prachtig door in zijn rationalisaties voorbij te gaan aan het terechte dilemma dat mevrouw Jolink schetst. Zonder emoties en gevoelens zijn er geen drijfveren en verwordt wetenschap dan tot een berg details die geen oog hebben voor algemeen belang.
    Het opiniestuk van mevrouw Jolink ademt heeft meer hart voor de wetenschap als zij zich afvraagt “willen we als medici een wetenschappelijke status met een ongezonde motivatie?” en “wat leveren we daarvoor in?”
    Met goede vragen begint de wetenschap en wint de geneeskunde. Hopelijk zullen onze jonge artsen de moed houden om kritische vragen te blijven stellen.
    "

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.