Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
naar overzicht
levenseinde

Mogen ideeën arts over sterven doorklinken in zorg?

3 reacties
Henk Braam / Hollandse Hoogte
Henk Braam / Hollandse Hoogte

Dat hun persoonlijke visie op lijden en sterven van invloed is op de zorg die artsen verlenen rond het levenseinde staat min of meer buiten kijf. De vraag is of dat ook ethisch wenselijk of gerechtvaardigd is. Medisch ethicus Katja ten Cate promoveerde afgelopen vrijdag aan de UvA op dat vraagstuk.

Er is eerder onderzoek gedaan naar de visie van de dokters op sterven, euthanasie en hun bereidwilligheid om euthanasie uit te voeren. In de meeste gevallen betrof het onderzoek met vragenlijsten. Ten Cate pakte het anders aan: zij interviewde huisartsen, kinderartsen en neonatologen – vaak urenlang.

Hoewel dokters nogal van mening bleken te verschillen over wat goed sterven is, kan ze op basis van die gesprekken toch wel enkele constanten in hun opvattingen aanwijzen. Zo benadrukken veel dokters dat ze acceptatie van en berusting in het aanstaande overlijden belangrijk vinden. Sommige dokters proberen patiënten en hun hun familie zelfs te overtuigen van het belang daarvan. Ze vinden het ook belangrijk dat sterven in harmonie gebeurt, dat mensen zaken hebben afgrond, zoals conflicten met de familie. Ten Cate: ‘Opvallend is dat sommige dokters zich zelfs actief opwerpen als bemiddelaar tussen patiënten en hun naasten.’

Nog een opvallende bevinding is, volgens haar, dat veel artsen vinden dat sterven zoveel als mogelijk op een natuurlijke manier moet gebeuren. ‘Dus met zo weinig mogelijk medisch ingrijpen. Sommige kinderartsen en neonatologen wilden niets toedienen dat het stervensproces van kinderen zou bekorten. Hun redenering was: ook al duurt het uren en is het zeer zwaar voor de ouders, zo gaat sterven nu eenmaal. Ook bij huisartsen merkte ik een dergelijke voorkeur voor “natuurlijk overlijden”. Ik heb me daarover wel verbaasd. Het heeft iets vals romantisch. Je kunt je afvragen hoe natuurlijk ons overlijden überhaupt nog is. Mensen blijven dankzij allerlei medisch-technologische hoogstandjes immers veel langer in leven dan vroeger.’

De hoofdvraag van haar dissertatie luidt of het ethisch te rechtvaardigen is dat de persoonlijke visie van artsen op sterven, de medische hulp daarbij, en omgaan met ziekte, lijden, aftakeling en afhankelijkheid hun professionele zorg rond het levenseinde beïnvloedt. Haar antwoord is dat het zelfs wenselijk is dat artsen hun persoonlijke visie inbrengen, maar wel terughoudend en onder voorwaarden. Ze bepleit een ‘hermeneutische dialoog’ tussen arts en patiënt over (kwaliteit van) leven, lijden, aftakeling, afhankelijkheid en sterven. ‘Daarmee bedoel ik een gesprek waarin je opvattingen en inzichten uitwisselt op een open manier en van elkaar probeert te leren. Je gaat samen op zoek naar wat het beste is om te doen. Er is in zo’n setting in geen geval plaats voor een moreel oordeel van de arts over de patiënt, zijn ideeën, waarden of de manier waarop hij omgaat met lijden, aftakeling en afhankelijkheid.’

Intussen wil ze niet bagatelliseren wat voor impact euthanasie op de dokter kan hebben. Ten Cate: ‘Ik pleit ook geenszins voor een morele plicht tot het uitvoeren van euthanasie – uiteraard alleen in die gevallen die aan de zorgvuldigheidscriteria voldoen. Wat ik wel vind, is dat niet elke reden om een euthanasieverzoek af te wijzen ethisch te rechtvaardigen is. Patiënten die om euthanasie vragen, lijden in hun beleving ondraaglijk. Dit maakt dat artsen een euthanasieverzoek altijd zeer serieus moeten nemen en een uiterste inspanning moeten leveren dat verzoek te onderzoeken door zich te verplaatsen in de situatie van de patiënt, en hun eigen opvattingen en waarden kritisch tegen het licht te houden. Ik vind dat het alleen ethisch gerechtvaardigd is een euthanasieverzoek af te wijzen als een arts desondanks niet anders kan concluderen dan dat het inwilligen van het verzoek niet verenigbaar is met waarden die fundamenteel voor hem zijn.’

Katja ten Cate, Do doctors’ personal views influence their professional care at the end of life – and should they?

Lees ook

Levenseinde

levenseinde Wetenschap
  • Henk Maassen

    Henk Maassen (1958) is journalist bij Medisch Contact, met speciale belangstelling voor psychiatrie en neurowetenschappen, sociale geneeskunde en economie van de gezondheidszorg.  

Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen

Reacties

  • Guus Timmerman, zorgethicus en onderzoeker, Stichting Presentie 12-02-2019 10:30

    "Het is aan (huis)artsen zelf om te beoordelen of en hoe Ten Cates onderzoek voor hen dienstig is met het oog op goede zorg aan hun zieke en stervende patiënten. Als patiënt zou ik er niet zo in geïnteresseerd zijn of mijn huisarts euthanasieverzoeken ‘een beetje laf’ vindt of juist moedig. Zolang hij of zij mij daardoor maar geen euthanasieverzoek uit het hoofd praat of juist aanpraat. Als onderzoeker valt me op dat Ten Cates proefschrift weinig zicht geeft op hoe de eigen opvattingen van de huisarts uitwerken in het geheel van de casus. In 2015-2016 heb ik met collega Andries Baart een onderzoek gedaan, deels gefinancierd door de VPH, naar wat huisartsen doen aan het ziek- en sterfbed van hun patiënten (Echte huisarts heeft ‘praktische wijsheid’, Medisch Contact, 17 november 2016). We hebben toen integrale casussen onderzocht. Daaruit bleek ook dat huisartsen substantiële opvattingen hebben over goed sterven, afscheid nemen en doorgaan na het sterven van een dierbare. Maar we hebben ook gezien hoe die opvattingen doorwerken op verschillende momenten tegen de achtergrond van de gehele casus. En ook hoe die opvattingen samenhangen met hun professionele opvattingen over hun vak als familie- en levenslooparts. In het proefschrift van Ten Cate, dat over huisartsen en over kinderartsen gaat, gaat zij echter nauwelijks in op het eigen vak van de huisarts. Ook valt op dat het hoofdstuk over de overwegingen van huisartsen bij het beslissen over euthanasieverzoeken enkel opvattingen weergeeft die de huisarts ertoe brengen dergelijke verzoeken af te wijzen. En dat ze die opvattingen ordent volgens de logica van de wet en niet volgens de logica van het vak. De aan ons onderzoek deelnemende huisartsen bleken de wet te kennen en heel serieus te nemen, maar voor hen staat voorop wat zij als relationeel werkende huisartsen hebben te doen."

  • HSR Witte, Psychiater, Zeist 30-01-2019 23:27

    "Een zorgvuldige dissertatie zo schijnt het.

    Ben het eens met Duits.

    Aanvullend:
    De volgende zinsnede roept vragen op" Ik vind dat het alleen ethisch gerechtvaardigd is een euthanasieverzoek af te wijzen als een arts desondanks niet anders kan concluderen dan dat het inwilligen van het verzoek niet verenigbaar is met waarden die fundamenteel voor hem zijn."

    ’betekend dit dat er nu uitgegaan wordt van een omgekeerde bewijslast?
    Is het nu zover dat de arts moet aantonen gegronde bezwaren te hebben en zo niet ; ja dan wordt medewerking toch verwacht...…?!

    en verder geldt niet steeds: "Patiënten die om euthanasie vragen, lijden in hun beleving ondraaglijk". Bij terminaal zieken snap ik dat goed maar bij stapeling ouderdom ziekten, "voltooid leven" en psychiatrie ligt dit dikwijls complexer. Dan wordt bovenstaande kwestie van de bewijslast ( juist ook hoe we het verzoek tot euthanasie in moreel opzicht ervaren ) nog relevanter. Zonder de patiënt in de kou te willen laten staan ligt dan de "bewijslast "wat mij betreft echt bij diegene die verzoekt. Een verzoek is een vraag nietwaar? Ik verzet me tegen een glijdende schaal waarin het langzamerhand immoreel wordt niet mee te werken aan... . Die teneur draagt de dissertatie toch in zich.






    "

  • W.J.Duits, Bedrijfsarts, Houten 30-01-2019 12:13

    "Een interessante manier van kijken. Als arts heb je ook zicht op de psychische toestand van een patiënt. In hoeverre is een euthanasieverzoek ook geen verkapte vraag om aandacht, als er tenminste geen direct terminaal lijden aan ten grondslag ligt. Het hebben van de ervaring dat het ook voor de omgeving belangrijk is om een zo goed mogelijk rouwproces te kunnen doorlopen, is ook een gegeven kennelijk waarmee de geïnterviewde artsen te maken hebben.

    Euthanasie, de wens om uit het leven te gaan, waarop is dat gebaseerd? Is er wel voldoende gekeken naar de psychosociale omstandigheden waarin iemand leeft, eenzaamheid, zingeving of andere factoren. De euthanasie discussie verwordt regelmatig tot een discussie om te mogen sterven op het moment dat zij dat willen, ook als mensen nog handelingsbekwaam zijn. Waarom is dat zo ontstaan? En moeten we daar wel in mee willen gaan?

    Een handelingsbekwaam mens kan elke dag besluiten uit het leven te stappen. Er zijn voldoende, ook zachte, methodes om zelf een einde aan je leven te maken.

    We willen mensen zelfstandig laten zijn en hun eigen keuzes bepalen, waarom moeten artsen meewerken aan een doodswens waar zij al arts niet achter kunnen staan? Waarom nemen die mensen niet zelf hun maatregelen, want als de wens groot is, is de bereidheid om actie te ondernemen ook groot."

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.