Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
Laatste nieuws
covid-19

Kritische artsen in coronatijd

De gezondheidsschade door de maatregelen blijft onderbelicht, vinden critici

40 reacties

Het geluid van artsen die kritische kanttekeningen plaatsen bij het coronabeleid zwelt aan. Drie artsen die afgelopen tijd hun hoofd boven het coronamaaiveld uitstaken, lichten toe wat hen dreef en wat dat heeft opgebracht.

Het Rijksinstituut voor Virus en Milieu. Zo noemt cardiothoracaal chirurg Jan Grandjean het RIVM tegenwoordig. Het rijksinstituut heeft wat hem betreft te weinig oog voor de V van Volksgezondheid in de corona-aanpak. ‘Ik vind het raar dat het RIVM maar één kant op wil: naar een vaccin.’

Lars Smook
Lars Smook
Cardiothoracaal chirurg Jan Grandjean: ‘Ik zal altijd mijn mond opentrekken als er onrecht is’

Met zijn collega, anesthesioloog-intensivist Alaattin Ozdemir, zocht Grandjean als een van de eerste Nederlandse artsen de publiciteit op, met een oproep – dit voorjaar – om oog te hebben voor de gezondheidsschade van de coronamaatregelen. Daar bleef het niet bij. Een collectief van diverse artsen publiceerde deze zomer een brandbrief, die opriep tot ‘proportionele’ coronamaatregelen en een ‘open debat’ daarover. Een deel van de ondertekenaars verenigde zich hiertoe verder, als ‘Arts en CovidTeam’.

Verzekeringsarts Koert van Rijn begon een tuchtzaak tegen infectioloog en RIVM-hoofd infectieziektebestrijding Jaap van Dissel, omdat die met zijn adviezen het niet-schadenprincipe zou schenden. Ook in België en Duitsland laten artsen tegengeluiden horen. De artsenkritiek levert soms flinke weerstand op, vooral op social media. In Nederland reageerden andere artsen direct op de doktersbrandbrief met een tegenpetitie die juist steun aan coronamaatregelen uitdroeg.

Niet in verhouding

Naast MST-specialist Grandjean uit Twente zetten ook huisarts Saskia Benthem uit Afferden (Limburg) en huisarts Els van Veen uit Kampen publiekelijk vraagtekens bij de coronamaatregelen. Hun gemene deler is dat ze vinden dat de coronamaatregelen niet in verhouding staan tot de gezondheidsschade die de maatregelen direct of indirect tot gevolg hebben.

Zowel Benthem als Van Veen kregen in hun praktijk een meer genuanceerde indruk van de covid-19-gevolgen dan het beeld dat ze in media troffen. Er waren zieken, maar ook ouderen die in korte tijd herstelden, en amper overledenen. ‘De ernst viel mij mee’, vat Van Veen samen. ‘Volgens mij is het virus een bedreiging voor een relatief kleine groep en daar wordt de hele gezondheidszorg op aangepast, waardoor andere kwetsbare mensen geen goede zorg krijgen. Ik had als klinisch ervaren arts moeite met de enorme dominantie van niet-klinische artsen in het coronadebat: de virologen en infectiologen. Het stoorde me dat zij onze kant negeren. De balans is zoek.’

Benthem zag in haar praktijk ‘weinig coronaleed, maar wel veel leed door de maatregelen’. ‘Eenzame ouderen, afgezegde kankerbehandelingen, een alcoholist voor wie geen hulp was te vinden.’ Ze hield de eerste maanden haar mond. ‘Ik moet op de experts vertrouwen, zij hebben er verstand van’, hield ze zichzelf voor, ook al vond ze het OMT ‘eendimensionaal’. ‘Met alleen maar virologen die harde oorlogstaal spreken en zich alleen over de ziekenhuizen zorgen maken.’

Marcel Krijgsman
Marcel Krijgsman
Huisarts Saskia Benthem: ‘We ontkennen het virus niet, maar we willen andere patiënten niet uit het oog verliezen’

Ook b zeggen

Van Veen voelde lange tijd druk om haar twijfels voor zich te houden. ‘Ook door de reactie van KNMG-voorzitter René Héman’ (zie kader op blz. 17, red.), aldus Van Veen. ‘Daarom hield ik mijn mond eerst.’ Maar je uitspreken hoort bij arts-zijn, vinden Van Veen en Benthem. Van Veen: ‘Als je vindt dat het in de samenleving niet goed gaat, moet je als arts voor de gezondheid kunnen staan.’ Benthem: ‘Je moet een bredere blik op gezondheid houden. Het hoort bij mijn plicht om de belangen van alle kwetsbaren te behartigen. En wie a zegt, moet ook b zeggen en zich erover uitspreken in plaats van de kritiek binnenskamers te houden.’

Benthem vond herkenning in de tekst van de brandbrief, die ze besloot te ondertekenen. Ze overlegde van tevoren met haar collega-huisarts uit de praktijk, die haar steunde. ‘We ontkennen het virus niet en vinden dat we moeten oppassen. Maar we willen daarbij wel opletten dat we andere patiënten niet uit het oog verliezen.’ Kritiek uiten vond ze ‘moeilijk’. ‘Het was voor mij een behoorlijke drempel. Het RIVM is een oeroud instituut, dat ik normaal volg. Het zijn verwarrende tijden. Je hoort ook weinig tegengeluiden. Maar ik kan mezelf recht in de ogen kijken. Ik doe het uit oprechte zorg als herder voor mijn kudde schaapjes.’

Omslag

Van Veen besloot om zich te uiten nadat ze op Café Weltschmerz een interview had gehoord met internisten Hannah Visser en Evelien Peeters, die het brandbriefinitiatief namen. ‘Dat was een omslag voor mij. Met zulke prettige, gewone artsen wilde ik me wel identificeren.’ Sinds een paar weken roert Van Veen zich stevig in discussies op de website van Medisch Contact.

Ook Grandjean noemt het ‘zijn verantwoordelijkheid als arts’ om van zich te laten horen ‘als er een aanslag op de gezondheid in brede zin wordt gepleegd’. Grandjean ‘snapte geen moer’ van de maatregelen. In zijn vrije tijd dook hij in het onderwerp van virale infecties in het algemeen en van covid-19 in het bijzonder. Hij kwam tot de conclusie dat het aantal covid-19-doden te zwaar wordt gewogen, er voorbarige conclusies over de besmettelijkheid worden getrokken en er te weinig oog is voor het belang van weerstand. ‘Het is lastige materie waarin je je moet verdiepen, zodat je het op basis van de feiten kunt aanpakken. Anders moet je je mond houden.’

Jasper van Overbeek
Jasper van Overbeek
Huisarts Els van Veen: ‘Ik had moeite met de enorme dominantie van niet-klinische artsen in het coronadebat’

Ander geluid

Grandjean ‘speelt het spel graag netjes’. In eerste instantie schreef hij daarom met Ozdemir half april een brief naar Jaap van Dissel en Mark Rutte. ‘We boden aan mee te denken, om een ander, reëel geluid binnen het OMT te laten horen, van iemand die logisch blijft nadenken en overzicht houdt.’ Daar kwam alleen een standaardbedankbriefje op, reden voor Grandjean en Ozdemir om in mei met hun kritiek naar de media te stappen. ‘We hoopten op een minder eenzijdig beeld over het virus. En dat er niet alleen wordt gericht op een vaccin als oplossing.’

Hij voelt ‘de vrijheid om dingen te zeggen’. ‘Ik zit aan het einde van een lange carrière.’ Voor de zekerheid stapte hij vooraf naar de raad van bestuur van het ziekenhuis waar hij als vrijgevestigd arts werkt. ‘Ik heb gezegd dat we ons op persoonlijke titel zouden uitspreken zonder de naam MST te noemen. De rvb stond daar niet negatief tegenover.’ Bang voor kritiek van collega-artsen was hij niet. ‘Ik zal altijd mijn mond opentrekken als er onrecht is. Veel mensen lopen met de stroom mee zonder zich in de materie verdiept te hebben of zelf na te denken. Ik houd ervan om kritisch te blijven. Als ik dingen niet snap, probeer ik het uit te zoeken. Dat mis ik bij heel veel mensen.’

Felheid

Van Veen is ‘onder de indruk van de felheid waarmee mensen artsen wegzetten als complotdenkers’. ‘In de eigen beroepsgroep is de procoronamaatregelenopinie dominant. Sommigen worden woedend – een sfeer van “het zal je arts maar zijn” – als je de brandbrief ondertekent. Ik ervaar het toch als een taboe om kritiek te hebben. Ik weet niet waar die enorme druk vandaan komt om mee te praten met het gangbare verhaal dat een vaccin de enige oplossing is.’ Benthem merkt dat gelijkgezinde artsen ‘die het ook overdreven vinden’, zich niet durven uitspreken. ‘Zeker collega’s die in ziekenhuizen werken. Ik weet niet waarom.’

Patiënten van Van Veen waren blij verrast ‘dat ik ook kritisch bleek te zijn’. Een oudere hartpatiënt bedankte Benthem onlangs ‘voor wat u in de krant hebt gezegd’. Hun openbare stellingname leidde voor de huisartsen niet tot reacties van collega’s in de regio. Benthem zag tot haar verbazing wel hoe een link naar de brandbrief die zij op haar LinkedIn-account plaatste, werd verwijderd – vermoedelijk door LinkedIn. Grandjean ontving ‘veel positieve reacties’, zoals ‘appjes van collega’s uit den lande’ en ‘een paar negatieve, waarvan ik denk: die snappen er niks van. Je krijgt discussies tussen gelovigen en niet gelovigen.’

Geen volksopstand

Grandjean heeft het idee dat zijn openbare optreden ‘geen gewicht in de schaal’ heeft gelegd wat betreft aanpassingen in het coronabeleid. ‘De enige winst is geweest dat daarna meer mensen in de gezondheidszorg zich hebben durven uitspreken, zoals artsen en psychologen.’ Hij hoopt wel dat meer artsen ‘het stokje nu overnemen’. ‘Het gesprek is ook beter te voeren als we betere en meer reële cijfers hebben.’

Van Veen en Benthem hopen dat ook artsenorganisaties zich anders opstellen in het openbare debat. Benthem: ‘De LHV had niet zo’n sterke lobby als de ic’s met Diederik Gommers. Ik hoop dat andere partijen de belangen van de bredere doelgroep zien.’ Van Veen: ‘Artsenorganisaties bleven tot in september doen alsof het om een killervirus gaat, ook nu de ic’s sinds begin juni niet meer vol liggen en we meer kennis over het virus hebben. We zitten inmiddels in een andere situatie. Laat ook dat geluid horen. Ik hoop dat de mensen die invloed hebben, duidelijk maken dat het niet meer om een crisissituatie gaat en we weer kunnen samenleven zonder angst.’

Benthem wil graag ‘een breder debat’. ‘Ik roep niet op tot een volksopstand. Ik ben geen kwakzalver, geen antivaxer. Maar dat gematigde midden hoor je weinig. Het voelt nog steeds als roeien tegen de stroom in.’ Kritische vragen moeten niet langer ‘worden genegeerd’, vindt Van Veen. ‘Daardoor neemt de polarisatie alleen maar toe.’ 

KNMG-reactie

KNMG-voorzitter René Héman riep artsen in de begindagen van de coronacrisis op tot ‘een breed, publiek vertrouwen in de deskundigheid van het RIVM, de GGD’s en VWS’. De KNMG staat op dit moment als volgt tegenover artsen die kritische vragen over het coronabeleid uiten: ‘De KNMG vindt het van groot belang dat er lessen worden getrokken uit de coronacrisis en dat artsen daarbij een rol moeten spelen, en waar nodig kritisch moeten zijn. Tegelijkertijd moeten we ook onderkennen dat deze crisis helaas niet achter de rug is. Maatschappelijk draagvlak voor het naleven van maatregelen zoals handen wassen en afstand houden is en blijft cruciaal.

Voor artsen geldt dat ze vanuit hun positie extra verantwoordelijkheid hebben: het is een beroep met groot maatschappelijk gezag, waardoor woorden van artsen veel maatschappelijke impact kunnen hebben. Artsen zijn bovendien verantwoordelijk voor het aanzien van en het vertrouwen in de geneeskunde, en dragen een medeverantwoordelijkheid voor de continuïteit van de zorgverlening en de publieke gezondheid. Dit geeft artsen de verantwoordelijkheid om hun woorden, de timing en de impact ervan goed te wegen, en tevens de grenzen van hun deskundigheid te kennen. Deze afweging is altijd een individuele, maar zwaarwegend.’

Lees de column van Gert van Dijk, ethicus bij de KNMG en het Erasmus MC.

download pdf

covid-19
  • Ilse Kleijne

    Ilse Kleijne-Thoonsen is journalist bij Medisch Contact, met een focus op politiek en financiën.  

Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • AR Klokke, huisarts, Delfgauw 15-10-2020 14:22

    "Heel erg eens met de kritische reacties.
    Mijn vraag zou ook zijn: wanneer stoppen we weer met de mondkapjes? Is daar al over nagedacht? Volgend jaar kunnen we ook nog een heftige griep verwachten gezien het dalen van antistoffen hiervoor door uitblijven van de griepepidemie. En Covid is vooralsnog niet weg.
    Er waarom hoor ik de gezonde term "omgevingsimmuniteit" niet meer rondzingen? Op dit moment worden relatief veel jongere mensen besmet die het over het algemeen goed kunnen hebben. Goed voor de omgevingsimmuniteit zou ik zeggen.
    Ik vind de huidige geïsoleerde manier van half leven erg schadelijk en ik verwacht dan ook blijvende angst en blijvend isolatiegedrag. Op mijn spreekuur zie ik een onrustige, angstige en depressieve samenleving voorbij komen, met andere woorden veel collateral damage. Ik vraag me af of dit het waard is.
    Wanneer er een nieuwe infectieziekte opduikt, dan is het niet te vermijden dat de kwetsbare groep het haasje is, hoe naar dat ook is. We doen er alles aan om de ziekte zo goed mogelijk te behandelen, en wellicht komt er een effectief vaccin. Iedereen van elkaar isoleren is op de lange termijn niet realistisch.
    Ik denk dat we daarom de discussie aan moeten gaan dat we er ook voor kunnen kiezen te accepteren dat (kwetsbare) mensen nu eenmaal een risico lopen tijdens de pandemie.
    Wanneer de ziekenhuizen het niet aankunnen, dan moeten we volgens mij de COVID zorg in sanatoria onderbrengen, met militair personeel of andere mensen die hiervoor kunnen worden klaargestoomd.
    Zo kan reguliere zorg zoveel mogelijk doorgaan en raakt het zorgpersoneel niet besmet of overspannen.
    Deze manier van lock down zoals nu net is afgekondigd kan de samenleving niet lang aan. Waarom zitten er geen huisartsen in het outbreak managementteam? Er dreigt toch echt teveel gedacht te worden vanuit het disproportionele beeld van ernstig zieke COVID patienten, terwijl ik aan den lijve ondervind dat het overgrote deel van de mensen er maar weinig last van heeft. "

  • Auke Tinselboer, Apotheekhoudend huisarts, Slagharen 04-10-2020 23:42

    "Zoals bij elk hardnekkig probleem moet de oplossing van buiten komen en niet uit de bestaande groep als de oplossing er niet dreigt te komen. En aangezien we steek verder komen sinds begin dit jaar, kunnen we spreken van een hardnekkig probleem.
    Wat het OMT nodig heeft is een (medisch) filosoof, een ethicus en een tropenarts.
    De medisch filosoof kan helpen met de vraag: wat zijn we nou allemaal aan het doen als arts?
    De ethicus met de vraag: is dat gerechtvaardigd?
    De tropenarts met de oplossing: hoe zorgen we er voor dat de grootste groep binnen de zorg èn buiten de zorg het overleeft, terwijl we beperkte middelen hebben om dit probleem medisch op te lossen."

  • Auke Tinselboer, Apotheekhoudend huisarts, Slagharen 04-10-2020 23:39

    "Wat ik mis in de aanpak van Corona is overzicht. We zijn niet in staat uit te zoomen en te realiseren dat we hetzelfde probleem hebben als een kinderarts met een couveuse in Tanzania. Je hebt er niets aan als er 100 kindertjes wam gehouden moeten worden. Verpats dat ding en koop er warmhoudlampen van een kippenlegbaterij voor en leg ze alle honderd daar onder. Een ieder snapt dat dat geen ideale geneeskunde is, maar een ieder snapt ook dat een grotere groep hier wat aan heeft. Hetzelfde geldt nu met Corona voor onze 1e wereld. We hebben hetzelfde dilemma als de kinderarts in een 3e wereldland, maar zijn vooralsnog niet in staat net zo te schakelen als men daar wel doet. We hebben niets aan een IC bij Corona. De IC is niet een oplossing, maar het probleem. Het beleid wat nu gevoerd om die functie te beschermen zorgt er voor dat de gehele zorg vastdraait en vervolgens het hele land op alle vlakken. De gemiddelde stervensleeftijd bij Corona is op een haar na die van de levensverwachting. Natuurlijk sterven er ook 60 minners, maar dat zijn incidenten. Dat ligt onder het niveau van de sterftekans in het verkeer en dat staan we wel toe. Ik mis de discussie Corona niet meer in het ziekenhuis te gaan behandelen ten einde al het andere wat ons lief is, inclusief de reguliere zorg, te beschermen. Ik snap dat de politiek dit lastig zal vinden dit uit te leggen, maar van ons artsen mag verwacht worden dat we populatie geneeskunde boven individuele zorg plaatsen, zeker als we in die individuele zorg maar zo weinig te bieden hebben. "

  • Saskia van Zadelhoff, Huisarts, Leiderdorp 04-10-2020 21:13

    "Goed om het tegengeluid te laten horen! Natuurlijk is COVID-19 er en is het geen griepje. Maar inderdaad kun je je afvragen of het een status A verdient. De cijfers zouden eerlijk weergegeven moeten met een duidelijke referentie bij IFR tov andere (infectie)ziekten en naar leeftijdscategorie, "besmettingen" tov IC opnames. Dan zou je nog een goeie discussie kunnen voeren. Ook het overzien van de consequenties van de maatregelen en de berichtgeving over COVID-19 (het dagelijks vermelden van de cijfers!) op emotie van de mensen, wordt wat mij betreft onderbelicht. De toegenomen angst en onzekerheid bij mensen, wat naast de ongezonde stress ook vaak resulteert in ongezond gedrag. Om dit stuk ook goed in beeld te hebben zou het goed zijn als meer eerstelijns werkende artsen/zorgprofessionals betrokken zijn bij de beleidsadvisering."

  • Berber Pieksma, Huisarts, Steenbergen 04-10-2020 16:17

    "Beste Eline,

    Als de regering zou kiezen voor een dergelijk beleid op die gronden zou ik er vol achterstaan en was noodwet niet nodig. Ik wil niet dat de gezondheidszorg misbruikt wordt voor politiek beleid waar in feite veel schade door ontstaat ( zie brandbriefggz.nl ) terwijl men ook gewoon thuiswerken zo veel mogelijk kan stimuleren zonder al deze schade voor mens en economie....."

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.