Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
naar overzicht
opinie

Abortushulp kent te veel barrières

Toegankelijkheid laat op verschillende fronten te wensen over

5 reacties
Getty Images
Getty Images

Een inventarisatie leert dat Nederlandse en buitenlandse vrouwen in ons land om uiteenlopende redenen geen toegang hebben tot abortushulpverlening. Dit moet nodig veranderen, en de politiek is aan zet.

Abortushulpverlening in Nederland lijkt goed georganiseerd, maar de toegankelijkheid ervan schiet tekort. Zo vinden zwangerschapsafbrekingen voornamelijk plaats in abortusklinieken in grote steden.

In Friesland, Drenthe en Zeeland bestaan die klinieken niet. En medicamenteuze abortus, sinds 2001 in Nederland geregistreerd, wordt alleen door abortusklinieken en ziekenhuizen verstrekt aan vrouwen die in Nederland verzekerd en/of ingeschreven zijn en die een kliniek kunnen bezoeken. Verstrekking door huisartsen is daarom wenselijk, maar, behoudens de overtijdbehandeling (OTB), onmogelijk binnen de huidige abortuswetgeving.

Onnodige wachttijd

Er zijn verschillende zaken die de toegankelijkheid beperken. Bij antiabortusdemonstraties voor abortusklinieken worden ongewenst zwangere vrouwen zeer regelmatig lastiggevallen. Alternatieve ‘hulpverlening’ – niet objectief en gebruikmakend van valse sentimenten – probeert vrouwen te weerhouden van een abortus.1
De bedenktijd van vijf dagen geldt niet voor de OTB (tot zeventien dagen overtijd) omdat deze behandeling niet onder de abortuswet (Wet Afbreking Zwangerschap – Wafz) valt. Toch heeft 64 procent van de vrouwen bij een OTB een bedenktijd. In abortusklinieken ontbreken procedures voor zeer vroege medicamenteuze abortus, gebruikmakend van bèta-hCG-bepalingen. Zo wordt onnodige wachttijd geïntroduceerd: pas bij een zichtbare vruchtzak wordt behandeld.
Dan zijn er nog de financiële drempels, namelijk voor vrouwen die niet verzekerd zijn of die een buitenlandse ziektekostenverzekering hebben. Zij moeten de kosten voor een abortus, minimaal 400 euro, zelf betalen.
Onderzoek in Engeland en de VS over onlinehulp toonde dat reguliere abortushulpverlening beperkt toegankelijk was.2 3 Afstand tot de kliniek, problemen met kinderopvang, verplichtingen van werk en school, psychiatrische ziekten, huiselijk geweld alsmede bezorgdheid over privacy werden als probleem ervaren.
Tot nu toe was het onbekend of deze laatste soort toegankelijkheidsproblemen in Nederland bestaat en hoe groot de omvang ervan is. Een reden voor analyse.

Analyseren

De website womenonweb.org verleent in landen zonder toegankelijke abortushulpverlening online veilige medicamenteuze abortus.4 Om de toegankelijkheid van Nederlandse abortushulpverlening te analyseren, is deze website in december 2018 in het Nederlands vertaald en opengesteld voor in Nederland woonachtige vrouwen. Na onlineconsultatie kon een verwijsbrief voor een abortuskliniek worden toegezonden. Womenonweb liet weten dat het de abortuspil in Nederland niet online kon verstrekken, maar gegevens van de consultatie anoniem zou verwerken om te onderzoeken welke belemmeringen vrouwen ervaren in de toegang tot abortuszorg. Van 1 januari tot 1 oktober 2019 maakten 172 vrouwen gebruik van deze consultatiemogelijkheid, waarbij getracht werd alsnog passende hulp te verlenen. Leeftijden varieerden van 14 tot 45 jaar. Hulpverzoeken kwamen uit grote steden, maar ook uit uithoeken van Zeeuws-Vlaanderen en Friesland. Tien vrouwen woonden meer dan een uur reizen van een ziekenhuis of abortuskliniek. 38 vrouwen waren ongedocumenteerd, niet verzekerd of hadden een buitenlandse ziektekostenverzekering, en werden door abortusklinieken niet geaccepteerd. De consulten waren in het Nederlands (16%), Engels (37%), Pools (35%) en overige talen (12%). 69 vrouwen hadden één of meer kinderen (40%). Bij 64 vrouwen had de anticonceptie gefaald (37%). Zeven vrouwen waren zwanger na een verkrachting (4%).
Als belangrijkste belemmering in de toegang tot abortushulpverlening werd genoemd: geheimhouding van de abortus voor partner of familie (33%), te hoge kosten (22%), stigma (11%), protesten bij de abortusklinieken (11%), geen oppas kunnen regelen voor kinderen (10%), afstand tot abortushulpverlening (9%) en huiselijk geweld (5%).
Tevens benadrukte meer dan 40 procent van de vrouwen het grote belang van privacy bij een medicamenteuze abortus thuis.

Bij antiabortusdemonstraties worden ongewenst zwangere vrouwen lastiggevallen

Enkele citaten ter illustratie

Well, the clinic I talked to said that unless I have a BSN, I am paying for it in cash or not getting it at all. I do not have residency here and no proof of residency. I am living with a friend, and nothing is in my name.

Please I can’t go to any clinics ... I have already troubles with government... And the clinics will inform other instances then the government will pick up my child and I don’t want that.

Ik heb een gezin en niemand in mijn omgeving die van deze situatie weet. Ik heb geen oppas en kan mijn kinderen niet alleen laten. De kliniek is met het openbaar vervoer veel meer dan twee uur reizen. Inclusief behandeling kan ik niet zo lang van huis zijn. 

I have contacted some clinics for help about this, but all came back to huge amount of money (one asks 700 euro for example). I don’t have the money to raise a child so to pay 700 euro is also not a solution.

I cannot go to a clinic as this is not allowed by Muslims. I have to do this without anyone knowing.

Ik ben alleenstaande moeder van drie kinderen waar ik het al moeilijk genoeg mee heb. Enkele maanden geleden heb ik iemand ontmoet, waar ik serieuze gevoelens voor heb. Helaas heeft hij mij twee weken geleden verlaten. Heb hem wel aangegeven overtijd te zijn, maar hij reageert niet meer op mijn berichten. Ik vind het te zwaar om nog een keer een kind alleen op te moeten voeden.

Het is voor mij onmogelijk om naar een kliniek te gaan in verband met mogelijke represailles wanneer mijn vriend hier achter komt. Ik kan niet even een of twee uur ‘verdwijnen’. Zouden jullie mij alsjeblieft willen helpen? Ben zo wanhopig en bang.

Belangrijke drempels zijn financiën en privacy

Wetsvoorstel

Bovenstaande voorbeelden lichten een tipje van de sluier op, maar het is geen systematisch onderzoek. Het toont niettemin dat ook in Nederland verschillende groepen vrouwen problemen ervaren. Belangrijke drempels zijn financiën en privacy. Vergoedingsproblematiek speelt voor ongedocumenteerde vrouwen en vrouwen met een buitenlandse verzekering. Privacy speelt op verschillende manieren een rol, zowel voor illegaal als legaal in Nederland verblijvende vrouwen.
Om vrouwen zorg op maat te bieden, is het wenselijk dat medicamenteuze abortus breder toegankelijk wordt en door huisartsen wordt verstrekt. De kosten van de medicatie zijn gering. Begeleiding van een geïnduceerde abortus verschilt in medisch opzicht niet van die bij een spontane miskraam. De Wereldgezondheidsorganisatie adviseert laagdrempelige toegang.5 Andere landen, zoals Ierland, dat recentelijk abortus legaliseerde, hebben voorschrijven door huisartsen ingevoerd. Medicamenteuze overtijdbehandeling door huisartsen is door het Nederlands Huisartsen Genootschap effectief en veilig bevonden.6 Tevens is OTB in de huisartspraktijk in principe mogelijk. Het Hof in Den Haag stelde dat de strafwet zich niet uitspreekt over behandelingen in de overtijdperiode.7 Voor daadwerkelijke abortushulpverlening is momenteel een vergunning als abortuskliniek noodzakelijk. Het aanvragen van die vergunning is voor huisartsen – een huisartsenpraktijk is geen kliniek – een onmogelijke administratieve belasting.
Een recent wetsvoorstel van GroenLinks en de PvdA wil medicamenteuze abortushulpverlening tot negen weken door de huisarts mogelijk maken. Kwaliteitseisen, zoals scholing, vlotte toegang tot echoscopisch onderzoek en rapportage aan de IGJ worden dan via een Algemene Maatregel van Bestuur vastgelegd. Alhoewel de vijf dagen bedenktijd blijven bestaan in dit wetsvoorstel, en daarmee de toegankelijkheid wordt beperkt tot maximaal acht weken en twee dagen, biedt het wel mogelijkheden om het toegankelijkheidsprobleem deels te verlichten.
De Tweede Kamer heeft inmiddels naar aanleiding van dit wetsvoorstel vragen gesteld die momenteel door de initiatiefnemers worden beantwoord. Nu is het aan Nederlandse politici om dit voorstel de komende periode te steunen en toegankelijkheidsproblemen voor abortushulpverlening te slechten. 

Auteurs

dr. Rebecca Gomperts
directeur Women on Waves

Marlies Schellekens
abortusarts, medisch adviseur Women on Web

dr. Peter Leusink
huisarts-seksuoloog

dr. Gunilla Kleiverda
gynaecoloog en voorzitter bestuur Women on Waves

Contact

kleiverd@xs4all.nl
cc: redactie@medischcontact.nl

Voetnoten:

1 https://stirezo.nl/bidden-kliniek-cursus-abortus/

2 Aiken ARA, Guthrie KA, Schellekens M, Trussell J, Gomperts R. Barriers to accessing abortion services and perspectives on using mifepristone and misoprostol at home in Great Britain. Contraception. 2018 Feb; 97(2):177-183.

3 Aiken ARA, Broussard K, Johnson DM, Padron E. Motivations and Experiences of People Seeking Medication Abortion Online in the United States, Perspectives on sexual and reproductive health, 2018 Dec; 50(4):157-163.

4 Endler M, Telemedicine for medical abortion: a systematic review. BJOG. 2019 Aug;126(9):1094-1102.

5 WHO, Medical Management of Abortion, 2018. https://www.who.int/reproductivehealth/publications/medical-management-abortion/en/

6 Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standpunt Effectiviteit en veiligheid van medicamenteuze overtijdbehandeling in de huisartsenpraktijk. Utrecht: NHG; 2016.

7 https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/women-on-waves-vangt-bot-in-hoger-beroep-over-overtijdbehandeling-.htm

download dit artikel (pdf)
opinie abortus abortuskliniek
Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen

Reacties

  • Peter Leusink, huisarts, seksuoloog, Gouda 14-01-2020 21:05

    "Opvallend dat mevr. van Straaten als bestuurder namens alle abortusklinieken een ander standpunt inneemt dan een belangrijk deel van haar achterban, de daar werkzame abortusartsen. Deze denken daar gelukkig genuanceerder over. In oktober 2019 bracht het Nederlands Genootschap van Abortusartsen het volgende standpunt naar buiten: "Standpunt Nederlands Genootschap van Abortusartsen, NGvA, inzake abortuspil bij huisarts.
    Elk middel dat er voor zorgt dat de toegang tot de abortushulpverlening toegankelijker
    wordt voor vrouwen, wordt door het NGvA toegejuicht. Het verstrekken van de abortuspil door de huisarts zou een van die middelen kunnen zijn. Het NGvA staat er dan ook in beginsel positief tegenover dat de medicamenteuze zwangerschapsafbreking voor een overtijdsbehandeling via de huisarts te verkrijgen is." Abortusartsen en huisartsen gaan samenwerken om de kwaliteit van de abortushulpverlening op peil te houden. We gaan er van uit dat de klinieken van mevr. van Straaten meedoen.

    "

  • Ben de Rijk, verzekeringsarts, 10-01-2020 12:42

    "In reactie op het schrijven van Femke van Straaten, bestuurder (namens alle abortusklinieken):

    Er wordt gesproken over abortus hulpverlening. Maar wat is dit nu precies?
    Alsof het een businessmodel betreft, wordt gesproken over 30.000 abortus behandelingen en het lijkt erop dat men er liefst nog twee keer zoveel zou willen doen.

    Laten we een rekensom maken:
    Als we een jaar beperken tot 300 dagen, betekent dit dat er elke dag 100 abortussen worden uitgevoerd, ofwel elk uur 4; is dit wat wij willen?

    In plaats van dit te realiseren, worden alleen zakelijk en koude argumenten genoemd en op geen enkele wijze gedacht aan de kleine mensjes in wording die blijkbaar niet welkom zijn in onze maatschappij. Daarnaast wordt ervan uitgegaan, dat een (aanstaande) moeder het best geholpen is met de instellingen, welke schrijfster vertegenwoordigt.

    Het gaat mij in eerst instantie niet om de ethische kant van dit gebeuren, hier heb ik zelf een duidelijke mening over, maar elke arts die dit leest zou toch geschokt moeten zijn, dat wij hier verantwoordelijk voor zijn. Moeten we dit wel willen? Misschien een goede overweging aan het begin van dit jaar."

  • namens alle Nederlandse abortusklinieken, Femke van Straaten, bestuurder, Heemstede 20-11-2019 14:19

    "De suggestie dat abortuszorg in ons land zal verbeteren door de abortuspil ook via de huisarts beschikbaar te stellen, berust op een misvatting. Als belangrijkste argumenten om huisartsen toe te staan de abortuspil voor te schrijven, noemen de schrijvers de vermeende geografisch slechte spreiding van abortusklinieken en de laagdrempelige toegankelijkheid van de ‘vertrouwde’ huisarts. Het zijn argumenten die niet deugen.

    In Friesland, Drenthe en Zeeland ontbreken gespecialiseerde abortusklinieken, maar vanuit die provincies is wél een kliniek binnen kort tijdsbestek bereikbaar. In álle provincies zijn er ziekenhuizen met vergunningen voor zwangerschapsafbrekingen.

    De huisarts zal niet altijd bereid zijn om een abortuspil voor te schrijven. De solistisch werkende huisarts wordt bovendien steeds vaker vervangen door huisartsenpraktijken, zodat de huisarts ook steeds vaker een ‘vreemde’ is. De tijdwinst is relatief: een vrouw moet ook vrij nemen voor de abortuspilbehandeling en er komt na het eerste consult bij de huisarts vaak nog een extra processtap voor het maken van de noodzakelijke echo, wat lang niet in elke huisartsenpraktijk kan.

    Van alle ongeveer 30.000 abortusbehandelingen jaarlijks in ons land vindt 30 procent (ruim 8.300) plaats door middel van de abortuspil, de overige zijn instrumenteel. Een afname van het aantal verrichtingen in de abortusklinieken heeft onvermijdelijk gevolgen voor het aantal klinieken in ons land. Het gevolg daarvan zal zijn dat de toegankelijkheid van de instrumentele abortusbehandeling voor duizenden vrouwen verslechtert.

    De abortushulp in ons land is nu uitstekend georganiseerd, van hoge kwaliteit en veel beter bereikbaar voor cliënten dan de vertegenwoordigers van Women on Waves in Medisch Contact suggereren. Het ‘overhevelen’ van een deel van de hulpverlening naar de huisarts lijkt ons een oplossing voor een nauwelijks bestaand probleem en zal het door de jaren opgebouwde systeem van abortushulpverlening alleen maar verzwakken"

  • Tjitte de Jong, orthopaedisch chirurg, heemstede 17-11-2019 17:42

    "Collega Gomperts ea schrijven over de toegankelijkheid van de abortuszorg in Nederland. Allereerst gaat het toch om zorg voor vrouwen, die ongewenst zwanger zijn en niet om zorg voor abortus.
    Één van de zorgen van schrijvers zijn de anti abortus demonstraties. Verwezen wordt naar een folder van Stirezo uit 2017, waarin verwezen wordt naar een cursus, hoe te demonstreren tegen abortus. Je mocht willen, dat alle mensen die tegen abortus zijn zo netjes worden opgeleid. De zorg voor vrouwen kan uit meerdere opties bestaan. Abortus is de meest radicale, maar wel een eendimensionale gezien de emotionele en sociale problemen die uit de casuïstiek blijkt.
    Abortus is ook geen normale zaak. Mensen, die dat ondergaan hebben spreken er niet over. Van de duizenden patienten aan wie ik in de afgelopen tientallen jaren in het kader van de algemene anamnese vroeg naar voorgaande operaties waren er twee, die vertelden een abortus te hebben meegemaakt. Dat is ever onder wat je zou verwachten op basis van de getallen. De psychiater bij wie ik ooit een coschap deed, vertelde hoeveel vrouwen hij op zijn spreekuur kreeg, die “last“ hadden van hun eerdere abortus.
    Dat er nadrukkelijker gekeken wordt naar alternatieven voordat er overgegaan wordt op een snelle en radicale“ oplossing is zeer gewenst. Bovendien ook vereist bij de behandeling, alternatieven moeten zijn besproken. Dat die alternatieven door anderen nadrukkelijker onder de aandacht gebracht worden, dan schrijvers wenselijk achten, is gelukkig een vrijheid, die in ons land nog bestaat.
    Als laatste denk ik, dat schrijvers blij zouden moeten zijn met elke vrouw, die haar ongeboren kind niet laat aborteren. En bovendien, de zorg voor vrouwen, die ongewenst zwanger zijn hoeft niet alleen door hen te worden gedragen.
    "

  • Christina, Huisarts, Kampen 15-11-2019 23:26

    "Ik wil reageren op de grote kop 'Bij antiabortusdemonstraties worden ongewenst zwangere vrouwen lastig gevallen,' omdat ik dit zeer eenzijdig vind. Ik ken namelijk verhalen van vrouwen, die zwanger waren en naar een abortuskliniek gingen, en achteraf juist erg dankbaar zijn, dat ze aangesproken zijn door mensen die aandacht willen vragen voor de keerzijde van een abortus. In de media gaat het eigenlijk alleen maar over het 'recht' van de vrouw, maar een abortus is wel het afbreken van een leven. En wie komt er op voor dit leven? Ik heb bewondering voor wie dat doet.
    In dit artikel wordt verder over medicamenteuze abortus gezegd, dat verstrekking door huisartsen wenselijk is. Omdat het gaat om het afbreken van leven, zal ik dat zelf nooit kunnen en willen doen."

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.