Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
Laatste nieuws
Frank Gerritse Robbert Duvivier Ashling Stel
30 september 2019 5 minuten leestijd
opleiding

Coaching gaat aiossen niet helpen

Artsen in opleiding tot specialist verdienen betere ondersteuning

38 reacties
Hollandse Hoogte / Er moet ook iets worden gedaan aan het verminderen van de draaglast van aiosssen, dus minder dienst- en overuren.
Hollandse Hoogte / Er moet ook iets worden gedaan aan het verminderen van de draaglast van aiosssen, dus minder dienst- en overuren.

Beroepsvereniging De Jonge Specialist denkt dat coaching kan voorkomen dat aiossen ten onder gaan aan de hoge werkdruk. Dat is maar de vraag, zeggen aios Frank Gerritse en collega’s. Waarom niet inzetten op bewezen methoden als intervisie en mentoraat?

Uit de jaarlijkse nationale aios-enquête van De Jonge Specialist (DJS) bleek vorig jaar dat maar liefst één op de vijf artsen in opleiding tot medisch specialist (aiossen) tijdens de opleiding kampt met burn-outklachten.1 Schokkende cijfers die ook in de media veel aandacht kregen.2 3

De onderliggende oorzaken zijn gemakkelijk samen te vatten: de werkdruk voor aiossen is hoog, te hoog. Een van de oplossingen die DJS hiervoor aandraagt, is betere begeleiding en ondersteuning van aiossen, voornamelijk in de vorm van coaching. Wij willen hier enkele kanttekeningen bij plaatsen en wat alternatieve suggesties doen.

Kritische noten

De kritische noten eerst. Wat de door DJS voorgestelde coaching precies moet inhouden, blijft tot op heden onduidelijk. Coaching is een vorm van begeleiding die erop gericht is mensen in positieve zin te veranderen, uitgaande van gezonde mensen en een geloof in de verandermogelijkheden dat besloten ligt in de blijvende wisselwerking tussen inzicht en gedrag. De coach is komen overwaaien uit de sportwereld en is een onbeschermde titel; iedereen mag zich coach noemen. Soms lijkt het dan ook of iedereen die een burn-out heeft doorgemaakt, coach wordt. Er zijn wel degelijk enkele goede opleidingen en daarmee kwaliteitskeurmerken voor coaches, maar hier is geen controle op. Wat een coach precies inhoudt, was altijd al onduidelijk, maar het is de afgelopen jaren ook nog eens uitgehold en onderhevig aan inflatie. Dit overigens ook tot grote zorg van de gecertificeerde coaches zelf, aldus een recent artikel in de Volkskrant.4 Bovendien is er voor de effectiviteit van coaches nog weinig evidentie, terwijl de theoretische basis zwak is en gebaseerd is op ‘positieve psychologie’, mindfulness en ‘self-determination theory’.

En waarom moet de oplossing per se liggen in het vergroten van de draagkracht van de aios en niet in het verminderen van de draaglast – werken aan een minder hoge werkdruk door het aantal (dienst- en over)uren te verlagen? Al was het maar door de geldende cao’s na te leven. Zou dat niet een meer voor de hand liggende oplossing zijn? Op z’n minst een oplossing die parallel zou moeten worden ingezet. Of zou dit hogere kosten met zich meebrengen dan het inzetten van een coach?

Alternatieve suggesties

Het is prijzenswaardig dat DJS zich kwetsbaar opstelt en zich hard maakt voor een verbetering van de werkomstandigheden en zelfzorg van de aios. De dokter is immers – in tegenstelling tot wat vroeger vaak werd gedacht – ook maar een mens van vlees en bloed. Maar welk doel dient de voorgestelde coaching? Een proces van bewustwording, om zelfinzicht te vergroten en zo beter te kunnen functioneren in het (toekomstig) werk én in het persoonlijk leven? Of gaat het puur om een soort loopbaanbegeleiding, zoals onlangs in Medisch Contact aan bod kwam?5 Is dat voldoende om burn-out te voorkomen? We weten allemaal dat we er met af en toe een saunabezoek of een Rituals-pakket niet komen.

Dat brengt ons bij alternatieve suggesties. Wij stellen dat de huidige situatie voor psychiaters en huisartsen in opleiding als voorbeeld kan dienen voor andere specialismen. Helaas zijn de cijfers van DJS niet uitgesplitst per specialisme en het is dan ook niet duidelijk in hoeverre deze resultaten ook gelden voor aiossen psychiatrie en huisartsgeneeskunde. In tegenstelling tot andere medisch specialismen is door de opleiding gefaciliteerde begeleiding al sinds jaar en dag goed geregeld in deze opleidingen.

Persoonlijke ervaringen

In de opleiding tot huisarts is persoonlijk en professioneel functioneren een essentieel onderdeel. In de huisartsenpraktijk vindt bijvoorbeeld een dagelijks leergesprek van een uur met de opleider plaats, met niet alleen aandacht voor medisch-inhoudelijke kennis maar ook voor patiëntgerelateerde zaken en persoonlijke ervaringen/dilemma’s. De aios draagt zelf de onderwerpen aan naar behoefte. Parallel hieraan loopt wekelijkse intervisie met mede-aiossen, onder begeleiding van een huisarts-docent en een psycholoog. In het derde jaar van de opleiding komt ‘supervisie’ aan bod, bestaande uit circa twaalf groepsbijeenkomsten met drie à vier aiossen, onder begeleiding van een NHG-gekwalificeerde supervisor. Deze bijeenkomsten zijn gericht op verdieping van werkgerelateerde persoonlijke ervaringen, met als doel integratie van eigen opvattingen, emoties en grenzen in wat patiënten en collega’s van je vragen.

De aios psychiatrie krijgt naast begeleiding op de werkplek (supervisie) talrijke handvatten om alleen en samen met peers te werken aan zelfzorg en zelfontwikkeling. Allereerst valt te denken aan het mentoraat, waarbij aiossen een-op-een of met peers onder leiding van een onafhankelijke psychiater werk- en patiëntgerelateerde zaken kunnen bespreken en evalueren.

Daarnaast is er gestructureerde intervisie: een klankbordgroep met peers die bovendien ook na het afronden van de opleiding niet ophoudt en gedurende het hele werkzame leven van de psychiater (en een groeiend aantal andere medische specialismen) verplicht blijft.

Individuele leertherapie

Tot slot krijgt elke aios psychiatrie maar liefst vijftig sessies individuele leertherapie bij een erkende psychotherapeut. Een recent artikel in het Tijdschrift voor Psychiatrie bespreekt de voordelen van individuele leertherapie: hierin is meer aandacht voor het persoonlijke leven en het belang van een goede behandelrelatie, noodzakelijke competenties als empathie en reflectief vermogen, verdieping van het gevoel en het tegengaan van stress en overspanning.6 Dit sluit goed aan bij de huidige problemen die DJS schetst. Het lijkt dan ook zinvol om leertherapie mogelijk te maken voor alle aiossen, in plaats van alleen voor aiossen psychiatrie. De kosten van een traject van vijftig sessie leertherapie vallen in het niet bij de kosten van uitval door burn-out, al dan niet tijdelijk of zelfs leidend tot het voortijdig beëindigen van de opleiding. Het is in die zin een investering in het welzijn van de specialisten van de toekomst.

Hype

Het is goed dat DJS aandacht vraagt voor de werkdruk en het hoge percentage burn-out onder aiossen. De meest simpele oplossing, het verlagen van het aantal (dienst- en over)uren, is klaarblijkelijk geen optie. In plaats van de oplossing te zoeken in de hype van coaching, ligt het wat ons betreft meer voor de hand dat de andere medisch specialismen naar de psychiatrie en huisartsgeneeskunde kijken. Zij kunnen bijvoorbeeld beproefde methoden als mentoraat, intervisie en leertherapie toevoegen aan de opleiding. Net als coaching gaan deze methoden uit van gezondheid en de blijvende wisselwerking tussen inzicht en gedrag, maar hebben ze zich – in tegenstelling tot coaching – de afgelopen decennia meer dan bewezen.

Burn-out onder aiossen is een toenemend groot probleem. Het is niet waarschijnlijk dat coaching hiervoor de oplossing gaat zijn, zeker niet zolang deze zich voornamelijk richt op loopbaanbegeleiding. Het is tijd om hoger in te zetten.

auteurs

Frank Gerritse, aios psychiatrie, UMC Utrecht

Robbert Duvivier, aios psychiatrie, Parnassia, Den Haag

Ashling Stel, aios huisartsgeneeskunde, UMC Utrecht

contact

frank@flgerritse.nl

cc: redactie@medischcontact.nl

voetnoten

1. https://www.dejongespecialist.nl/NieuwsBestanden/Nationale%20aios%20enquete%202018_Gezond%20en%20veilig%20werken_14.pdf

2. https://www.ad.nl/gezond/een-op-de-vijf-jonge-artsen-kampt-met-burnout~afef9147/

3. https://www.nrc.nl/nieuws/2018/09/12/fors-meer-burn-out-bij-arts-in-opleiding-door-overwerk-a1616297

4. https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/aantal-zelfstandige-coaches-stijgt-explosief-iedereen-zijn-eigen-coach~bfda557c/

5. https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/coaching-gaat-over-jezelf-leren-kennen.htm

6. Draijer N. Ken u zelf: leertherapie in de Nederlandse opleiding tot psychiater. Tijdschrift voor Psychiatrie 2019(61):3;164-169.

Download dit artikel (pdf)

opleiding carrière aios burn-out aiossen werkdruk
Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Ralph Bronsema, Psychiater, Groningen 28-09-2019 21:43

    "Opleider van het jaar 2019: Christiaan Keijzer

    “Mijn filosofie is dat je goed moet zorgen voor de mensen die je opleidt, zeker omdat de werkdruk in dit vak hoog is. Ik vind het belangrijk om van al mijn aios te weten waar ze tegenaan lopen en waar ze naartoe willen. Geen opleidingsplan is hetzelfde, omdat ik maatwerk ontzettend belangrijk vind.”

    ‘Keijzer begeleidt in het Radboudumc 60 aios en heeft onder andere het dienstensysteem binnen de afdeling op de schop genomen en taken teruggegeven aan de staf om zo de opleiding te beschermen.’

    (bron: https://www.lad.nl/opleidingsprijs-2019/
    "

  • GJ Bonte, Neuroloog, Dalfsaen 27-09-2019 18:17

    "Paul Brand stelt in zijn reactie op het artikel “Coaching gaat AIOSssen niet helpen” dat supervisie en intervisie “een stevig wetenschappelijk fundament”, en “een goed omschreven methodisch kader” hebben en dat er "kwaliteitsbewaking van gecertificeerde begeleiders van het proces” bestaat. Het zou gaan om een “serieuze interventie” door “serieuze professionals”, met een “serieuze opleiding”.

    Ik heb hierover al eerder de degens gekruist met Paul Brand, en ik zal niet alles herhalen wat ik al eerder heb geschreven, maar ik kan het niet nalaten om opnieuw een paar kritische opmerkingen te maken.

    Op één punt zijn Paul Brand en ik het eens: Er valt veel te leren van onze (oudere) collega’s en ik ook ik ben daarop geen uitzondering. Ik denk met veel warmte en grote dankbaarheid terug aan mijn grote voorbeelden door wie ik zowel vakinhoudelijk als ook levensbeschouwelijk met het nodige geduld op weg ben geholpen. Ik kan me echter niet onttrekken aan de indruk dat ik verreweg het meeste geleerd heb van artsen en neurologen die met hun beide voeten stevig in de geneeskundige modder stonden, over het algemeen tot op hoge leeftijd enthousiast waren over hun vak èn dit vak ook daadwerkelijk bleven beoefenen. Over het algemeen hielden zij zich verre van zaken als formeel mentorschap, coaching, intervisie en IFMS, meestal omdat ze daar geen enkel heil in zagen. Ik vermoed dat hier hetzelfde onderscheid speelt als tussen formeel leiderschap en informeel leiderschap. Zoals niet iedereen die zich leidinggevende noemt, daadwerkelijk leiding geeft, is niet iedereen die zich formeel supervisor, intervisor, teacher of coach noemt, daadwerkelijk bekwaam om dit te doen. "

  • GJ Bonte, Neuroloog, Dalfsen 27-09-2019 18:16

    "Dat het zou gaan om een “serieuze interventie” door “serieuze professionals” bestrijd ik niet. Paul Brand noemt zelf al de geestelijk verzorger, en daar wil ik de dominee en pastoor nog aan toe voegen. Zonder meer serieuze mensen, met een serieuze opleiding en ongetwijfeld zeer professioneel, maar dat vind ik nog niet direct een reden om artsen te verplichten kerk of kathedraal te bezoeken om de hier gepreekte geloofsovertuiging aan te horen.

    En als ik het dan toch over “geloof” heb, het “wetenschappelijk fundament” waar Paul Brand over spreekt, blijkt bij een kritische beschouwing behoorlijk wat overeenkomsten te hebben met gasbeton. Van een afstandje bekeken lijkt het heel wat, maar zodra men dichterbij komt blijkt het boterzacht en absoluut ongeschikt als fundament om een huis op te bouwen.

    Niet alles wat in “wetenschappelijke” tijdschriften wordt gepubliceerd is daarmee ook wetenschap, iets waar Marcel Levi in zijn recente column ook nog eens op wees. Het overgrote deel van wat er in wetenschappelijke tijdschriften verschijnt als zijnde wetenschappelijk onderzoek is niet meer dan het presenteren van statistische ruis, zoals ook Ioannidis al meerdere malen overtuigend heeft betoogd.

    Meer specifiek heeft het overgrote deel van de door Paul Brand aangehaalde literatuur meer overeenkomsten met een geloofsbelijdenis dan met een serieuze verslaglegging van wetenschappelijk onderzoek. Van de publicaties die wel een poging doen tot het doen van wetenschappelijk onderzoek naar de waarde van supervisie, intervisie en coaching, is de kwaliteit van de methodologie zo slecht dat hier nauwelijks enige waarde aan kan worden gehecht. "

  • GJ Bonte, Neuroloog, Dalfsen 27-09-2019 18:15

    "De referentie uit de JAMA Internal Medicine die Paul Brand in zijn reactie aanhaalt is hierop geen uitzondering. Het gaat om een “Pilot Randomized Trial”, met slechts een kleine groep deelnemers. De controlegroep kreeg geen interventie, maar kreeg toegang tot een “Bluepoint Coach”, wat dat dan ook moge zijn. Het vergelijken van een interventiegroep met als controlegroep een niet-actieve interventie is wetenschappelijk bijzonder onbetrouwbaar, in dit geval onder andere door het gebrek aan (een poging tot) blindering, het placebo-effect en het please-the-investigator effect. Bovendien ging het niet om willekeurig geselecteerde artsen, maar om vrijwilligers, hetgeen de kans groot maakt dat de deelnemers op voorhand al overtuigd waren van het heilzame effect van coaching. Iemand die dat niet is, zal niet snel deelnemen aan een dergelijke onderzoek. Dat doet de betrouwbaarheid van dit onderzoek geen goed. Paul Brand zou er goed aan doen om de sectie “Limitations” van deze studie eens goed te lezen, aangezien zelfs de auteurs er een aantal beperkingen noemen die de conclusie van de studie op zijn minst in een ander daglicht zetten. Verder zal ik de methodologie, de gebruikte vragenlijsten en de statistiek van deze studie hier niet verder bespreken, maar deze rammelt oorverdovend.

    Om een dergelijke artikel, en vele soortgelijke voorgaande artikelen, te benoemen als “stevig wetenschappelijk fundament” zegt mijns inziens meer over de geloofsovertuiging van Paul Brand dan over de kwaliteit van het mijns inziens behoorlijk bouwvallige wetenschappelijke fundament. "

  • GJ Bonte, Neuroloog, Dalfsen 27-09-2019 18:15

    "Verder vraag ik me af waarom een interventie als intervisie, supervisie en mentoraat bij een zo grote en heilzame werking op soma en psyche niet massaal wordt omarmd door medici. Dat is namelijk niet het geval. Veel medici zijn redelijk verstandig, halen hun schouders op als de IFMS weer aanklopt en spelen het spelletje mee, enkel en alleen omdat het verplicht is. Maar regelmatig klinkt er gemor en viert het cynisme over de IFMS hoogtij. Ik ken ook maar weinig artsen die zich vrijwillig overgeven aan “professionele” intervisie, “professionele” supervisie of een professioneel werkzame mentor. Ja, men vraagt raad, advies en steun van collega’s die men vertrouwt en waardeert, ook als deze geen “serieuze” opleiding voor hebben gehad. Dat doe ik ook. Maar die mensen zoek ik zelf wel uit, daarvoor heb ik “professionals” voor nodig.

    Ik kan niet anders concluderen dan dat Paul Brand en de zijnen van mening zijn dat gewone artsenklootjesvolk niet intelligent genoeg is om in te zien hoe heilzaam en goed een mentor, supervisor en intervisor voor ze kan zijn, en welk een verrijking het is om “professioneel” gesuperviseerd en geïnterviseerd te mogen worden. En dus moet dit klootjesvolk daartoe gedwongen worden, zoals dit ook met de IFMS is gebeurd. De kwaliteitsfundamentalisten van de KNMG bepalen wel wat goed voor u is als medisch specialist, want u bent daartoe zelf blijkbaar niet in staat. En dus zou het maar zo kunnen gebeuren dat we van de IFMS naar de supervisor hollen, daarna snel door moeten naar de intervisor, om vervolgens nog net op tijd te zijn voor een cursus “teach the teacher”. Druk, druk, druk… "

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.