Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
naar overzicht
Nieuws

Methylfenidaat voor volwassenen toegestaan; discussie duurt voort

3 reacties

Artsen mogen nu ook volwassenen methylfenidaat voorschrijven, maar onder voorwaarden. Discussie over de werkzaamheid blijft bestaan.

Voor kinderen met ADHD was methylfenidaat allang geregistreerd, maar nu kunnen psychiaters het ook voor volwassenen voorschrijven. Het merkmiddel Medikinet, een preparaat met vertraagde afgifte, is het eerste stimulans dat voor deze indicatie, bij deze leeftijdsgroep, geregistreerd staat. Tot nu toe schreven artsen – ook huisartsen – methylfenidaat ook al aan volwassenen voor, maar gebeurde dat offlabel. Eerdere pogingen om deze middelen op de Nederlandse markt te krijgen, waren gestrand. Registratieautoriteiten vonden de werkzaamheid niet tegen de cardiovasculaire en psychiatrische bijwerkingen opwegen.

Tom van Limpt/Hollandse Hoogte
Tom van Limpt/Hollandse Hoogte

Via een decentrale route, dus niet via het European Medicines Agency, is het nu wel gelukt om dit middel geregistreerd te krijgen in alle Europese lidstaten. Opvallend, want er zijn geen nieuwe onderzoeksgegevens waaruit zou blijken dat de risico’s kleiner of de voordelen groter zijn. Het is eerder een uitkomst van uitgebreid overleg, en een oplossing voor een lastige situatie: methylfenidaat werd immers al op grote schaal voorgeschreven. Een woordvoerder van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) zegt dat het voordeel van registratie is, dat er nu voorwaarden kunnen worden gesteld: voorschrijven moet in eerste instantie door een psychiater gebeuren, die ervan overtuigd is dat de ADHD al op kinderleeftijd aanwezig was, het cardiovasculaire risico moet in kaart worden gebracht en regelmatige controles zijn nodig. Verder heeft de fabrikant van Medikinet toegezegd aanvullend onderzoek te doen naar de risico’s.

Sandra Kooij, psychiater bij PsyQ, en een van de grootste Nederlandse experts als het gaat om ADHD bij volwassenen, is blij dat er nu eindelijk een middel officieel beschikbaar is. Maar die extra voorwaarden die gesteld worden, geven wel een dubbele boodschap af: ‘Men blijft oproepen tot terughoudendheid.’ Niet terecht, in haar ogen: ‘Psychiaters schrijven al heel lang methylfenidaat voor aan volwassenen met ADHD, en we weten dat er bijwerkingen kunnen optreden, en daar handelen we dan ook naar. Er kan een lichte stijging van de bloeddruk en de polsfrequentie optreden, dus als iemand hypertensie heeft, of hartklachten, dan moet je daar rekening mee houden. Bijvoorbeeld door te overleggen met de cardioloog, of de huisarts te vragen om de bloeddruk te behandelen.’ Wat betreft de psychiatrische bijwerkingen is enige nuancering op zijn plaats, zegt Kooij: ‘ADHD bij volwassenen is een complexe aandoening die gepaard gaat met veel comorbiditeit, zoals angst en depressie. Symptomen daarvan kunnen verergeren door methylfenidaat, dus het is zaak om die stoornissen eerst te behandelen. Ingewikkelder liggen de slaapproblemen, die bij ADHD vaak voorkomen. Deze mensen slapen vaak later in, en dat kan met methylfenidaat verergeren. Dat hoeft overigens niet. We onderzoeken of we hier met melatonine en/of lichttherapie op kunnen ingrijpen.’

Wat Kooij betreft wegen mogelijke bijwerkingen echter niet op tegen de werkzaamheid van stimulantia: ‘Als het CBG zegt dat de werkzaamheid van methylfenidaat beperkt is, is dat regelrecht onjuist. De effectiviteit is hoog, zeker vergeleken met andere psychofarmaca. En de behandeling verlaagt de kans op ernstige uitkomsten, zoals criminaliteit en suïcide, zo blijkt uit grote cohortstudies in Scandinavië.’

Het CBG concludeerde inderdaad – bij het afwijzen van de registratie van Ritalin LA – dat de werkzaamheid van methylfenidaat beperkt is. In een toelichting laat het CBG weten dat in de studies die daarbij zijn beoordeeld, opvalt dat de werkzaamheid bij volwassenen lager is dan bij kinderen (effectgrootte ten opzichte van placebo 0,6 versus 0,8-0,9), dat bij de helft van de volwassenen in de studies geen klinisch relevant effect is aangetoond, en dat de werkzaamheid op langere termijn onduidelijk is.

Kooij wijst onder meer op een meta-analyse van Faraone en Glatt (J Clin Psychiatry, 2010). Zij concludeerden dat stimulantia beter werkten dan andere middelen, dat de werkzaamheid groot was, en dat het number needed to treat 2 was. Het CBG laat weten de conclusies van deze analyse niet te kunnen delen, omdat de kwaliteit van de onderliggende studies onvoldoende is. Om dezelfde reden is een Cochrane-review, die deels dezelfde studies gebruikte, teruggetrokken. Kritiekpunten zijn onder meer: te kleine en kortdurende studies, onduidelijkheid over wel of niet dubbelblinde uitvoering, twijfels over onafhankelijkheid van onderzoekers en ontbreken van metingen waaruit blijkt dat mensen daadwerkelijk beter functioneren in het dagelijks leven.

Lees ook

print dit artikel
Nieuws Wetenschap EMA adhd ritalin concerta methylfenidaat
  • Sophie Broersen

    Journalist en arts niet-praktiserend Sophie Broersen schrijft over geneeskunde en zorg in de volle breedte: van wetenschap tot werkvloer, van arts-patiëntrelatie tot zorg over de grens. Samen met de juristen van de KNMG becommentarieert zij tuchtzaken.  

Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen

Reacties

  • geert slock, huisarts, sluis 15-01-2018 09:25

    "Niet te snappen dat een middel dat het cardiovasculair risico verdubbelt gebruikt mag worden terwijl ik bijna geen domperidon meer mag voorschrijven wegens een theoretische mogelijkheid op torsades de pointe.
    Zeker gezien de overdiagnostiek van ADHD is dit te mijden. Ik kom het vaak tegen dat een of andere dubieuze GGZ instelling een ADHD etiket op de patient plakt, 1x methylfenidaat voorschrijft en dan doodleuk verder naar de huisarts verwijst voor verdere voorschriften. Eenmaal de DBC binnen is verdere begeleiding blijkbaar niet meer nodig."

  • Rinus Ouwens, Bedrijfsarts, Bemmel 09-01-2018 15:00

    "Geregeld zie ik werknemers op leeftijd die jaren prima gefunctioneerd; vaak ook hogere opleidingen hebben afgerond, hebben plots met de diagnose ADD/ADHD. Bij sommige behandelaars kan ik die diagnose al bijna standaard opschrijven. Op zijn minst merkwaardig.
    Inmiddels heb ik diverse werknemers gezien die; terugkijkend, het middel inderdaad als pepmiddel in drukke tijden hebben gebruikt en nadien veel moeite hadden met de afbouw.
    Tot slot is het toch ook curieus dat iemand met impulsiviteit en concentratieproblemen; beiden onhandig in het verkeer, met gebruik van dit middel wel rijbevoegd is: als ik met amfetamine achter het stuur betrapt wordt mag ik me melden bij het CBR en het OV gaan gebruiken.
    Natuurlijk kunnen mensen baat hebben van deze medicatie. Maar met collega Van Veen pleit ik wel voor enige terughoudendheid bij stellen van de diagnose en voorschrijven van middelen. Er gaan al genoeg gele stickers over de balie van de apotheek."

  • E. van Veen, huisarts 09-01-2018 12:47

    "Methylfenidaat wordt op grote schaal gebruikt/misbruikt als drug/ pepmiddel, ADHD of niet. Studenten gebruiken het middel om lang te kunnen concentreren. In de gevangenis wordt dit middel verhandeld; tot poeder vermalen en opgesnoven. Het tot poeder malen en d.m.v. snuiven een kick krijgen kan alleen met kortwerkend methylfenidaat, niet met de langwerkende vorm. Psychiaters in de gevangenis hebben mij daarop gewezen, om die reden zetten wij gedetineerden over op de langwerkende vorm. Ik hoop dat er meer oog komt voor de schaduwkanten van dit soort "medicijnen"."