Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
Laatste nieuws
Frank Gerritse Robbert Duvivier Ashling Stel
30 september 2019 5 minuten leestijd
opleiding

Coaching gaat aiossen niet helpen

Artsen in opleiding tot specialist verdienen betere ondersteuning

38 reacties
Hollandse Hoogte / Er moet ook iets worden gedaan aan het verminderen van de draaglast van aiosssen, dus minder dienst- en overuren.
Hollandse Hoogte / Er moet ook iets worden gedaan aan het verminderen van de draaglast van aiosssen, dus minder dienst- en overuren.

Beroepsvereniging De Jonge Specialist denkt dat coaching kan voorkomen dat aiossen ten onder gaan aan de hoge werkdruk. Dat is maar de vraag, zeggen aios Frank Gerritse en collega’s. Waarom niet inzetten op bewezen methoden als intervisie en mentoraat?

Uit de jaarlijkse nationale aios-enquête van De Jonge Specialist (DJS) bleek vorig jaar dat maar liefst één op de vijf artsen in opleiding tot medisch specialist (aiossen) tijdens de opleiding kampt met burn-outklachten.1 Schokkende cijfers die ook in de media veel aandacht kregen.2 3

De onderliggende oorzaken zijn gemakkelijk samen te vatten: de werkdruk voor aiossen is hoog, te hoog. Een van de oplossingen die DJS hiervoor aandraagt, is betere begeleiding en ondersteuning van aiossen, voornamelijk in de vorm van coaching. Wij willen hier enkele kanttekeningen bij plaatsen en wat alternatieve suggesties doen.

Kritische noten

De kritische noten eerst. Wat de door DJS voorgestelde coaching precies moet inhouden, blijft tot op heden onduidelijk. Coaching is een vorm van begeleiding die erop gericht is mensen in positieve zin te veranderen, uitgaande van gezonde mensen en een geloof in de verandermogelijkheden dat besloten ligt in de blijvende wisselwerking tussen inzicht en gedrag. De coach is komen overwaaien uit de sportwereld en is een onbeschermde titel; iedereen mag zich coach noemen. Soms lijkt het dan ook of iedereen die een burn-out heeft doorgemaakt, coach wordt. Er zijn wel degelijk enkele goede opleidingen en daarmee kwaliteitskeurmerken voor coaches, maar hier is geen controle op. Wat een coach precies inhoudt, was altijd al onduidelijk, maar het is de afgelopen jaren ook nog eens uitgehold en onderhevig aan inflatie. Dit overigens ook tot grote zorg van de gecertificeerde coaches zelf, aldus een recent artikel in de Volkskrant.4 Bovendien is er voor de effectiviteit van coaches nog weinig evidentie, terwijl de theoretische basis zwak is en gebaseerd is op ‘positieve psychologie’, mindfulness en ‘self-determination theory’.

En waarom moet de oplossing per se liggen in het vergroten van de draagkracht van de aios en niet in het verminderen van de draaglast – werken aan een minder hoge werkdruk door het aantal (dienst- en over)uren te verlagen? Al was het maar door de geldende cao’s na te leven. Zou dat niet een meer voor de hand liggende oplossing zijn? Op z’n minst een oplossing die parallel zou moeten worden ingezet. Of zou dit hogere kosten met zich meebrengen dan het inzetten van een coach?

Alternatieve suggesties

Het is prijzenswaardig dat DJS zich kwetsbaar opstelt en zich hard maakt voor een verbetering van de werkomstandigheden en zelfzorg van de aios. De dokter is immers – in tegenstelling tot wat vroeger vaak werd gedacht – ook maar een mens van vlees en bloed. Maar welk doel dient de voorgestelde coaching? Een proces van bewustwording, om zelfinzicht te vergroten en zo beter te kunnen functioneren in het (toekomstig) werk én in het persoonlijk leven? Of gaat het puur om een soort loopbaanbegeleiding, zoals onlangs in Medisch Contact aan bod kwam?5 Is dat voldoende om burn-out te voorkomen? We weten allemaal dat we er met af en toe een saunabezoek of een Rituals-pakket niet komen.

Dat brengt ons bij alternatieve suggesties. Wij stellen dat de huidige situatie voor psychiaters en huisartsen in opleiding als voorbeeld kan dienen voor andere specialismen. Helaas zijn de cijfers van DJS niet uitgesplitst per specialisme en het is dan ook niet duidelijk in hoeverre deze resultaten ook gelden voor aiossen psychiatrie en huisartsgeneeskunde. In tegenstelling tot andere medisch specialismen is door de opleiding gefaciliteerde begeleiding al sinds jaar en dag goed geregeld in deze opleidingen.

Persoonlijke ervaringen

In de opleiding tot huisarts is persoonlijk en professioneel functioneren een essentieel onderdeel. In de huisartsenpraktijk vindt bijvoorbeeld een dagelijks leergesprek van een uur met de opleider plaats, met niet alleen aandacht voor medisch-inhoudelijke kennis maar ook voor patiëntgerelateerde zaken en persoonlijke ervaringen/dilemma’s. De aios draagt zelf de onderwerpen aan naar behoefte. Parallel hieraan loopt wekelijkse intervisie met mede-aiossen, onder begeleiding van een huisarts-docent en een psycholoog. In het derde jaar van de opleiding komt ‘supervisie’ aan bod, bestaande uit circa twaalf groepsbijeenkomsten met drie à vier aiossen, onder begeleiding van een NHG-gekwalificeerde supervisor. Deze bijeenkomsten zijn gericht op verdieping van werkgerelateerde persoonlijke ervaringen, met als doel integratie van eigen opvattingen, emoties en grenzen in wat patiënten en collega’s van je vragen.

De aios psychiatrie krijgt naast begeleiding op de werkplek (supervisie) talrijke handvatten om alleen en samen met peers te werken aan zelfzorg en zelfontwikkeling. Allereerst valt te denken aan het mentoraat, waarbij aiossen een-op-een of met peers onder leiding van een onafhankelijke psychiater werk- en patiëntgerelateerde zaken kunnen bespreken en evalueren.

Daarnaast is er gestructureerde intervisie: een klankbordgroep met peers die bovendien ook na het afronden van de opleiding niet ophoudt en gedurende het hele werkzame leven van de psychiater (en een groeiend aantal andere medische specialismen) verplicht blijft.

Individuele leertherapie

Tot slot krijgt elke aios psychiatrie maar liefst vijftig sessies individuele leertherapie bij een erkende psychotherapeut. Een recent artikel in het Tijdschrift voor Psychiatrie bespreekt de voordelen van individuele leertherapie: hierin is meer aandacht voor het persoonlijke leven en het belang van een goede behandelrelatie, noodzakelijke competenties als empathie en reflectief vermogen, verdieping van het gevoel en het tegengaan van stress en overspanning.6 Dit sluit goed aan bij de huidige problemen die DJS schetst. Het lijkt dan ook zinvol om leertherapie mogelijk te maken voor alle aiossen, in plaats van alleen voor aiossen psychiatrie. De kosten van een traject van vijftig sessie leertherapie vallen in het niet bij de kosten van uitval door burn-out, al dan niet tijdelijk of zelfs leidend tot het voortijdig beëindigen van de opleiding. Het is in die zin een investering in het welzijn van de specialisten van de toekomst.

Hype

Het is goed dat DJS aandacht vraagt voor de werkdruk en het hoge percentage burn-out onder aiossen. De meest simpele oplossing, het verlagen van het aantal (dienst- en over)uren, is klaarblijkelijk geen optie. In plaats van de oplossing te zoeken in de hype van coaching, ligt het wat ons betreft meer voor de hand dat de andere medisch specialismen naar de psychiatrie en huisartsgeneeskunde kijken. Zij kunnen bijvoorbeeld beproefde methoden als mentoraat, intervisie en leertherapie toevoegen aan de opleiding. Net als coaching gaan deze methoden uit van gezondheid en de blijvende wisselwerking tussen inzicht en gedrag, maar hebben ze zich – in tegenstelling tot coaching – de afgelopen decennia meer dan bewezen.

Burn-out onder aiossen is een toenemend groot probleem. Het is niet waarschijnlijk dat coaching hiervoor de oplossing gaat zijn, zeker niet zolang deze zich voornamelijk richt op loopbaanbegeleiding. Het is tijd om hoger in te zetten.

auteurs

Frank Gerritse, aios psychiatrie, UMC Utrecht

Robbert Duvivier, aios psychiatrie, Parnassia, Den Haag

Ashling Stel, aios huisartsgeneeskunde, UMC Utrecht

contact

frank@flgerritse.nl

cc: redactie@medischcontact.nl

voetnoten

1. https://www.dejongespecialist.nl/NieuwsBestanden/Nationale%20aios%20enquete%202018_Gezond%20en%20veilig%20werken_14.pdf

2. https://www.ad.nl/gezond/een-op-de-vijf-jonge-artsen-kampt-met-burnout~afef9147/

3. https://www.nrc.nl/nieuws/2018/09/12/fors-meer-burn-out-bij-arts-in-opleiding-door-overwerk-a1616297

4. https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/aantal-zelfstandige-coaches-stijgt-explosief-iedereen-zijn-eigen-coach~bfda557c/

5. https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/coaching-gaat-over-jezelf-leren-kennen.htm

6. Draijer N. Ken u zelf: leertherapie in de Nederlandse opleiding tot psychiater. Tijdschrift voor Psychiatrie 2019(61):3;164-169.

Download dit artikel (pdf)

opleiding carrière aios burn-out aiossen werkdruk
Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • GJ Bonte, Neuroloog, Dalfsen 27-09-2019 18:14

    "Dat al deze “serieuze” mentoren, intervisoren, supervisoren, pastoren en andere gogen en peuten hiertoe gecertificeerd zijn wordt door Paul Brand als argument aangevoerd om te bewijzen dat het met de kwaliteit en betrouwbaarheid heus goed zit. In dit opzicht is ook Paul Brand niet meer dan een kind van zijn tijd. Inmiddels wordt duidelijk dat certificering, als verkapte vorm van vinkjes zetten in een poging grondig controle uit te oefenen, niet betekent dat het met het gecertificeerde wel goed zit. In zijn laatste boek schreef de rechtsfilosoof Willem Witteveen onder andere het volgende:
    “Het neoliberalisme leidt tot vergaande ingrepen en omvattende controle, waardoor op den duur een surveillancestaat ontstaat. Om de vrijheid in goede banen te leiden worden op alle terreinen van het leven regels, procedures en protocollen ingevoerd”. Komt het u bekent voor?

    Kort samengevat, zoals ik al zei, ik misgun niemand zijn heilzame gesprekjes. Maar doe nu niet voorkomen alsof het gaat om wetenschappelijk aangetoonde heilzame effecten als camouflage voor een persoonlijke geloofsovertuiging en neem niet de toevlucht tot het verplichten van dergelijke methoden, aangezien dat zowel de filosofie van het betoogde ondergraaft als ook de geloofwaardigheid van de methode. Opgelegde religiën worden zelden positief beleeft.

    Tot slot, de referentie uit de JAMA begint met de volgende zin: “The prevalence of burnout symptoms among physicians is high, with those at the front lines of care at especially high risk”. Misschien moeten we daar de oplossing zoeken: Je houd gewoon op met het werken in de geneeskundige frontlinie, dat is misschien wel de beste maatregel ter voorkoming van een burn-out. Zoals ook Paul Brand zelf heeft gedaan. En dan maar hopen dat we geen mentor, intervisor, pastoor of dominee nodig hebben omdat we ons vak en onze patiënten zo missen. "

  • Emile Keuter, Neuroloog, Aruba 27-09-2019 03:33

    "Goed artikel. Supervisie, intervisie en introspectie. Met peers en mentoren en niet met een coach die zelf niet met zijn laarzen in de modder staat. En genoeg dienst doen met tijd om bij te komen. Tijdens diensten ontstaan soms onvergetelijke herinneringen. "

  • Paul Brand, kinderarts, Zwolle 27-09-2019 00:37

    "Wat goed dat twee aios psychiatrie en een aios huisartsgeneeskunde de medisch-specialistische wereld laten kennismaken met hoe in hun opleiding systematische reflectie op professioneel functioneren en de ontwikkeling daarvan stevig verankerd zijn. Ik zie in hun pleidooi veel raakvlakken met mijn recente blog over "supervisie" (https://www.medischcontact.nl/opinie/blogs-columns/blog/supervisie-2.htm). Deze reflectiemethoden worden al tientallen jaren toegepast, niet alleen in de opleiding van huisartsen en psychiaters, maar ook in de opleiding van allerlei andere beroepen, zoals geestelijk verzorgers, docenten en psychologen. Supervisie en intervisie kennen een stevig wetenschappelijk fundament, hebben een goed omschreven methodisch kader en een kwaliteitsbewaking van gecertificeerde begeleiders van het proces. We hebben het hier dus over een serieuze interventie door serieuze professionals die daarvoor een serieuze opleiding volgen. En die in een aantal opleidingen, zoals de huisartsgeneeskunde, al decennia lang ook serieus genomen wordt en toegepast.
    Naast de stevige theoretische en methodologische onderbouwing komt er geleidelijk aan ook meer bewijs dat zulke systematische reflectie op het professioneel functioneren bijdraagt aan het welzijn van de deelnemers (https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/article-abstract/2740206).
    Je kunt als medisch specialist heel stoer roepen dat je jezelf prima redt en dat je alle gogen en peuten ver van je aios moet houden. Je kunt ook leren van de leerzame ervaringen van collega's. Dat is precies waar het in supervisie over gaat. Ik wens elke Jonge (en oude) Specialist deze mooie leerervaring toe."

  • GJ Bonte, Neuroloog, Dalfsen 26-09-2019 20:39

    "@Bronsema:
    Mag ik hier uit afleiden dat de SAP (Iets met AIOS psychiatrie?) als enigszins naïeve en enthousiaste jongelingen zich een oor aan heeft laten naaien door geslepen bestuurders?

    Dat komt mij bekend voor, dat is mij ook meerdere malen gebeurd met een bijzonder listige en zo mogelijk nog ernstiger onbetrouwbarer opleider neurologie.

    En het resultaat is nu dat het voetvolk (de AIOS) op mag draaien voor het personeelstekort in de GGZ? Terwijl die chaos niet zelden ook is veroorzaakt door diezelfde bestuurders?"

  • Ralph Bronsema, Psychiater, Groningen 26-09-2019 16:31

    "@Dr Tinus

    Ja meer dan 13 uur per 24 uur werken mag een aios niet. Ook niet een aios psychiatrie in de crisisdienst.

    Bij dergelijke overschrijdingen kan de LAD gevraagd worden voor juridische ondersteuning.

    Ook kan dan een melding worden gedaan bij de Inspectie SZW."

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.