Inloggen
Blogs & columns
Blog

Toch nog bang voor de hel?

9 reacties

Opgegroeid in een streng christelijk milieu (artikel 31voor de kenners) heb ik lang nodig gehad om te durven staan achter wat ik zelf vind. Alleen al sleutelen aan mijn normbesef was ingewikkeld, want met welk normbesef moest ik dat doen? De Bijbel gaf enige ruimte: ‘Eenieder zij voor zijn geweten ten volle overtuigd.’ Maar ‘ten volle overtuigd’ legde de lat wel erg hoog.

Al vroeg had ik door dat ik me niet helemaal kon vinden in het mens- en wereldbeeld dat ik van huis uit meekreeg. Ik vond het bovendien wel erg toevallig dat ik net in een gezin met de enige juiste leer was geboren. Ik voelde me gerechtvaardigd verder te kijken, omdat er in de Bijbel stond: ‘Zoekt en gij zult vinden.’ Dat had ik net nodig, want de antwoorden die ik kreeg op mijn vragen waren dermate onbevredigend dat er maar twee mogelijkheden overbleven. Of ik legde mijn verstand het zwijgen op en accepteerde blind dat ik het niet kon snappen. ‘Wat onmogelijk is bij mensen is mogelijk bij God.’ Of ik bleef trouw aan mijn verstand en probeerde het geloof daarmee in overeenstemming te brengen. Ik koos voor het laatste, niet wetend dat dat lang zou duren.

Ik herinner me een keerpunt. Als 12-13-jarige las ik in een jeugdencyclopedie dat Jupiter elf manen had. Toen ik mijn enthousiasme daarover wilde delen met mijn vader reageerde hij tot mijn stomme verbazing afhoudend. In de Bijbel stond dat God zon, maan en sterren geschapen had. Niks manen. Ik werd ik verwezen naar de dominee.

Dominee was wegens singuliere gaven tot het ambt toegelaten. Dus niet op basis van een theologische opleiding, maar vanwege bijzondere gaven. We hebben het dan over godzaligheid, ootmoed, zedigheid, goed verstand, discretie, welsprekendheid en onderscheidingsvermogen. Ondanks deze gaven durfde de dominee er zijn vingers niet aan te branden. Helemaal afwijzen wat in de encyclopedie stond durfde hij niet aan, maar een ruimere uitleg aan zon, maan en sterren evenmin. Kortom: hij draaide ervoor weg. Op dat moment dacht ik: dit geloof is te dom voor mij. Eerder had ik me nog laten aanleunen dat wij ons ten opzichte van God moesten vergelijken met een hond. Een hond snapt ook niet wat zijn baas doet, maar de baas heeft meer verstand en gelijk. Zo moest ik ook allerlei dingen accepteren die me hoogst onrechtvaardig voorkwamen, zoals de uitverkiezing en de erfzonde, ook al snapte ik er niks van. Hoewel met tegenzin wilde ik nog wel openstaan voor de mogelijkheid dat er dingen kunnen zijn die mijn verstand te boven gaan. Maar wetenschappelijke kennis ontkennen ging me te ver.

Daarmee onttrok ik me aan de leer van de kerk van mijn vader. Mijn moeder was veel gemakkelijker. Die was eerst voor haar kinderen en pas dan voor de Bijbel. Dat onttrekken is een levenslang proces, althans bij mij. Misschien heeft het ook met OCD te maken, want ik ken ook mensen met OCD die helemaal niet gelovig opgevoed zijn en toch worstelen met de onzekerheid van wat er in spiritueel opzicht van je wordt verwacht en wat mogelijke consequenties zijn. Angst voor de hel dus. Ik vind weliswaar dat ware moraliteit geen angst is voor straf, maar ik weet niet of God dat ook vindt.

Ach ja. Heel erg zit het me allemaal niet meer dwars, maar nu ik een pleitbezorger ben voor de mogelijkheid van euthanasie bij mensen met een psychische aandoening speelt het toch wel weer op. Ik zou het toch wel fijn vinden als de hemelse vader of mijn vader even tegen me zou zeggen: ik sta helemaal achter je.

Meer van Menno Oosterhoff
  • Menno Oosterhoff

    Menno Oosterhoff is (kinder- en jeugd)psychiater, initiatiefnemer van het OCDnetwerk, ocdnet.nl en ocdcafe.nl. Hij schreef ‘Vals alarm´ over de dwangstoornis, waaronder zijn eigen.  

Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • L.C. van der Weij

    Anios psychiatrie, Zwolle

    15-01-2022 20:23

    Wat vervelend om te merken dat er zoveel negatieve ervaringen met het geloof zijn. In mijn werk zie ik juist ook regelmatig hoe het geloof voor patiënten tijdens en buiten de behandeling tot steun kan zijn.

    Wat vervelend om te merken dat er zoveel negatieve ervaringen met het geloof zijn. In mijn werk zie ik juist ook regelmatig hoe het geloof voor patiënten tijdens en buiten de behandeling tot steun kan zijn.

    • H. van der Pol

      psychiater, Heerenveen

      17-01-2022 13:14

      Wat is geloof?
      Als het een verzameling dogma's is die men dient aan te nemen en die men zich in de loop der jaren eigen heeft gemaakt en dan daaraan troost en steun ontleent dan zal het vaak een dun houvast blijken te zijn en laat men óf los óf grij...pt nog krampachtiger vast.
      Als geloof besef is van het goddelijke en men zich daar aan kan overgeven en zich daardoor gedragen weet, is dat per definitie heilzaam. Dat gaat 'steun' verre te boven, kome wat komt!
      Wat het voor velen ingewikkeld maakt is dat die beiden, zeker door hoe 'geloof' ons wordt bijgebracht, vaak erg in elkaar overlopen, waardoor afscheid van de dogma's meestal ook afscheid van het zoeken naar god betekent.

      Wat is geloof?
      Als het een verzameling dogma's is die men dient aan te nemen en die men zich in de loop der jaren eigen heeft gemaakt en dan daaraan troost en steun ontleent dan zal het vaak een dun houvast blijken te zijn en laat men óf los óf grijpt nog krampachtiger vast.
      Als geloof besef is van het goddelijke en men zich daar aan kan overgeven en zich daardoor gedragen weet, is dat per definitie heilzaam. Dat gaat 'steun' verre te boven, kome wat komt!
      Wat het voor velen ingewikkeld maakt is dat die beiden, zeker door hoe 'geloof' ons wordt bijgebracht, vaak erg in elkaar overlopen, waardoor afscheid van de dogma's meestal ook afscheid van het zoeken naar god betekent.

    • M.D. Oosterhoff

      psychiater, THESINGE

      17-01-2022 09:25

      Beste L.C.van der Weij
      Ik heb zeker niet alleen negatieve ervaringen ermee hoor. Ik ben blij dat ik opgegroeid ben met een spirituele dimensie

      Beste L.C.van der Weij
      Ik heb zeker niet alleen negatieve ervaringen ermee hoor. Ik ben blij dat ik opgegroeid ben met een spirituele dimensie

  • H. van der Pol

    psychiater, Heerenveen

    12-01-2022 16:03

    Mooie column. De angsten uit een godsdienstige jeugd herken ik absoluut!
    Wat mij als puber heel erg heeft geholpen toen ik merkte dat het geloof voor mij een onhoudbare zaak was geworden, was om te bedenken dat, mocht God in de hoedanigheid zoals Hi...j mij was voorgespiegeld uiteindelijk toch echt blijken te bestaan en ik voor Zijn troon zou moeten verschijnen, ik in alle oprechtheid zou kunnen zeggen dat ik werkelijk niet anders had gekund dan niet in Hem geloven, en dat mij dat waarachtiger leek dan geloof te veinzen. Daar kon Hij dan niet veel tegenin brengen leek me.
    En ook leek mij dat als Hij echt zou bestaan en het belangrijk vond dat ik daarvan overtuigd zou zijn, dat Hij mij dan een onmiskenbaar teken zou geven. Wat nooit is gekomen.
    Sindsdien heeft Hij, en ook Zijn tegenstander, mij volkomen met rust gelaten. En was ik vrij om zelf op zoek te gaan naar zin en verdieping en het goddelijke.

    Mooie column. De angsten uit een godsdienstige jeugd herken ik absoluut!
    Wat mij als puber heel erg heeft geholpen toen ik merkte dat het geloof voor mij een onhoudbare zaak was geworden, was om te bedenken dat, mocht God in de hoedanigheid zoals Hij mij was voorgespiegeld uiteindelijk toch echt blijken te bestaan en ik voor Zijn troon zou moeten verschijnen, ik in alle oprechtheid zou kunnen zeggen dat ik werkelijk niet anders had gekund dan niet in Hem geloven, en dat mij dat waarachtiger leek dan geloof te veinzen. Daar kon Hij dan niet veel tegenin brengen leek me.
    En ook leek mij dat als Hij echt zou bestaan en het belangrijk vond dat ik daarvan overtuigd zou zijn, dat Hij mij dan een onmiskenbaar teken zou geven. Wat nooit is gekomen.
    Sindsdien heeft Hij, en ook Zijn tegenstander, mij volkomen met rust gelaten. En was ik vrij om zelf op zoek te gaan naar zin en verdieping en het goddelijke.

    • M.D. Oosterhoff

      psychiater, THESINGE

      12-01-2022 16:23

      Ja, ik heb ook bedacht dat ik beter oprecht kon kiezen voor mijn eigen mening dan uit angst vasthouden aan waarin ik niet echt geloof. Maar bij mij heeft dat niet geleid tot het verdwijnen van twijfel zoals bij jou. Dat kan ook met mijn OCD te maken... hebben, waarin je absolute zekerheid wilt.

      Ja, ik heb ook bedacht dat ik beter oprecht kon kiezen voor mijn eigen mening dan uit angst vasthouden aan waarin ik niet echt geloof. Maar bij mij heeft dat niet geleid tot het verdwijnen van twijfel zoals bij jou. Dat kan ook met mijn OCD te maken hebben, waarin je absolute zekerheid wilt.

      • H. van der Pol

        psychiater, Heerenveen

        12-01-2022 16:54

        Twijfelen mocht nog steeds maar de rust kwam doordat ik wist dat, mocht ik mij gek genoeg toch vergist hebben, ik een oprecht verhaal zou hebben. Waarna ook die twijfel daarna geleidelijk vanzelf verdampte.

        Twijfelen mocht nog steeds maar de rust kwam doordat ik wist dat, mocht ik mij gek genoeg toch vergist hebben, ik een oprecht verhaal zou hebben. Waarna ook die twijfel daarna geleidelijk vanzelf verdampte.

  • A.F. Algra

    commentator, opiniemaker zorg en sociale zekerheid, Rotterdam

    12-01-2022 11:14

    Anno nu ongeveer. En nog steeds ? Holy smoke !

    ,,Als het ’s nachts onweerde, werden we uit bed gehaald en moesten we beneden in de woonkamer gaan zitten. Want dan sprak God, zeiden mijn vader en moeder. Ik had ergens gelezen dat het met koude en ...warme lucht te maken had. Toen ik dat zei, kreeg ik de wind van voren. Vragen stellen, dat deed je niet.”

    Marieke groeide op zonder krant, zonder televisie, zonder zwemles, zonder feestjes, zonder uitgaan, zonder sport en spel, zonder eigen kledingkeuze. Zonder heel veel dingen die voor andere kinderen heel normaal zijn, kortom.

    ’s Avonds huilde ik mezelf vaak in slaap. Maar als je als kind in zo’n gemeenschap leeft, kun je je niet spiegelen aan de wereld daarbuiten

    Ze werd wel grootgebracht met elke zondag twee lange kerkdiensten vol hel en verdoemenis, met catechisatie-avonden, met verplichte rok en lange haren, met strenge onderwijzers op de reformatorische basisschool, en met een opvoeding van tucht, orde en controle. ,,In de basis was het thuis goed”, zegt Marieke, voor ze aan haar verhaal begint. ,,Ik ben niet geslagen of misbruikt. Ik was als kind ook niet per se alleen maar ongelukkig.”

    Een niet-gelovig vriendje, met wie ze later uiteindelijk ook trouwde, maakte het conflict onoplosbaar. ,,Van de ene dag op de andere was ik alles kwijt. Niet alleen het contact met thuis werd verbroken. Álle familieleden lieten me in de steek. Van mensen uit de kerk heb ik nooit meer iets gehoord. Plotseling was ik ontzettend eenzaam.”

    Ik was bijna paranoïde opgevoed tegenover de ‘normale’ wereld en ik vertrouwde niemand, inclusief mezelf

    Marieke werd wakker in een wereld die ze nauwelijks kende. Wat ze mooi vond, wat ze goed kon: ze wist het niet. Ze wist niet eens wie ze wás. ,,Je hoort een liedje op de radio. Iedereen kent het, maar jij hebt geen idee. Dat soort dingen heb je de hele dag. Als je dan ook nog eens geleerd hebt dat de wereld buiten de kerk slecht is en je hebt niet geleerd om emoties te tonen, dan kun je je misschien voorstellen hoe moeilijk ik het heb gehad.”

    Bron: interview met Marieke - AD - 11 januari 2022
    https://www.ad.nl/binnenland/marieke-verliet-haar-strenge-geloof-van-de-ene-dag-op-de-andere-was-ik-alles-kwijt~a53ba192/

    Anno nu ongeveer. En nog steeds ? Holy smoke !

    ,,Als het ’s nachts onweerde, werden we uit bed gehaald en moesten we beneden in de woonkamer gaan zitten. Want dan sprak God, zeiden mijn vader en moeder. Ik had ergens gelezen dat het met koude en warme lucht te maken had. Toen ik dat zei, kreeg ik de wind van voren. Vragen stellen, dat deed je niet.”

    Marieke groeide op zonder krant, zonder televisie, zonder zwemles, zonder feestjes, zonder uitgaan, zonder sport en spel, zonder eigen kledingkeuze. Zonder heel veel dingen die voor andere kinderen heel normaal zijn, kortom.

    ’s Avonds huilde ik mezelf vaak in slaap. Maar als je als kind in zo’n gemeenschap leeft, kun je je niet spiegelen aan de wereld daarbuiten

    Ze werd wel grootgebracht met elke zondag twee lange kerkdiensten vol hel en verdoemenis, met catechisatie-avonden, met verplichte rok en lange haren, met strenge onderwijzers op de reformatorische basisschool, en met een opvoeding van tucht, orde en controle. ,,In de basis was het thuis goed”, zegt Marieke, voor ze aan haar verhaal begint. ,,Ik ben niet geslagen of misbruikt. Ik was als kind ook niet per se alleen maar ongelukkig.”

    Een niet-gelovig vriendje, met wie ze later uiteindelijk ook trouwde, maakte het conflict onoplosbaar. ,,Van de ene dag op de andere was ik alles kwijt. Niet alleen het contact met thuis werd verbroken. Álle familieleden lieten me in de steek. Van mensen uit de kerk heb ik nooit meer iets gehoord. Plotseling was ik ontzettend eenzaam.”

    Ik was bijna paranoïde opgevoed tegenover de ‘normale’ wereld en ik vertrouwde niemand, inclusief mezelf

    Marieke werd wakker in een wereld die ze nauwelijks kende. Wat ze mooi vond, wat ze goed kon: ze wist het niet. Ze wist niet eens wie ze wás. ,,Je hoort een liedje op de radio. Iedereen kent het, maar jij hebt geen idee. Dat soort dingen heb je de hele dag. Als je dan ook nog eens geleerd hebt dat de wereld buiten de kerk slecht is en je hebt niet geleerd om emoties te tonen, dan kun je je misschien voorstellen hoe moeilijk ik het heb gehad.”

    Bron: interview met Marieke - AD - 11 januari 2022
    https://www.ad.nl/binnenland/marieke-verliet-haar-strenge-geloof-van-de-ene-dag-op-de-andere-was-ik-alles-kwijt~a53ba192/

  • A.F. Algra

    commentator, opiniemaker zorg en sociale zekerheid, Rotterdam

    12-01-2022 11:01

    'Een hond snapt ook niet wat zijn baas doet, maar de baas heeft meer verstand en gelijk. Zo moest ik ook allerlei dingen accepteren die me hoogst onrechtvaardig voorkwamen, zoals de uitverkiezing en de erfzonde, ook al snapte ik er niks van" . Sche...rp ! Mooie blog. Heldere overdenkingen. Met prachtige eye opener.

    De eerste gedachte, die me te binnen schoot was: ach, dat was vroeger. Lees de Gereformeerden van Agnes Amelink, die bij mij nog steeds ongelezen in mijn boekenkast staat ( hoe Freudiaans kun je het krijgen, zeg ik maar even als 'gewoon' gereformeerd opgevoed iemand.
    https://www.historischnieuwsblad.nl/de-gereformeerden/

    Maar hoe actueel blijkt het allemaal. Dat viel gisteren nog te lezen in het AD.
    "Marieke verliet haar strenge geloof: ‘Van de ene dag op de andere was ik alles kwijt’
    Hoe zwaar kan het leven zijn als je de kerk verlaat? Ontiegelijk zwaar, ondervond Marieke. Ze overleefde een burn-out en zware depressie maar net. ,,Ik heb heel, heel diep gezeten.”

    https://www.ad.nl/binnenland/marieke-verliet-haar-strenge-geloof-van-de-ene-dag-op-de-andere-was-ik-alles-kwijt~a53ba192/

    Maar van je geloof afvallen is natuurlijk niet het alleenrecht van Gereformeerden. Wat er gebeurt als je een conservatief moslim geloof gedag zegt - valt te lezen in de bestseller van Lala Gül 's 'Ik ga Leven. Of bekijk dit zeer aardige interview met Gül over de gevolgen van haar uittreding.
    https://www.youtube.com/watch?v=mKdI58sa0wA


    Anderen gaan juist weer aan het geloof. Zoals Stephan Sanders, zo gay als een deur en toch (weer) gelovig geworden:

    'Als schrijver Stephan Sanders op 2 maart 2016 voor het eerst in 40 jaar weer naar de kerk gaat weet hij zich geen houding te geven. Het was eenvoudiger om uit te komen voor zijn homoseksualiteit dan voor zijn wending tot het geloof. Hij besluit zijn gevoelens te bezweren door erover te schrijven, hetgeen resulteerde in het boek ‘Godschaamte’, waarover hij vertelt in Kunststof. '

    https://www.nporadio1.nl/nieuws/cultuur-media/f46c1bd0-c67b-4eae-b0c4-34289e93de2f/schrijver-stephan-sanders-over-de-schaamte-voor-zijn-wending-tot-het-geloof

    De mensch is niet voor één gat te vangen. Blijkt elke keer maar weer.
    Wie het kan volgen, mag het zeggen.

    'Een hond snapt ook niet wat zijn baas doet, maar de baas heeft meer verstand en gelijk. Zo moest ik ook allerlei dingen accepteren die me hoogst onrechtvaardig voorkwamen, zoals de uitverkiezing en de erfzonde, ook al snapte ik er niks van" . Scherp ! Mooie blog. Heldere overdenkingen. Met prachtige eye opener.

    De eerste gedachte, die me te binnen schoot was: ach, dat was vroeger. Lees de Gereformeerden van Agnes Amelink, die bij mij nog steeds ongelezen in mijn boekenkast staat ( hoe Freudiaans kun je het krijgen, zeg ik maar even als 'gewoon' gereformeerd opgevoed iemand.
    https://www.historischnieuwsblad.nl/de-gereformeerden/

    Maar hoe actueel blijkt het allemaal. Dat viel gisteren nog te lezen in het AD.
    "Marieke verliet haar strenge geloof: ‘Van de ene dag op de andere was ik alles kwijt’
    Hoe zwaar kan het leven zijn als je de kerk verlaat? Ontiegelijk zwaar, ondervond Marieke. Ze overleefde een burn-out en zware depressie maar net. ,,Ik heb heel, heel diep gezeten.”

    https://www.ad.nl/binnenland/marieke-verliet-haar-strenge-geloof-van-de-ene-dag-op-de-andere-was-ik-alles-kwijt~a53ba192/

    Maar van je geloof afvallen is natuurlijk niet het alleenrecht van Gereformeerden. Wat er gebeurt als je een conservatief moslim geloof gedag zegt - valt te lezen in de bestseller van Lala Gül 's 'Ik ga Leven. Of bekijk dit zeer aardige interview met Gül over de gevolgen van haar uittreding.
    https://www.youtube.com/watch?v=mKdI58sa0wA


    Anderen gaan juist weer aan het geloof. Zoals Stephan Sanders, zo gay als een deur en toch (weer) gelovig geworden:

    'Als schrijver Stephan Sanders op 2 maart 2016 voor het eerst in 40 jaar weer naar de kerk gaat weet hij zich geen houding te geven. Het was eenvoudiger om uit te komen voor zijn homoseksualiteit dan voor zijn wending tot het geloof. Hij besluit zijn gevoelens te bezweren door erover te schrijven, hetgeen resulteerde in het boek ‘Godschaamte’, waarover hij vertelt in Kunststof. '

    https://www.nporadio1.nl/nieuws/cultuur-media/f46c1bd0-c67b-4eae-b0c4-34289e93de2f/schrijver-stephan-sanders-over-de-schaamte-voor-zijn-wending-tot-het-geloof

    De mensch is niet voor één gat te vangen. Blijkt elke keer maar weer.
    Wie het kan volgen, mag het zeggen.

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.