Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
Blogs & columns
Blog

SOLK is eigenlijk OK

15 reacties

Sinds een paar dagen heb ik forse drukpijn in mijn rug op een redelijk omschreven plek van 3 bij 3 cm vlak naast mijn wervelkolom. Ik heb wel vaker dat soort klachten. Als ze langer duren dan vijf dagen word ik hypochonder, maar meestal zijn ze dan alweer verdwenen.

Bij klachten die ik al eerder heb gehad en die dus niet fataal bleken, duurt het wat langer voor ik ongerust word. Dit soort klachten wordt tegenwoordig aangeduid met SOLK. Eerder spraken we van idiopathische klachten. Dat betekent ook dat je niet weet hoe het komt, maar het komt deskundiger over. SOLK lijkt meer een verzuchting. Een SOLK slaken. ‘Ik weet het ook niet hoor.’ Als ik lees welke klachten eronder vallen, dan kan ik niet anders dan constateren dat mijn gestel een voorliefde heeft voor dit soort problemen. Chronische moeheid, spastisch colon, fibromyalgische klachten of een globusgevoel. Ik heb van al deze dingen wel last gehad, maar allemaal in milde mate. Even voor de goede orde: ik wil beslist het lijden dat sommige mensen hierbij ervaren niet bagatelliseren. Integendeel. Ik weet immers uit eigen ervaring dat wat ik voel echt is, oorzaak bekend of niet.

Ik weet dat ik me op glad ijs beweeg door over SOLK te beginnen. Zeker als psychiater. En nu heb ik nog niet eens iets gezegd over myalgische encefalomyelitis (ME). Dat komt een andere keer. SOLK staat voor somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijk klachten. Deze benaming suggereert dat ze wel anderszins verklaard zijn. Hoe dan? Psychisch? Dat is pas echt glad ijs. Je kunt iemand met klachten betreffende zijn lichamelijk functioneren niet bozer krijgen dan door het psychisch te noemen zonder dat je kunt uitleggen wat je bedoelt. Bedoel je dat de oorzaak van de klachten gelegen is in stress? Met de maagzweer zaten we er met deze veronderstelling behoorlijk naast. Maar zelfs al zou stress de klachten veroorzaken. Dan hebben we een ander probleem. Stress hangt niet in de lucht. Als stress van invloed is, dan gaat dat via de hersenen. Bijvoorbeeld door invloed te hebben op activiteit van bepaalde hersengebieden. Daardoor worden signalen uit het lichaam anders verwerkt of er worden signalen naar het lichaam gegeven. Maar dan kun je niet meer spreken van somatisch onvoldoende verklaard, want de hersenen zijn onderdeel van het lichaam. Dus laten we het gewoon houden op OLK: onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten.

Maar ik ben er nog niet. Ik vind het ook verwarrend om te spreken van lichamelijke klachten. Een klacht is een beleving en dus qua aard een psychisch verschijnsel. Daarmee bedoel ik niet dat het vrij in de ruimte zweeft. No brain, no pain. Zonder brein geen pijn of andere beleving. Dus er is wel een lichamelijk correlaat, maar de klacht op zich is een psychisch verschijnsel. Moeheid, pijn, malaise en misselijkheid zijn allemaal belevingen, dus verschijnselen, die het psychisch functioneren, denken, voelen en willen betreffen, maar wel degelijk met veranderingen in het lichaam samengaan, zowel in de hersenen alsook in de rest van het lichaam. Dus we kunnen beter spreken van OK: onvoldoende verklaarde klachten.

Vroeger noemden we dat e.c.i. E causa ignota. Door onbekende oorzaak. Om te zeggen dat we het niet weten hebben we kennelijk ingewikkelde termen nodig. Die klachten kunnen het lichamelijk of het psychisch functioneren betreffen. Ze kunnen primair veroorzaakt worden door fysieke (genen, biologische omgevingsinvloeden, mechanische) of door psychologische factoren. Maar psychologische invloeden leiden wel tot fysieke veranderingen in de hersenen.

Op Twitter vernam ik dat collega Timmers jaren terug al eens een blog schreef over de ziekte van Descartes. Daarmee bedoelt hij het maar blijven denken in een dichotomie van lichamelijk of psychisch. Zullen we, als we al over psychisch of somatisch spreken, in elk geval aangeven of we daarmee de primaire oorzaak van de klacht bedoelen of het ziekteproces of het terrein waarop de klachten zich afspelen? En zullen we net doen alsof het brein ook van vlees en bloed is en dus bij het lichaam hoort?
Dus als iemand zegt: ‘Het zit tussen de oren’, dan moet je zeggen: ‘Bij mij zitten daar hersenen. En bij jou?’

P.S. Ik nodig Judith Rosmalen, hoogleraar psychosomatiek en SOLK welgemeend uit te reageren op deze blog. Ik laat me graag corrigeren en dat meen ik oprecht. Ik heb mijn visie weergegeven, maar die is niet in beton gegoten. Ik hoop ook dat medeblogger Emile Keuter reageert.

Lees meer van Menno Oosterhoff

solk
  • Menno Oosterhoff

    Menno Oosterhoff is (kinder- en jeugd)psychiater, initiatiefnemer van het OCDnetwerk, ocdnet.nl en ocdcafe.nl. Hij schreef ‘Vals alarm´ over de dwangstoornis, waaronder zijn eigen.  

Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Anita Kaemingk, psycholoog, blogger, docent Skillslab, Maastricht 21-05-2021 16:53

    "Wat een fijne discussie op een genuanceerd blog. Het gaat inderdaad om een heel pakket dat zo'n mens meebrengt de spreekkamer in. Er is nooit alleen sprake van somatiek. Er is nooit alleen sprake van psychiatrie. Uiteindelijk gaat het om serieus nemen, om ondersteuning bieden, om samen met de patiënt een rangschikking te maken van klachten die op dat moment het zwaarst wegen en daar mogelijk ondersteunende therapieën bij te zoeken. Een belangrijke component is aanvaarding, misschien wel de allerbelangrijkste. "

  • Auke Tinselboer, Apotheekhoudend huisarts, Slagharen 19-05-2021 22:37

    "Ik snap wat u bedoelt en zo zou je het kunnen lezen, maar het is zorgzamer bedoelt. Mijn ervaring is dat patiënten best vaak aardig willen zijn voor de dokter en dan meegaan in behandelingen die ze eigenlijk niet willen en/of zinvol achten. Strijd in de zorg helpt nooit. Niet bij dokters onderling, niet bij dokters vs patiënt en strijden tegen ziekte is flauwekul. Het hangt meer van goede intenties en geluk aan meekaar dan dat we vaak durven toegeven. Het maakt mij geen fluit uit wat of wie het probleem oplost, al is het de gebedsgenezer. Wie geneest bewijst zijn kunst. Of dat dan altijd kunde is, is voor mij minder relevant, zolang het maar niet schaadt. "

  • Marlies van Hemert, Arts, niet praktiserend, Woudrichem 19-05-2021 22:16

    "Auke Tinselboer: "Hoe zijn mensen naar hun CGT begeleid? Als je vooraf stelt als patiënt dat je probleem niet psychisch is, dan gaat de kans van slagen van therapie naar naar nul, al was het maar dat gezichtsverlies een rol zou kunnen spelen."

    Dat laatste vind ik niet zo vriendelijk klinken. Mijn ervaring is dat bijna alle patiënten best openstaan voor psychologische ondersteuning, als je er als arts maar vanuit gaat dat onverklaard onverklaard is en geen aannames doet dat iets dan wel psychisch zal zijn. Er zijn overigens ook patiënten bij wie wél psychosomatiek speelt, die patiënten vinden zo'n traject vaak prima. Maar er te snel vanuit gaan dát het zo is, dat is waar het fout gaat. De vertrouwensrelatie met de arts gaat meteen scheef en de patient mist ook nog de juiste zorg. Psychosomatiek vraagt echt om een andere benadering dan klachten die (mogelijk) vanuit het lichaam (bijv. postinfectieus) zijn ontstaan. Fysiotherapeuten trekken nu aan de bel omdat ze zien dat sommige behandelingen averechts werken bij long COVID, maar dat fenomeen speelt ook bij ME/CVS en SOLK en dat is niet voldoende gezien door de hardnekkige focus op psychosomatiek.

    https://www.medischcontact.nl/opinie/blogs-columns/blog/psychosomatiek-bestaat-niet-meer-.htm?forum=70586&pagenr=3#reacties
    Onder de blog van Emile Keuter heb ik een lijst gezet met dingen die SOLK- patiënten naar mijn idee graag zouden willen, heeft u dat gelezen? Zijn geen gekke dingen toch? Als patiënten zich serieus genomen voelen is psychologische ondersteuning eigenlijk nooit een strijdpunt. En het kan heel goed zijn dat er toch nog dingen aan de orde komen waar de psycholoog iets mee kan, net zoals een medisch psycholoog bij kanker en MS ook helpend kan zijn.

    Tot slot: We hoeven het wat mij betreft niet te hebben over het gezichtsverlies van patiënten of artsen. Het moet geen strijdtoneel worden, we moeten de patiënt gewoon zo goed mogelijk helpen.

    "

  • Anil van der Zee, n.p., Amsterdam 19-05-2021 00:27

    "@Tinselboer

    Een belangrijk punt is dat ME gekenmerkt wordt door post-exertional malaise. De patiënten die aan dit soort studies mee doen worden geselecteerd aan de hand van casusdefinities waar PEM als optioneel (Fukuda) of helemaal niet aanwezig (Oxford) is. Dit zorgt voor een te heterogene cohort en zeggen deze studies weinig over ME patiënten met PEM. Dat heeft mijns inziens weinig met wel of niet psychisch te maken

    De Amerikaanse Agency for Healthcare Research and Quality heeft in 2016 een addendum uitgebracht bij zijn review uit 2014 van de medische evidentie met betrekking tot ME. Daarin zwakken ze hun eerdere conclusies over de effectiviteit van CGT/GET af.

    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK379582/

    Zij stellen nu dat het gebruik van de Oxford-definitie een hoog risico inhoudt dat men patiënten includeert die aan vermoeidheid lijden door een andere ziekte of waarbij de klachten na verloop van tijd spontaan verdwijnen. Verder wordt opgemerkt dat er in de literatuur nauwelijks studies zijn die de effectiviteit van interventies evalueren bij individuen die voldoen aan de (strengere) casusdefinities die zijn geformuleerd voor ME of ME/CVS.

    Zelfs de Cochrane die altijd vrij pro CGT/GET was begint dat langzaam voorzichtig te erkennen.

    “All studies were conducted with outpatients diagnosed with the 1994 criteria of the Centers for Disease Control and Prevention or the Oxford criteria, or both. Patients diagnosed using other criteria may experience different effects.”

    https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD003200.pub8/full

    Het onderzoek van OPAZ is gebaseerd op de ICC criteria waar PEM een verplicht symptoom is. Dit sluit aan bij de vergelijkbare criteria die de CDC, NIH, Gezondheidsraad 2018 en het concept NICE richtlijnen 2020 hanteren.

    PEM valt aan de hand van 2 daagse CPET ook te objectiveren. Meer onderzoek is nodig maar hier een kleine meta-analyse.

    http://bit.ly/3bBR2EZ
    "

  • Auke Tinselboer , Apotheekhoudend huisarts , Slagharen 18-05-2021 23:58

    "Niet uit te sluiten is dat CGT niet werkt; wat weet ik er van als rood trommelvlies deskundige. Tegelijkertijd is wetenschappelijk onderzoek vaak vol bias en is het antwoord op de vraag niet zelden drammen van aannames vooraf. Hoe zijn mensen naar hun CGT begeleid? Als je vooraf stelt als patiënt dat je probleem niet psychisch is, dan gaat de kans van slagen van therapie naar naar nul, al was het maar dat gezichtsverlies een rol zou kunnen spelen."

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.