Inloggen
Laatste nieuws
Wetenschap

‘Obesitas is de nieuwe vorm van armoede’  

4 reacties
ANP /DIJKSTRA BV
ANP /DIJKSTRA BV

Een groeiend aantal Nederlanders kampt met obesitas. De aanpak van deze ‘chronische ziekte’ vraagt om een ‘moedige’ aanpak van overheid en professionals die buiten hun ‘domein’ stappen.

Het is een ‘epidemie in slow motion’ stelt hoogleraar Jet Bussemaker. En het leidt tot ‘de laatst overgebleven sociaal aanvaarde vorm van discriminatie’, volgens internist-endocrinoloog en hoogleraar Liesbeth van Rossum. We hebben het over obesitas. De helft van de Nederlanders heeft overgewicht, bijna 14 procent is obees (CBS). Bij mensen met een lage sociaaleconomische status is dat zelfs 30 procent. De cijfers mogen wat variëren, ze zijn urgent genoeg voor een nationaal debat.

De Nederlandse Obesitasstichting hield op 29 september de ‘eerste editie’ van een gesprek tussen vertegenwoordigers van de zorg (Van Rossum), de wetenschap (Bussemaker), de politiek (D66’er Peter van der Voort), de industrie (Marc Jansen van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel – ‘de supermarkten’), de zorgverzekeraar (Jean-Paul van Haarlem, ONVZ) en een ervaringsdeskundige, Koos Woltjes.

Liesbeth van Rossum is gespecialiseerd in onderzoek naar oorzaken en behandeling van obesitas en de rol van stresshormonen op het lichaam. Bij obesitas gaat het niet zozeer om een te hoog gewicht, nuanceerde ze, maar om een teveel aan vet. De honderden hormonen die daarin worden aangemaakt, raken verstoord. De meerderheid van de mensen krijgt overgewicht, of soms obesitas, door verschillende oorzaken. Bijvoorbeeld een combinatie van ongezonde leefstijl, stress, slaaptekort, sociale factoren of bijwerkingen van medicijnen. In sommige gevallen is er sprake van een onderliggende ziekte of erfelijke aanleg.

 

Leefstijlinterventie

Afvallen als er eenmaal obesitas is, is lastig. Daarom pleit Van Rossum voor meer primaire preventie, zoals een gezondere ‘voedselomgeving’, om te voorkomen dat meer mensen overgewicht krijgen. Voor volwassenen die al obesitas hebben, wordt sinds twee jaar via het basispakket een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) vergoed. Bij een deel heeft dit een goed effect op het gewicht, maar niet bij iedereen, erkent zij.

Aanvullende behandelingen zijn gewichtverlagende medicijnen (niet vergoed) of soms een maagoperatie (wel vergoed). Mensen met ernstige obesitas zouden als eerste stap volgens de richtlijn eigenlijk een intensievere vorm van GLI met cognitieve gedragstherapie moeten krijgen, maar deze wordt niet vergoed. ‘Naast betere preventie zou ook het héle behandelpakket moet worden vergoed, want alleen met de combinatie van voorkómen van obesitas én adequaat behandelen kunnen we meer mensen op een gezonder gewicht krijgen.

Ex-minister Bussemaker, tegenwoordig hoogleraar wetenschap, beleid en maatschappelijke impact (LUMC) haakte daarop in door te stellen dat obesitas niet zozeer een gezondheidsprobleem is als wel een maatschappelijk probleem. ‘Het is een nieuwe vorm van armoede.’ We moeten, stelt zij, minder naïef zijn (‘Gezond eten is geen individuele keuze’) en radicaler gaan denken ‘Zelfs in het Verenigd Koninkrijk zijn ze meer voortvarend met hun suikertaks’. Je kunt, stelde Bussemaker, obesitas alleen aanpakken door het ánders aan te pakken. ‘We hebben een overheid nodig die moedig durft te zijn, gelden combineert en maatregelen neemt. Die werkt aan de randvoorwaarden van een gezond leven. Wijken beschermen tegen een wildgroei aan fastfoodketens, bestaanszekerheid vergroten door schuldlast te verlichten.’

 

Schuldenproblematiek

En ook artsen zouden ánders naar de problematiek moeten kunnen kijken, denkt Van Rossum. ‘Het medisch domein moet gecombineerd worden met het sociale domein. Denk aan een patiënt die bij de huisarts komt met knieklachten. Die huisarts zegt: “Ik zie dat u overgewicht heeft. Vindt u het goed om het ook daarover te hebben?” En als er bijvoorbeeld sprake is van schuldenproblematiek, doet een arts er goed aan iemand ook naar schuldhulpverlening door te verwijzen.’

Een bariatrisch chirurg uit de zaal reageerde: ‘Ik zit in de silo van het ziekenhuis. Ik kan mijn patiënt opereren voor een maagverkleining. Maar daarna zou ik liefst diens hele familie meer willen bieden, misschien om ze te leren gezond te koken. Ik zou meer willen doen op het gebied van preventie. Maar hoe?’ Van Haarlem, namens de zorgverzekeraars, stelde vast dat ‘het systeem’ niet altijd meewerkt. Een andere arts uit de zaal, een internist, vroeg zich af waar het basale wetenschappelijke onderzoek blijft naar de oorzaken van obesitas. ‘Hoe komt het toch? We doen aan symptoombestrijding.’

 

Het stigma dat aan obesitas kleeft, bleef bewust buiten beeld in de discussie. Evenals ‘het bashen van de industrie’. Althans, dat was de bedoeling. Maar het blijkt nauwelijks mogelijk om te praten over obesitas zónder de rol te noemen van supermarkten die het winkelend publiek verleiden tot ‘ongezonde keuzes’ en ‘in augustus al zes meter pepernoten’ voorzet, zoals een inmiddels slanke ervaringsdeskundige uit de zaal dat noemde.

Het grote obesitas debat (29 september) is terug te kijken: Nederlandse Obesitasstichting

lees ook

Wetenschap obesitas
  • Marieke van Twillert

    Marieke van Twillert werkt als journalist voor Medisch Contact. Arbeidsmarkt, levenseinde en e-health hebben haar speciale aandacht.  

Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • P.J.M. van Loon

    Orthopeed / houdingsdeskundige, Oosterbeek

    09-10-2021 15:59

    In de 18e eeuw en in de negentiende eeuw leek adipositas voorbehouden aan de rijke klassen, dus er moet nu iets anders meespelen dan armoede en stresshormonen.
    Vanaf de jaren zestig is de gezonde leefstijl met de gezonde voedingsomgeving , maar vo...oral de gezonde beweegomgeving door ouders in veel groepen overboord gegooid of als niet meer belangrijk voor hun kroost vergeten. De hygiënekennis rond houding en bewegen verdween uit de academische blik, het beroepsonderwijs en de common sense. Ook brak het onderwijs de gezonde beweegomgeving af en verloor haar preventiekracht in de ooit zo effectieve gymnastiek. Maar met name het overnemen van de Amerikaanse leefstijl met progressief bankzitten en - hangen voor de TV ( en de rest erna) heeft van de gezonde beweegomgeving niet veel meer overgelaten. Spieren die niet werken, verbranden niets. Het neurohormonale stelsel ontwikkelt zich niet goed. En het zitten vervormt en verstijft de rug, zodat sport en fitnesstraining geen pretje meer zijn en nu ook heel veel pijn en blessures opleveren. Jac. Orie en de hele sportwereld roept alarm, feitelijk over dat stijf zijn. Daar komt de rugpijn- en artrose- pandemie vandaan. En die brengt onze economie in gevaar, omdat we ook de Amerikaanse geneeskunde overnamen.

    In de 18e eeuw en in de negentiende eeuw leek adipositas voorbehouden aan de rijke klassen, dus er moet nu iets anders meespelen dan armoede en stresshormonen.
    Vanaf de jaren zestig is de gezonde leefstijl met de gezonde voedingsomgeving , maar vooral de gezonde beweegomgeving door ouders in veel groepen overboord gegooid of als niet meer belangrijk voor hun kroost vergeten. De hygiënekennis rond houding en bewegen verdween uit de academische blik, het beroepsonderwijs en de common sense. Ook brak het onderwijs de gezonde beweegomgeving af en verloor haar preventiekracht in de ooit zo effectieve gymnastiek. Maar met name het overnemen van de Amerikaanse leefstijl met progressief bankzitten en - hangen voor de TV ( en de rest erna) heeft van de gezonde beweegomgeving niet veel meer overgelaten. Spieren die niet werken, verbranden niets. Het neurohormonale stelsel ontwikkelt zich niet goed. En het zitten vervormt en verstijft de rug, zodat sport en fitnesstraining geen pretje meer zijn en nu ook heel veel pijn en blessures opleveren. Jac. Orie en de hele sportwereld roept alarm, feitelijk over dat stijf zijn. Daar komt de rugpijn- en artrose- pandemie vandaan. En die brengt onze economie in gevaar, omdat we ook de Amerikaanse geneeskunde overnamen.

  • G.K. Mitrasing

    Huisarts, Nepal

    03-10-2021 21:10

    We hebben ladingen aan gedragswetenschappers, psychologen en andere "deskundigen" die zich vol overgave op dit onderwerp storten. Wat me opvalt is hoe weinig besef er is hoe snel iets kan worden aangeleerd en hoe moeilijk het is om het weer af te ler...en. Of dat nu taal, denkstructuren of eetgedrag is.

    We hebben ladingen aan gedragswetenschappers, psychologen en andere "deskundigen" die zich vol overgave op dit onderwerp storten. Wat me opvalt is hoe weinig besef er is hoe snel iets kan worden aangeleerd en hoe moeilijk het is om het weer af te leren. Of dat nu taal, denkstructuren of eetgedrag is.

  • J.M. Keppel Hesselink

    pijnarts, Bosch en Duin

    02-10-2021 20:30

    Heel simpel: aangeven dat ze gewoon vegetarisch moeten gaan eten, deze populatie eet vooral vlees en aardappelen. Het zou niet alleen voor hen beter zijn, maar voor het hele milieu om ons heen ook. Maar veel patienten komen niet veel verder dan: ik... ga het proberen. Proberen werkt niet. En wil-power is zeldzaam....Dat het nieuwe armoede is, is bizar, iedereen gaat voor een flatscreen en Netflix, coutchen en het eten van food like objects. Vegetarisch leven is veel goedkoper....Maar krijg dat er maar eens in bij laag opgeleide mensen.

    Heel simpel: aangeven dat ze gewoon vegetarisch moeten gaan eten, deze populatie eet vooral vlees en aardappelen. Het zou niet alleen voor hen beter zijn, maar voor het hele milieu om ons heen ook. Maar veel patienten komen niet veel verder dan: ik ga het proberen. Proberen werkt niet. En wil-power is zeldzaam....Dat het nieuwe armoede is, is bizar, iedereen gaat voor een flatscreen en Netflix, coutchen en het eten van food like objects. Vegetarisch leven is veel goedkoper....Maar krijg dat er maar eens in bij laag opgeleide mensen.

    • Basisarts, Tilburg

      04-10-2021 12:04

      @dokter Keppel: ik hoop dat die neerbuigende toon er tijdens uw patientencontact niet doorheen komt. Helaas flink kort door de bocht deze redenaties. Als vegetariër kan je bijv. alsnog erg ongezond eten. En 29 op de 30 mensen die wel genoeg wilskrach...t hebben om initieel af te vallen zijn na enkele jaren weer terug op het gewicht, welke keuzes ze ook maken en welke hulp ze ook krijgen. Ja het gedrag van mensen is een groot onderdeel maar zoals u het brengt is ook geen oplossing. Groetjes van een mede-vegetariër.

      @dokter Keppel: ik hoop dat die neerbuigende toon er tijdens uw patientencontact niet doorheen komt. Helaas flink kort door de bocht deze redenaties. Als vegetariër kan je bijv. alsnog erg ongezond eten. En 29 op de 30 mensen die wel genoeg wilskracht hebben om initieel af te vallen zijn na enkele jaren weer terug op het gewicht, welke keuzes ze ook maken en welke hulp ze ook krijgen. Ja het gedrag van mensen is een groot onderdeel maar zoals u het brengt is ook geen oplossing. Groetjes van een mede-vegetariër.

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.