Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
Laatste nieuws
Jan Bonte
06 september 2017 4 minuten leestijd
kwaliteit

De mythe van de witte jas

Geen enkel bewijs dat korte mouwen infecties voorkomen

21 reacties
  Jan Bonte draagt het liefst een korte in plaats van een lange witte jas. beeld: Martin Hogeboom
Jan Bonte draagt het liefst een korte in plaats van een lange witte jas. beeld: Martin Hogeboom

Veel ziekenhuizen hanteren strenge kledingvoorschriften: artsen moeten een lange witte jas met korte mouwen dragen, ter voorkoming van ziekenhuisinfecties. Neuroloog Jan Bonte stelt vast dat de wetenschappelijke onderbouwing hiervoor nihil is.

Al sinds de eerste dag van mijn coschappen draag ik een korte witte jas en meestal draag ik de jas open. Sinds die dag heb ik daar ook steeds opnieuw commentaar op gekregen; soms vriendelijk, niet zelden bijzonder onvriendelijk en dwingend. De keus voor de korte witte jas is vooral een praktische: qua verhouding tot mijn omvang kom ik ongeveer 30 cm lengte tekort om een normale witte jas te dragen. Ik voel me er onprettig in, als ik ga zitten vallen al mijn neurologische attributen uit mijn zakken, en ik zie er voor mijn gevoel uit als de slager uit Kroamschudd’n in Mariaparochie van Herman Finkers.

De laatste jaren word ik steeds vaker dwingend aangesproken op het dragen van de korte witte jas, omdat dit in strijd is met de kledingvoorschriften van het ziekenhuis. Tegenwoordig zijn er zelfs officiële ‘mollen’ in sommige ziekenhuizen, die bij leidinggevenden melding maken van het dragen van een witte jas in strijd met de kledingvoorschriften.

Persoonlijke hygiëne

Onlangs leidde dit tot een discussie waarin uiteindelijk verwezen werd naar de Werkgroep Infectie Preventie van het ziekenhuis. De microbioloog wees mij erop dat er een ‘heldere richtlijn’ is, die ook van kracht was in het ziekenhuis waar ik waarneem en vond dat er geen reden was om voor mij een uitzondering te maken waar het mijn voorkeur voor een korte witte jas betreft. De richtlijn waar de microbioloog naar verwees, is de richtlijn Persoonlijke hygiëne van de landelijke Werkgroep Infectie Preventie (WIP) uit 2014.1 Onder paragraaf 5 staan de volgende aanbevelingen over werkkleding:

Draag werkkleding:

1. die het lichaam/de eigen kleding minimaal van schouder tot kniehoogte in zijn geheel bedekt;

2. die gesloten is (dus geen openhangende werkkleding);

3. waarvan het materiaal voldoet aan de gestelde eisen;

4. die de onderarmen onbedekt laat;

5. waarop verontreinigingen goed zichtbaar zijn (bijvoorbeeld licht van kleur).

Onderbouwing

Als onderbouwing van dit kledingadvies wordt maar één referentie gegeven. De titel van deze referentie is al erg veelzeggend: ‘Expert Guidance: Healthcare personnel attire in non-operating room settings’, uitgegeven door het Amerikaanse Department of Health and Human Services en gepubliceerd in 2014.2 Deze richtlijn bespreekt de relatie tussen werkkleding en de incidentie van ‘hospital acquired infections’ (hierna: ‘ziekenhuisinfecties’), maar vooral ook de relatie tussen werkkleding en mate van professionaliteit van de hulpverlener.

Het zoveelste voorbeeld van een richtlijn die is gebaseerd op persoonlijke voorkeuren

Er worden geen niveaus van wetenschappelijk bewijs aangegeven volgens de Grade-systematiek, simpelweg omdat er voor de adviezen geen enkele wetenschappelijk onderbouwing bestaat. Zelfs voor het aannemelijke advies ‘bare below the elbows’, dat een witte jas met korte mouwen voorschrijft om een betere handhygiëne mogelijk te maken, bestaat geen enkel wetenschappelijk bewijs dat dit leidt tot minder ziekenhuisinfecties, terwijl hier wel onderzoek naar is gedaan. De mate van wetenschappelijke onderbouwing voor de andere adviezen laat zich raden. Overigens rept zelfs deze referentie met geen woord over de lengte van de witte jas, terwijl die wel nadrukkelijk vermeld staat in de richtlijn van de WIP.

Verbazingwekkend

Zoals ook de auteurs van deze Amerikaanse richtlijn concluderen, is de relatie tussen werkkleding en professionaliteit van artsen bijzonder complex. De stelling dat de mate van professionaliteit zou afhangen van de werkkleding wordt nog eens krachtig gefileerd in een artikel in Journal of Medical Ethics.3 De conclusie van de auteurs is dat ‘doctors should not be obliged to dress as society, or the majority, requires if there are not good and strong moral reasons for doing so.’

Ik vind het dan ook verbazingwekkend dat in het kader van ‘persoonlijke hygiëne’ de Werkgroep Infectie Preventie een richtlijn schrijft met daarin kledingadviezen gebaseerd op een Amerikaanse richtlijn, die vooral de relatie tussen professionaliteit en werkkleding bespreekt; iets wat in de richtlijn van de WIP geheel onbesproken blijft. Het maakt op zijn minst de indruk dat ziekenhuismedewerkers onder het mom van infectiepreventie een kledingadvies krijgen opgelegd dat in werkelijkheid gebaseerd is op vermeende professionaliteit. Welk doel dient dit? Deze richtlijn heeft er onder andere toe geleid dat alle witte jassen in ziekenhuizen zijn vervangen door jassen met korte mouwen, zonder dat er zelfs maar het geringste bewijs bestaat dat hierdoor ook maar één ziekenhuisinfectie is voorkomen.

Vals voorwendsel

En zoals wel vaker wordt het advies uit deze richtlijn in de praktijk onder het valse voorwendsel van een betere infectiepreventie overgenomen in dwingende kledingvoorschriften van het ziekenhuis, wellicht om de door sommigen vurig gewenste uniformiteit qua kleding af te dwingen. Daarna stijgt de richtlijn in de hiërarchie en wordt inmiddels door de Inspectie voor de Gezondheidszorg en instanties als JCI (Joint Commission International) en NIAZ (Nederlands Instituut voor Accreditatie in de Zorg) opgewaardeerd tot kwaliteitsindicator. Het is het zoveelste voorbeeld van een richtlijn die op niets anders is gebaseerd dan zogenaamde ‘expert opinion’ en persoonlijke voorkeuren, maar inmiddels wel is omgetoverd tot meetlat waarlangs de ‘kwaliteit’ van een ziekenhuis wordt afgemeten.

auteur en contact

Jan Bonte, neuroloog

gjbonte@gmail.com

cc: redactie@medischcontact.nl

Geen belangenverstrengeling gemeld door de auteur.

Voetnoten

1. Infectiepreventie W. Persoonlijke hygiëne medewerkers. 2013; (december).

2. Bearman G, Bryant K, Leekha S, Mayer J, Munoz-Price L, Murthy R, et al. Society for Healthcare Epidemiology of America (SHEA) Expert Guidance: Healthcare personnel attire in non-operating room settings. Infect Control Hosp Epidemiol. 2014;35(2):107–21.

3. Palacios-González C, Lawrence DR. Substance over style: is there something wrong with abandoning the white coat? J Med Ethics [Internet]. 2015;41(6):433–6. Available from: http://jme.bmj.com/content/early/2014/07/21/medethics-2013-101900.full

download dit artikel (pdf)
kwaliteit
Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • petra schram, kinderarts, amersfoort 09-09-2017 12:26

    "hear, hear
    en wat te denken van in en uit lopen bij zieke patienten met dezelfde witte jas aan. lekker fris. ik zou mijn energie besteden aan zorgen dat er schorten gedragen worden waar het echt nodig is."

  • A.Cigaar, radioloog n.p., arnhem 09-09-2017 12:17

    "De witte jas is een onderscheidend element, hierdoor is men meteen herkenbaar als arts. Het is dus cultureel bepaald. Dat men het dan maar tot een kledingvoorschrift promoveert is een andere kwestie, men institutionaliseert aldus een ritueel."

  • GJ Bonte, Neuroloog, Dalfsen 09-09-2017 00:11

    "@Van Kesteren: Hoe herkenbaar is uw commentaar. Ik doe elke dag een nieuw T-shirt aan, maar niet elke dag een nieuwe witte jas.

    In het verleden werkte ik al eens in een ziekenhuis waar zo eens in de drie maanden een dolende witte jas vol van leven mijn kamer passeerde met een vrijwel zwarte kraag, en hartstochtelijk op zoek was naar de wasserij en mij smekend vroeg of hij nu toch eens eindelijk gewassen mocht worden.

    In een topklinisch ziekenhuis waar ik in het verleden werkte was het voorschrift om elke dag een nieuwe witte jas aan te doen. De kledingautomaten waren was zo'n vijfhonderd verwijderd van het hoofdgebouw. Als de paar duizend medewerkers die witte werkkleding moeten dragen zich aan dit advies zouden houden, zouden waarschijnlijk fileregistratiesystemen moeten worden aangelegd en zou de verkeerssituatie ter plaatse dagelijks in de filemeldingen worden opgenomen. Toch blijft een dergelijke belachelijke en ook praktisch onhaalbaar voorschrift gewoon "gehandhaafd". Om maar aan te geven hoe ver het management van de werkvloer verwijderd is. "

  • GJ Bonte, Dalfsen, Neuroloog 09-09-2017 00:03

    "@Gosens: Ik zou eigenlijk niet weten waarom ik me aan een ziekenhuisstandaard zou moeten houden die nergens op gebaseerd is. Ik vind mijn kledingkeuze mijn zaak, en een kwestie van persoonlijke vrijheid, waaraan slechts aan getornd mag worden op grond van zwaarwegende argumenten. Die argumenten blijken er niet te zijn.

    Bovendien krijg ik erg veel positieve reacties van patiënten op de polikliniek omdat ik geen witte jas draag op de polikliniek. Het maakt het contact persoonlijker, warmer en minder afstandelijk. En dat kost niets, maar levert meer op omdat mensen je meer vertellen als ze zich op hun gemak voelen. Het niet dragen van een witte jas draagt daar veel aan bij. Volwassenen zijn in dit opzicht niet zoveel anders dan kinderen. Dat vind ik een veel belangrijker argument om geen witte jas te dragen, dan een of andere wetenschappelijk ongefundeerde richtlijn, nota bene ook nog eens opgesteld door een groep artsen die slechts van horen zeggen weten hoe een patiënt er eigenlijk uitziet. "

  • Frank Hermens, Longarts, Doetinchem 08-09-2017 23:46

    "Ik ben het helemaal eens met collega Bonte. Ik moet me bij een bronchoscopie aankleden alsof ik een chemisch wapen moet opruimen. Geen enkele evidence. Een poging de interne kleding voorschriften aan te passen stuiten op de verwijzing naar de WIP richtlijn. Daar staat letterlijk nul-komma-noppes aan evidence, maar toch wordt je het verplicht met dreigementen als het gaat om wat de IGZ er wel niet van gaat vinden als we ons er niet aan houden.

    Gek wordt je er van. Helaas zie ik weinig mogelijkheden deze monopolie doorbreken. De richtlijn-fetishisten hebben het voor het zeggen helaas."

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.