Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
naar overzicht
Column

Marktfalen

12 reacties

Een stroom aan berichten over problemen in Nederlandse ziekenhuizen bezorgde zelfs rasoptimisten – waartoe ik mezelf reken – een somber moment. Zo kunnen kleine ziekenhuizen financieel nauwelijks het hoofd boven water houden, treedt er ernstige congestie op bij de spoedeisende zorg en is er ontevredenheid over de afstemming tussen zorgaanbod en zorgvraag. De oplossing voor al deze problemen lijkt te liggen in meer intensieve regionale samenwerking, intelligente afstemming en taakverdeling tussen zorginstellingen. Concentratie van meer complexe zorg in regionale centra moet gepaard gaan met deconcentratie van minder ingewikkelde ingrepen in lokale kleine instellingen. Dat levert voor alle ziekenhuizen financieel bestaansrecht op. En de filevorming van acuut zieke ouderen, voor wie de overheid de chronische zorg en opvang bij spoedeisende problemen effectief om zeep heeft weten te helpen, kan ook alleen maar worden opgelost door netwerken van op elkaar afgestemde regionaal samenwerkende zorgaanbieders. Samenwerken dus, en niet elkaar tegenwerken of beconcurreren, zoals het evangelie van de marktwerking voorschrijft.

Misschien is het dus tijd dat ook de meest fundamentalistische believers toegeven dat het experiment marktwerking in de gezondheidszorg is mislukt. Zij weten zich dan gesteund door een aantal uiterst interessante recente publicaties. In The inner lives of markets betogen Ray Fishman (econoom) en Tim Sullivan (editor van de Harvard Business Review) dat marktwerking in de 21ste eeuw steeds vaker een invalide concept is om economisch verkeer te regelen. Interessant genoeg noemen zij gezondheidszorg als eerste terrein waarbij het marktdenken volledig versleten raakte door een ongelijk en onvolledig begrip van kosten en kwaliteit en een ongebalanceerde verdeling van informatie. Een gezondheidszorg die moet werken via marktmechanismen leidt volgens hen daardoor tot onzinnige producten, quasiprijzen en ontevreden ‘klanten’. Hoe herkenbaar! De auteurs menen dat het bij complex economisch verkeer, zeker voor publieke zaken, tegenwoordig vooral om sociale contracten draait waarbij middelen via netwerken zo verstandig mogelijk worden verdeeld.

Als dat aanhangers van marktwerking in de gezondheidszorg al niet tot enige bescheidenheid zou aanzetten, dan zal het recente boek van Marianna Mazzucato, een briljante hoogleraar economie, zonder twijfel aankomen als een mokerslag. In haar boek The Entrepreneurial State verwijst zij principes die aanhangers van marktwerking tot vervelens toe idealiseren naar het rijk der fabelen. Zij ontzenuwt de mythe van zogenaamd ondernemende, dynamische en innovatieve private bedrijven versus een logge, bureaucratische publieke sector. Het tegendeel lijkt op vrijwel alle fronten het geval te zijn.

Mazzucato demonstreert dat commerciële toppers zoals Apple en Microsoft nooit enig succes hadden kunnen boeken zonder langdurige investeringen van de Amerikaanse overheid. En ook in de gezondheidszorg is er nauwelijks bewijs voor welke vooruitgang dan ook die niet door publieke financiering gerealiseerd is. Alle grote stappen voorwaarts, zoals nieuwe kankermedicijnen, behandeling van reuma, introductie van nieuwe chirurgische technieken of interventies in de cardiologie, zijn allemaal via publieke mechanismen tot stand zijn gekomen, waarna private partijen vervolgens de winsten hiervoor opstrijken, gefinancierd met – wederom – publieke middelen.

Na tien jaar Zorgverzekeringswet is het tijd om de balans op te maken en eerlijk onder ogen te zien of het huidige systeem ons heeft gebracht wat haar profeten hebben voorspeld. En als dat niet zo is, moeten we nu een andere weg inslaan, bijvoorbeeld met regionale netwerken waarbij marktwerking wordt vervangen door samenwerking.

Marcel Levi

Meer van Marcel Levi

<b>Deze column als PDF</b>
print dit artikel
  • Marcel Levi

    Marcel Levi is internist en sinds 1 januari 2017 CEO van het University College London Hospitals (UCLH). Daarvoor was hij bestuursvoorzitter van het AMC.  

Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen

Reacties

  • Jan Taco teGussinklo (@DutchBW), Voormalig Internist, Zwolle 27-08-2016 09:42

    "Beste Marcel,
    Misschien een idee om 'argumentenfabriek' tot een update te verleiden?

    In 2010 al stevige discussie over scores pro/contra
    http://www.dutchbuttonworks.com/2010/05/marktwerking-zorg-score-28-22/

    ^JT

    https://www.argumentenfabriek.nl"

  • W. van der Pol, ziekenhuisapotheker en counselor, Delft 06-07-2016 00:00

    "Ach, al dat weeklagen over marktwerking. Ik kan er niet koud of warm van worden. Sinds de budgettering begin jaren zeventig is dat al aan de gang. Het is een soort continue studie van voor- en tegenstanders, boekenschrijvers en columnisten, vergelijkbaar met bijbelstudies, met hetzelfde kenmerk: Je komt er toch niet uit. En het gekke is, Marcel beschrijft het zelf ! "Hoe de overheid een en ander effectief om zeep helpt". Effectief beinvloeden kan dus wel ! Dus niet somber worden. Hanteer hetzelfde mechanisme als de overheid en het gaat allemaal lukken."

  • P.J.M. van Loon, orthopeed, OOSTERBEEK Nederland 04-07-2016 00:00

    "Tijd voor bezinning!
    Met instemming de column van Marcel Levi over de marktwerking, nu dus marktfalen gelezen. Ook de visie en ervaring van ziekenhuis Bernhoven in het volgende artikel met structurering chronische zorg, planbare zorg en acute zorg (“De brandweer wordt ook niet per gebluste brand betaald “) verdient lof en brede aandacht. Dat lijkt heel prettig en bevredigend werken. Goede redenen voor een politieke discussie over beleid, verdienmodellen, en structurering van zorginfrastructuur. Het zou mooi zijn te gaan pleiten, dat zo’n discussie niet beperkt wordt tot het hoe en wat van de chronische, planbare en acute zorg. Ook het creëren van, en verrichten van soorten onderhoud voor, een gezonde bevolking-individueel en collectief-(we spreken bewust niet over preventie) verdient daarbij aandacht en impuls. In de huidige situatie is er achterstallig onderhoud van de infrastructuur die we daarvoor gelukkig nog hebben (GGD,etc), maar de aandacht voor de hygiëne rond houding en bewegen van het kind is daar weg(bezuinigd?) . De nu 10-jarige zorgwetgeving helpt ook al niet daaraan richting en impuls te geven; is nl. puur een schadeherstelwet.
    Terwijl er toch bedreigingen zijn die alleen middels een gezondheids-visie en -infrastructuur aangepakt kunnen worden. Qua nieuwe bedreigingen door veranderingen in cultuur en techniek wijzen wij al enkele jaren op de desastreuze gevolgen van sterk toenemende groei van schermuren voor de gezondheid van de huidige jeugd, en daarmee de sluipende impact op zorgkosten. Maar ook een tweede ontwikkeling wordt onvoldoende in beleid vertaald. De klimaatverandering. Het lijkt misschien vreemd, maar klimaatverandering betekent nieuwe ziektes, en een andere regionale distributie van ziektes. We zien die effecten nu al opkomen. Er moet dus beleid komen gericht op antwoorden daarop: wat is gezondheid; hoe effectief creëren, beschermen en onderhouden van gezondheid. Denken en werken vanuit de gezondheidsleer. Dat is goed voor een gezonde bevolking die mede greep heeft op de eigen, individuele, gezondheid. En goed voor beheersing van kosten.
    Piet van Loon- Orthopedisch chirurg/ Andre Soeterbroek, analist
    "

  • V Blum, sportarts n.p., Middelie Nederland 30-06-2016 00:00

    "Ik stel een alternatief systeem voor.

    Ons systeem van gezondheidszorg is gebaseerd op solidariteit. Er is wel een financiële drempel in de vorm van het eigen risico, maar afgezien daarvan hoeven dokter en patiënt niet erg op kosten te letten. De arts heeft er geen financieel belang bij veel tijd aan praten te besteden, het loont veel meer om onderzoeken aan te vragen en snel door te gaan met de volgende patiënt.

    Het kan naar mijn overtuiging anders, goedkoper en beter. Essentieel is dat de financiële gevolgen van medische beslissingen voor zowel patiënt als arts belangrijk worden. De patiënt moet daarom aan alle geleverde medische zorg gaan meebetalen. Het principe van solidariteit moet daarbij intact blijven, dus betalen naar inkomen. De zorgverzekeraars gaan zich concentreren op datgene waar ze ooit voor zijn bedacht: administratie. Ze leveren een systeem dat snel inzicht geeft in de kosten, inmiddels is dat technisch goed mogelijk. Een soort taximeter op het bureau van de dokter. Dus als je bij de internist zit kun je on-line en zonder vertraging zien wat een CT-scan, isotopen-onderzoek, ziekenhuis-opname, of antibiotica-kuur de patiënt gaan kosten. Je ziet ook hoeveel de dokter je kost, per minuut.

    De arts zal moeten leren na te denken over de financiële gevolgen van diagnostische en therapeutische keuzes. Heel vaak zal het voldoende zijn om uit te leggen dat de kans op een ernstige, snel te behandelen aandoening laag is. Je kunt dan een tijdje wachten. De interactie tussen patiënt en dokter zal anders worden, waardoor hopelijk het woord "productie" zal verdwijnen. De zorg zal een zorg zal een stuk goedkoper worden, en beter!

    "

  • W.J. Duits, Bedrijfsarts, HOUTEN Nederland 30-06-2016 00:00

    "@Blum Dames en heren m.i. is dat ook het beste plan. Als bedrijfsarts werken we al jaren met het systeem uurtje-factuurtje. Als er extra onderzoek nodig is of materiaal, bijvoorbeeld vaccinaties, dan wordt dat apart in rekening gebracht. Waarom al die ingewikkelde DBC's die gebaseerd zijn op gemiddelde uitgaven door de jaren heen, eigenlijk gebaseerd op het oude budgetteringssysteem en helemaal niet gebaseerd op de daadwerkelijke kosten. Het zal voor artsen ook interessant zijn, hoeveel kost het mij als arts om op de poli van ziekenhuis A te werken en hoeveel op die van ziekenhuis B, want in feite huur ik alleen maar ruimte. Ziekenhuisdirecties worden op die wijze verplicht een economisch rendabel pand neer te zetten, want de extra kosten van het pand worden ook zo zichtbaar. Ik kan als patiënt dan kiezen voor een goedkopere behandeling door naar een goedkoper ziekenhuis te gaan. Artsen kunnen daartoe dan ook besluiten en op die wijze worden de kosten van de ziekenhuispanden gedrukt, of juist niet. Als ik luxe wil moet ik bij betalen. Artsen kunnen ook er voor kiezen op meerdere locaties te gaan werken, ze hoeven dan alleen maar een ruimte te huren. Je kunt dat als arts zelfstandig doen, of vanuit een maatschap of cooperatie. Het maakt op die wijze artsen weer vrij te werken daar waar ze willen en daar waar ze nodig zijn."

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.