Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
naar overzicht
Pieter van den Hombergh Ted van Essen
13 november 2019 5 minuten leestijd
arts & patiënt

De huisarts heeft de beste papieren om te vaccineren

Zet vertrouwensband met huisarts in om de weerstand tegen inenten te breken

17 reacties
Herman Wouters / Hollandse Hoogte
Herman Wouters / Hollandse Hoogte

Allerlei wetenschappelijk onderzoek over nut en noodzaak ten spijt is vaccineren in een kwaad daglicht komen te staan. Huisartsen Pieter van de Hombergh en Ted van Essen vinden dat de huisarts weer een centrale rol in het vaccinatieprogramma moet krijgen.

Het vaccinatieprogramma van de overheid verkeert in zwaar weer. Steeds meer mensen zien ervan af om zich te laten inenten. De vrije keuze om vaccinaties te weigeren staat op gespannen voet met het algemeen belang. De twijfel aan nut en noodzaak van inentingen is mede veroorzaakt doordat de ziektes waartegen wordt gevaccineerd zo goed als onzichtbaar zijn. Enig tegenwicht tegen deze twijfel wordt gevormd door de huidige Europese mazelenuitbraak en door de oversterfte van 9500 mensen tijdens de griepepidemie van 2018.

Hoog tijd om de huisarts weer een centrale rol in het vaccinatiebeleid te geven. Want behalve bij de griep- en de reizigersvaccinatie is de rol van de huisarts bij het inenten beperkt. De huisarts is van het consultatiebureau verdwenen en voor de overige c.q. geïndiceerde vaccinaties waren er ook andere aanbieders. Vaccinaties op consultatiebureaus waren lange tijd een succesverhaal, maar nepnieuws en twijfels door de antivaxxers hebben dit beeld uitgehold. Zelfs het RIVM, dat het vaccinatiebeleid onderbouwt met wetenschappelijk onderzoek, wordt – blijkens enquêtes – door een meerderheid kritisch bekeken en soms zelfs ronduit gewantrouwd.

Niet alleen wordt getornd aan het inentingsprogramma voor kinderen door de GGD/jeugdzorg. Ook het vertrouwen in het nut van griepvaccinatie en reizigersvaccinaties is tanende.

Goed verdedigbaar

Wat te doen? Boos worden over onkunde of over complottheorieën helpt niet. Dwang – verplichte vaccinaties voor toelating tot school en crèche – is ook geen prettig middel, al kan het nodig zijn.

Gelukkig wordt toenemend ingezien dat het horen van de argumenten en bezwaren van ongeruste ouders en daarover in gesprek gaan, recht doet aan hun zorgen. Die aanpak en voorlichting op maat zijn goed verdedigbaar.

De huisarts zou bij de vaccinatie van oudere kinderen (ouder dan 5 jaar) en volwassenen in de huisartsenpraktijk een grotere rol kunnen spelen. De dekkingsgraad van de griepvaccinatie is het beste bewijs dat patiënten hun huisarts meer vertrouwen dan andere vaccinatieaanbieders. De discussies over de Mexicaanse griep en de twijfel over de precieze oorzaak van de oversterfte in de winter hebben weliswaar de dekkingsgraad van de griepprik ook bij de huisarts doen afnemen, maar hun dekkingsgraad is steevast hoger dan bij de GGD of bedrijfsgeneeskundige diensten. Dit betekent niet dat de huisarts de enige aanbieder zou moeten zijn, maar het pleit wel voor een uitgebreidere rol van de huisarts in het aanbod van vaccinaties.

De persoonlijke relatie van de huisarts en de praktijk met de patiënt is bij vaccinatie een krachtig middel. Ook al is die persoonlijke band wel afgenomen door delegatie (ook naar de hap) en roulatie, de band met de praktijk is nog steeds stevig. Bij de invoering van de HPV-vaccinatie heeft men over het hoofd gezien dat die band bij overheid en GGD zwakker is. Het zou beter zijn geweest als de HPV-prik in de veilige setting van de huisartsenpraktijk was aangeboden. Het prikken van een beperkte hoeveelheid tieners per praktijk levert ook – mits goed gespreid – nauwelijks een extra belasting op. De massacampagnes in sporthallen met angstige pubers en moeders bleken op z’n zachtst onhandig en leidden tot massale scepsis en beschadiging van de goedbedoelende GGD.

Vaccinaties zijn niet goed geborgd bij verzekeraars

Vertrouwensband

Wie de meest optimale aanbieder van vaccinaties is, lijkt niet op basis van rationele argumenten te worden gekozen. De pneumokokkenprik voor 60-plussers wordt in 2020 gelukkig wel ingevoerd via de huisartspraktijk, maar introductie van ‘nieuwe’ vaccins (tegen herpes zoster, rotavirus, wellicht ooit ook het respiratoir syncytieel virus) zou ook gebaat zijn bij een aanbod vanuit de huisartsenpraktijk – met de vertrouwensband tussen huisarts/praktijk en patiënt als uitgangspunt.

Dat de overheid niet heeft gekozen voor wat de patiënt het beste past, blijkt bij de reizigersvaccinaties. Op zich is de specialistische kennis en kunde over vaccinaties groter bij GGD’en, maar de laagdrempelige, goedkopere én de ‘simpele’ reizigersadvisering bij de huisarts heeft grote voordelen voor de dekkingsgraad. Nu gaat nog niet de helft van de reizigers adequaat gevaccineerd op reis.

De voordelen om de huisarts hierbij in te schakelen zijn legio. De huisarts ziet de patiënt ook weer als deze ziek is geworden en teleconsultatie op reis wordt een logischer stap. De versnippering over allerlei private aanbieders van reizigersvaccinatie, GGD’en en bedrijfsgeneeskundige diensten is weinig ideaal. Een lonkend perspectief is één patiëntendossier met daarin alle vaccinaties, toegankelijk voor de patiënt overal ter wereld.

Meer informatie

De kennis van de huisarts over vaccinaties zou wel opgekrikt kunnen worden. Er is behoefte aan een richtlijn van het Nederlands Huisartsen Genootschap over inentingen in het algemeen en over volwassenenvaccinaties in het bijzonder. In het verlengde daarvan zou op Thuisarts.nl meer informatie over vaccinaties moeten staan, als aanvulling op de minder toegankelijke webpagina’s van het RIVM daarover. Op Thuisarts.nl moet ook duidelijk staan waar deze vaccinaties zijn te halen.

Ook medisch specialisten zouden meer over de preventie van infectieziekten moeten leren, want de indicaties daarvoor worden steeds belangrijker. Dat geldt bijvoorbeeld voor de behandeling met immuunsuppressie bij reumatische aandoeningen en bij chronische darm- en huidaandoeningen. De pneumokokkenprik is ook voor risicopatiënten onder de 60 jaar (COPD, hartfalen, diabetes) geïndiceerd.

Het zou ook helpen als de kosten voor die preventie niet op de patiënt worden afgewenteld via het eigen risico. Zo is er nu nota bene ook nog een bijbetaling voor de pneumokokkenprik voor risicogroepen, omdat het GVS een prijs blijkt te hanteren uit de tijd dat er geen voorgevulde injectiespuiten bestonden.

Weer een taak

De huisartsenpraktijk is echter overbelast en dat vormt zeker een belemmering. Dit wordt natuurlijk opgevoerd in de onderhandelingen over de vergoeding. Het beeld ontstaat ook bij huisartsen dat er weer een taak op hun bord terechtkomt. Maar niet elke verbetering in de zorg is met dat argument tegen te houden. In principe is het goed bijgehouden huisartseninformatiesysteem geschikt voor het selecteren van geïndiceerde patiënten en kunnen deze vrij eenvoudig persoonlijk benaderd worden, als de noodzaak er is. Het kan – en een meerderheid van de huisartsen wil dat – zeker als de randvoorwaarden goed zijn. Het argument dat populatiegerichte vaccinatie in de laatste toekomstvisie niet als een kerntaak wordt gezien, is niet van toepassing. Geïndiceerde vaccinaties zijn patiëntenzorg, die makkelijk is in te passen in de praktijkvoering. De extra inkomsten maken meer ondersteuning of praktijkverkleining mogelijk.

Het is zeker een optie om één huisarts per praktijk alsook de huisartsen die de reizigersvaccinaties doen, te vragen hun aanbod uit te breiden met volwassenenvaccinaties op verzoek. Bij een reële vergoeding kan het aanbod ook gelden voor patiënten uit omliggende praktijken. Huisartsen moeten daar transparant over zijn. Dat geeft vertrouwen en de patiënt weet waar hij aan toe is.

Regie

Wij pleiten voor een duidelijk standpunt van de overheid en de beroepsorganisaties en facilitering van de huisartspraktijken die dat willen, zoals dat destijds bij de invoering van de griepprik heeft gewerkt. Vaccinaties zijn preventieve zorg en zijn niet goed geborgd bij verzekeraars. Ten aanzien van preventie door vaccinatie moet de overheid niet alleen marktmeester zijn, maar de regie voeren.

dr. Pieter van den Hombergh, huisarts

dr. Ted van Essen, huisarts

contact

p.hombergh@gmail.com

cc: redactie@medischcontact.nl

Lees ook

download dit artikel (pdf)

griep vaccineren arts & patiënt
Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen

Reacties

  • Pieter van den Hombergh, FP, Hilversum 17-12-2019 21:51

    "Beste Everhard Hofstra,
    Wij zijn blij met uw genuanceerde en positieve reactie, waarbij u ook reageert als voorzitter van de NVIB.
    Er is een gezamenlijk probleem rond de positionering van vaccinaties, de verschillende taakopvatting van de professionals en de rol van de verschillende partijen. Een geringere rol van de huisarts heeft ook als probleem de afname van kennis over de vaccinaties. De huidige verdeling is organisch gegroeid en niet helemaal logisch. Waarom speelt de huisarts wel een grote rol bij de griepvaccinaties, maar is verdere verbreding niet aan de orde i.v.m. de werkbelasting. De toegankelijkheid voor vaccinaties en de vanzelfsprekendheid ervan voor de patiënt kan beter en dat is ieders belang.
    Dus volgens ons een prima voorstel van de NVIB om hierover met betrokken partijen in conclaaf te gaan.
    "

  • Károly Illy en Astrid Nielen, kinderarts voorzitter NVK, respectievelijk jeugdarts Voorzitter AJN, Utrecht 27-11-2019 10:39

    "Wij sluiten ons geheel aan bij de opmerkingen die Marjolein van der Laan jeugdarts plaatst op het pleidooi gelezen van collega’s Van Essen en Van den Hombergh. In de gezamenlijke statement ‘juiste zorg op de juiste plek’ stelden de organisaties vast dat de jgz de aangewezen partij is om zowel te vaccineren als het hele proces er omheen te begeleiden; en dat patiënten te allen tijde bij hun huisarts of behandelend kinderarts terecht kunnen met vragen over vaccinaties, maar dat de huisarts kinderen en jongeren door zal verwijzen naar de jgz voor het voeren van het goede gesprek met ouders en jongeren en het bijhouden van de vaccinatiestatus.
    Laten we dezelfde informatie geven en naar elkaar verwijzen als ouders en jongeren hierom vragen.

    "

  • Everhard Hofstra, arts M&G infectieziektebestrijding. Voorzitter Nederlandse Vereniging Infectieziektebestrijding NVIB, Leeuwarden 18-11-2019 22:24

    "De auteurs van dit artikel pleiten voor een grotere rol voor de huisarts bij vaccineren. De huisarts kan zeker een rol spelen bij vaccinaties, maar die is beperkter dan de auteurs suggereren.
    In het artikel worden alle vaccinaties op één hoop gegooid. Dit is vanuit het perspectief van de patiënt begrijpelijk. Vanuit zorgverlenersperspectief is hierin echter een duidelijke tweedeling te maken: RVP-vaccinaties, die naast een individueel belang, vooral een publiek belang dienen (groepsbescherming). En daarnaast vaccinaties die vooral een individueel belang dienen. Hieronder vallen reizigersvaccinaties en vaccinaties die ook wel aangeduid worden als ‘vaccinaties op maat’ (bijvoorbeeld varicella-vaccinatie).
    De jeugdgezondheidszorg is zeer goed uitgerust om de RVP-vaccinaties toe te dienen, inclusief goede voorlichting en maatwerk. Een RVP-vaccinatie is niet ‘zomaar een prik’, maar vergt specifieke en actuele inhoudelijke kennis. Uiteraard kan de huisarts hierbij een belangrijke motiverende rol spelen bij zijn of haar patiënten, die twijfelen. Bij ‘vaccinaties op maat’ kan de huisarts ook prima die individuele zorgtaak op zich nemen.
    Laten we vooral de handen ineenslaan als het gaat over goede voorlichting over vaccinaties en motivering tot deelname aan het Rijksvaccinatieprogramma. De uitvoering van het RVP is echt goed belegd bij de jeugdgezondheidszorg. Over de uitvoering van de individuele vaccinaties op maat gaan de artsen infectieziektebestrijding van de GGD’en graag met de huisartsen in gesprek."

  • B.J.Kole, Huisarts, Utrecht 18-11-2019 19:19

    "Geachte Dr. van Essen

    1. De reacties zijn niet "wisselend" , ze zijn allen zeer duidelijk afwijzend over dit volledig onwerkzame hobbyisten plan.
    2. Er is helemaal geen "betere kennis bij de huisarts" nodig, die is volop aanwezig bij onze collegae jeugdartsen;
    3. Als toegang tot vaccinatiezorg voor volwassen beter moet, dan moeten de GGD's waar volop expertise en ervaring aanwezig is, beter gefinancierd worden, ipv geld te stoppen in vaccinatie in de huisartsenpraktijk die al overloopt met kerntaken #woudschoten. U zegt: "Het moet duidelijk zijn bij welke instantie de patiënt terecht kan" ; antwoord: de GGD dus.

    Het is wel opmerkelijk dat u en uw collega overduidelijk niet geflecteerd hebben na het lezen van al deze reacties, maar het standpunt van vaccinaties in de huisartsenpraktijk blijven verdedigen.....

    MvG

    BJ Kole"

  • Ted van Essen, huisarts, Amersfoort 18-11-2019 13:55

    "Mede namens Pieter van den Hombergh, hartelijk dank voor uw reacties. Het onderwerp roept kennelijk wisselende gevoelens op. Ons verhaal ging over een betere kennis bij de huisarts (bij alle artsen) en een betere positionering van de vaccinaties in het belang van de patiënt. De timing hiervan is wel moeizaam omdat de huisarts veel heeft te verstouwen. Dat realiseren we ons en dat vraagt om oplossingen. Het moet duidelijk zijn bij welke instantie de patiënt terecht kan.
    In veel Europese landen worden alle vaccinaties in de huisartspraktijk gegeven. De kindervaccinaties zijn in Nederland in goede handen bij de jeugdartsen. Het inhalen van vaccinaties bij spijtoptanten is nog onvoldoende geborgd. Het zou de vaccinatiegraad kunnen verhogen als meer aanbieders daarin kunnen voorzien. Met name de toegankelijkheid van de vaccinatiezorg voor volwassenen kan beter. In onze optiek zou om genoemde argumenten de huisartspraktijk daarvoor geschikt zijn, maar belangrijker is dat het goed geregeld wordt. De overheid zou daarin meer regie moeten nemen. "

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.