Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
Laatste nieuws
opinie

Abortuspil via huisarts gaat vrouwen niet helpen

Goed bedoelde initiatiefwet holt bestaande abortuszorg uit

22 reacties
Getty Images
Getty Images

Het plan van PvdA en GroenLinks om de abortuspil via de huisarts te verstrekken zit slecht in elkaar. Het vormt zelfs een bedreiging voor het solide en kwalitatief hoogstaande netwerk aan abortusklinieken.

Verbetert de abortuszorg in ons land als ook de huisarts de abortuspil mag gaan voorschrijven? De Kamerleden Lilianne Ploumen (PvdA) en Corinne Ellemeet (GroenLinks) denken van wel. Daarom hebben deze parlementariërs een ­initiatiefwet ontworpen die dat regelt. Ook de VVD en D66 zijn inhoudelijk voor deze verandering, maar coalitieperikelen met CU en CDA verhinderen dat het voorstel nu al een meerderheid in de Tweede Kamer krijgt. Aan de goede intenties van de initiatiefnemers twijfelen wij niet, aan de praktische uitwerking van hun voorstel des te meer.

Gevaar van versnippering

‘Als je ongewenst zwanger bent moet je de zorg kunnen krijgen die bij je past. Daarom wil ik dat vrouwen ook bij hun huisarts terechtkunnen voor de abortuspil’, zegt Ploumen op de website van de PvdA. Ellemeet voegt eraan toe: ‘Ons voorstel houdt vast aan de hoge kwaliteit van abortuszorg in Nederland en vergroot de keuzevrijheid van vrouwen. Daarom is dit een stap vooruit.’1

Het voorstel leidt tot versnippering en uitholling van goede abortuszorg

In Medisch Contact van november vorig jaar pleitten Gunilla Kleiverda (Women on Waves) en anderen ervoor om de toegankelijkheid van de abortuszorg te vergroten, omdat die volgens hen last heeft van religieuze actievoerders, financiële belemmeringen en onvoldoende geografische spreiding.2 Vanuit het oogpunt van de toegankelijkheid van de zorg is het Nederlands Genootschap van Abortusartsen (NGvA) positief kritisch over de inzet van huisartsen bij de medicamenteuze zwangerschapsbeëindiging. Dit weliswaar onder voorwaarde dat huisartsen dezelfde kwaliteit leveren op het vlak van termijnbepaling, ervaring, anonimiteit, bereikbaarheid en keuzemogelijkheden.3 Maar als we die voorwaarden nader bekijken, constateren we toch problemen. In het bijzonder wijzen wij op het grote gevaar van versnippering en uitholling van onze nu zo goede abortuszorg. Wij vinden de ­abortushulpverlening op dit ogenblik goed toegankelijk, medisch van hoge kwaliteit én uitstekend georganiseerd. In de abortus­klinieken is de zorg (behalve voor buitenlandse vrouwen) bovendien kosteloos. En altijd anoniem. Praktische drempels zijn er amper. Wij denken dat de veranderingen als gevolg van de eventuele nieuwe wet averechts zullen uitpakken en dat cliënten er de dupe van zullen zijn.

Vreemde dokter

De Kamerleden en Kleiverda e.a. suggereren dat de toegankelijkheid van de abortuszorg structureel problematisch is. Een bezoek aan de eigen huisarts zou emotioneel en fysiek minder zwaar zijn dan een bezoek aan een kliniek. De huisarts is in hun ogen een vertrouwd adres, waar je gemakkelijk anoniem terechtkunt, terwijl de klinieken geografisch slecht verspreid liggen. ­Vrouwen zouden daarom nu vaak te veel (reis)tijd kwijt zijn. Als abortus via de huisarts wordt verricht, zouden vrouwen geen vrijaf hoeven te nemen van werk en zouden ze het doktersbezoek gemakke­lijker kunnen verbergen voor hun werkgever, familie of huisgenoten. Tot slot zouden vrouwen bij de huisarts geen last hebben van bij de klinieken veelvuldig aanwezige actievoerders van de anti­abortusbeweging.

Deze argumenten vinden we niet steekhoudend en zeker niet valide genoeg voor een wetswijziging die leidt tot een verslechtering van de abortuszorg. Over de huisarts is het volgende te zeggen: die is in steeds mindere mate de vertrouwenspersoon die de initiatiefnemers van PvdA en GroenLinks in hem of haar veronderstellen. De solistisch werkende huisarts (nu nog 35% van alle huisartsen) maakt op grote schaal plaats voor groepspraktijken (inmiddels al 65%), zodat de huisarts voor veel mensen ook een ‘vreemde dokter’ is. Huisartsenpraktijken zijn over het algemeen al zeer zwaar belast. Ze zitten dus zeker niet te wachten op de nodige extra rapportages aan de inspectie.

En is een behandeling met de abortuspil door de huisarts zo laagdrempelig als de initiatiefwetgevers zich voorstellen? Wij denken van niet. Om te beginnen weet de cliënt niet op voorhand hoe de huisarts en diens medewerkers denken over abortus. We zien in onze samenleving een toe­nemend conservatisme, vaak religieus gemotiveerd. In een abortuskliniek is iedereen gescreend op een positieve houding. Cliënten zitten niet te wachten op een mogelijk kritische afwijzing, maar verlangen naar deskundige hulp.

Je moet trouwens ook maar afwachten of jonge vrouwen zich vrij voelen om voor zoiets gevoeligs hulp te vragen aan een huisarts bij wie ook haar familieleden komen. Daar komt nog bij dat een vrouw die behandeling nooit alléén mag ondergaan. Altijd moet er in de omgeving van de cliënt iemand beschikbaar zijn voor contact over eventuele noodhulp in geval van ernstige bijwerkingen van de medicatie, zoals overmatig bloedverlies.

De hulpverlening bij de huisarts is bovendien niet anoniem, want de abortuspil die hij voorschrijft komt via de apotheek en wordt bij de ziektekostenverzekering in rekening gebracht en geregistreerd, net zoals dat gebeurt in een regulier ziekenhuis. In de abortusklinieken waarborgen we deze zo belangrijke anonimiteit. Geen enkele medische of financiële handeling is van buitenaf herleidbaar tot een persoon. De registraties van behandelingen en medicijnen die uiteraard wel plaats­vinden, dienen ter kwaliteitsbewaking van de interne zorgprocessen.

Nog een praktisch bezwaar: in veel huisartsenpraktijken ontbreekt de noodzakelijke echoapparatuur. Dat betekent dat de cliënt na het eerste consult een tweede afspraak moet maken voor een echo op een andere plek, hopelijk een beetje in de buurt. Voor de cliënt betekent dit een extra stap in een emotioneel moeilijk ­proces.

Onze specialisatie

We zeggen beslist niet dat de huisarts niet in staat is deskundig te helpen door het voorschrijven van een abortuspil, ook al doet hij dit gemiddeld nog niet eens één keer per jaar (in ons land wordt de abortuspil jaarlijks 8300 keer voorgeschreven en er zijn bijna 9800 huisartsen). Wél stellen wij dat het systeem van ­abortuszorg nu al kwalitatief zeer goed is en uitstekend bereikbaar. Niet voor niets komen vrouwen uit heel Europa naar Nederland om hier te worden geholpen.

Actievoerders maken cliënten van abortusklinieken uit voor moordenaar

De abortusklinieken hebben door de jaren heen een schat aan gezamenlijke expertise opgebouwd, waardoor vrouwen de best denkbare zorg ontvangen. In een kliniek is er deskundige counseling, kennis van alle behandelmogelijkheden met de voor- en nadelen daarvan en de mogelijkheid om de correcte diagnose te stellen. De klinieken beschikken over alle kennis en faciliteiten én de tijd, die nodig zijn voor een persoonlijk advies over de behandeling. De concentratie van deze zorg is de kern van onze specialisatie en maakt het mogelijk om de trends en ontwikke­lingen rond abortus in Nederland te blijven volgen en analyseren.

En dan nog dit: onze zorg is uitstekend bereikbaar, waar je ook woont. Weliswaar ontbreken in Friesland, Drenthe en Zeeland gespecialiseerde abortusklinieken, maar ook vanuit die provincies is een gespecialiseerde kliniek altijd binnen handbereik. In álle provincies zijn er bovendien ­ziekenhuizen met vergunningen voor zwangerschapsbeëindiging. Wij vinden trouwens dat je van een vrouw die een dergelijk ingrijpend besluit neemt over haar toekomst, best mag vragen om een uurtje te reizen.

‘Geen receptje’

De initiatiefnemers van de wets­wijziging denken dat een vrouw door inzet van de huisarts tijd bespaart en meer privacy heeft: ze kan als dat nodig is de abortus beter verborgen houden voor het thuisfront, is de veronderstelling. Wij wijzen erop dat een behandeling met een abortuspil meestal geen sinecure is. Niet zelden leidt deze behandeling tot fysieke klachten die amper verborgen kunnen blijven voor de omgeving. In vergelijking met een instrumentele zwangerschapsbeëindiging duurt de medicamenteuze abortus langer en geeft ook een grotere kans op complicaties, zoals een doorgaande zwangerschap, incomplete abortus en bloeding.4 Het verstrekken van de abortuspil kan nooit het karakter krijgen van ‘even een receptje uitschrijven’. Daar komt bij: de huisarts biedt alléén de abortuspil voor zwangerschappen tot negen weken en verwijst voor een instrumentele behandeling door naar een kliniek; dat noemen wij geen zorg op maat.

Blijft over het stigmatiseren van onze cliënten: het ondergaan van een abortus, in combinatie met actievoerders bij de deur van de klinieken? Wij weten als geen ander hoe intimiderend de ­actievoerders zich – religieus gemotiveerd – gedragen in de buurt van onze klinieken. Onze cliënten krijgen foetuspoppetjes en ­folders toegestopt met bloederige foto’s. Soms worden ze uit­gescholden voor moordenaar. Aan de politici willen we vragen om zich te verdiepen in de vraag hoe in de omgeving van een abortuskliniek om te gaan met de belangen van het demonstratierecht en het recht op vrije toegang tot zorg. Wat we willen ­zeggen: het is een probleem dat we niet oplossen met de ­structurele inzet van de huisarts.

Preventie

Hoe zit het dan met die uitholling van de bestaande abortuszorg? In ons land worden elk jaar ongeveer 30 duizend ­abortusbehandelingen verricht – voor het overgrote deel in de gespecialiseerde abortusklinieken. In iets minder dan een derde van deze gevallen wordt een abortuspil voorgeschreven; de overige behandelingen zijn instrumenteel. Als huisartsen een substantieel deel van de abortuspillen gaan voorschrijven, zien klinieken hun financiering in gevaar komen, met onver­mijdelijke sluitingen tot gevolg. VWS financiert de klinieken immers op basis van het aantal verrichtingen. De (geografische) bereikbaarheid van abortuszorg zal dan juist afnemen en dat is iets wat de Kamerleden Ploumen en Ellemeet beslist niet beogen. De overgrote meerderheid van vrouwen die een ­instrumentele behandeling ondergaan, zal daarvan de nadelen ondervinden.

Ook de Raad van State is kritisch over het wetsvoorstel. De ­huidige praktijk functioneert goed, vindt zij.5 Waarom zou je dan de gang van zaken op de schop nemen? Alles wat helpt om de toegang tot de abortushulpverlening te verbeteren, juichen wij toe. Het is goed als abortusartsen en -klinieken, gynaecologen, ziekenhuizen en huisartsen samenwerken om de kwaliteit van de abortushulpverlening op hoog niveau te houden, maar we denken duidelijk te hebben gemaakt dat het verstrekken van de abortuspil door de huisarts daar niet toe bijdraagt. Als abortusklinieken denken we graag met politici mee over oplossingen voor wezenlijk belangrijke vragen die ook bij ons leven. Denk aan de hulp en de financiering daarvan aan vrouwen met een daklozen-, illegalen- of vluchtelingenstatus. Ook over het bestrijden van het stigma en het omgaan met ­intimiderende protesten denken we graag mee. Als de politici écht effectieve maatregelen willen nemen: denk dan weer eens aan preventie, om te beginnen met het opnieuw opnemen van anticonceptie in de basisverzekering.

Voetnoten

1 Wet abortuspil bij de huisarts van PvdA en GroenLinks klaar om door Kamer beoordeeld te worden, Lilianne Ploumen (pvda.nl, 7 november 2019)

2 Abortushulp kent te veel barrières, Gunilla Kleiverda e.a. (Medisch Contact 45, november 2019). Onderbouwing van de stelling bestaat uit ervaringen in niet vergelijkbare buitenlandse zorgstelsels en eigen ervaringen met onlineconsultatie via womenonweb.org van 172 vrouwen (0,6% van de abortusbehandelingen bij vrouwen woonachtig in Nederland) waarvan 27 Nederlandssprekenden (0,1% van het aantal abortusbehandelingen bij vrouwen woonachtig in Nederland)

3 Standpunt inzake abortuspil bij de huisarts, NGvA (2015)

4Richtlijn behandeling van vrouwen die een zwangerschapsbeëindiging ondergaan, Nederlands Genootschap van Abortusartsen (2012)

5W13.18.0042/III, Kamerstukken II 2018/19, 34891, nr. 5, Raad van State (24 april 2018)

auteurs

Femke van Straaten, bestuurder Beahuis & Bloemenhovekliniek en Abortuskliniek Amsterdam

Gerrit Zomerdijk, bestuurder Gynaikon Klinieken

Margreet Jansen, voorzitter van koepelorganisatie van abortusklinieken StiSAN

Sandra Kroeze, abortusarts, bestuurder Vrouwen Medisch Centrum

contact

f.vanstraaten@bloemenhove.nl
cc: redactie@medischcontact.nl

download dit artikel (pdf)
huisartsgeneeskunde opinie zwangerschap abortus
Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Willem Beekhuizen, abortusarts en fertiliteitsarts n.p., Ter Aar 07-11-2020 17:10

    "Wij zijn allemáál van WC-eend. Zeker ook de weinige, steeds dezelfde (huis)artsen die nu reageren op het artikel van de klinieken.
    Deze (huis)artsen achten zichzelf namelijk bekwaam zonder zich iets aan te trekken van de professionals op dit gebied, de abortusartsen. Eén van hen vult zelfs voor hen in (nivea) dat zij, de abortusartsen, maar in de ziekenhuizen moeten gaan werken.
    In landen waar geen goede abortushulpverlening beschikbaar is móeten general practitioners wel hulp verlenen. Maar in Nederland is gepaste zorg op dit gebied al tientallen jaren wettelijk gegarandeerd. Bij het tot stand komen van de wet is bewust gekozen voor een (vergunning)systeem dat zeer goed functioneert en waarin de huisarts zo nodig een beperkte, maar goede rol kán spelen.
    De initiatiefwet van Groen Links/ PvdA is ingegeven door ideologische motieven. Het ideologisch “betere” is ook hier de vijand van het goede, want abortus op enige schaal door huisartsen - naast de huidige praktijk- zal die reguliere zorg in Nederland ondermijnen. Niet verstandig om die zorg (jaarlijks getoetst door de Inspectie en wettelijk niet-commercieel) vanwege onbewezen Ideeën in de waagschaal te stellen.
    "

  • Peter Leusink, huisarts, arts seksuele gezondheid, Gouda 07-11-2020 14:47

    "Aanvullend nog op mijn eerdere reactie het volgende. De constatering dat in vergelijking met een instrumentele zwangerschapsbeëindiging de medicamenteuze abortus een grotere kans op complicaties geeft, zoals een doorgaande zwangerschap, incomplete abortus en bloeding, is niet juist. De auteurs refereren aan een Richtlijn van het NGvA (2012) en die Richtlijn refereert aan verouderd onderzoek. Instrumentele zwangerschapsbeeindiging wordt daar vergeleken met de behandeling met misoprostol alleen. Sinds vele jaren wordt echter de combinatie mifepriston/misoprostol gebruikt. In vergelijking daarmee is de instrumentele behandeling even effectief en even veilig. Zie de tabel in https://www.henw.org/artikelen/de-rol-van-de-huisarts-bij-onbedoelde-zwangerschap "

  • Gina Boorsma, Huisarts, Wageningen 07-11-2020 13:46

    "Au, de schrijvers lijken geen hoge pet op te hebben van de Nederlandse huisartsen. Hoezo is een huisarts steeds minder een vertrouwenspersoon nu hij niet meer solistisch werkt? Ik ben in de veronderstelling dat de meeste mensen die bij de huisarts komen daar een ander beeld van hebben. En de kans dat je een voor jou onbekende dokter zal zien bij een zwangerschapafbreking zal in de praktijk ook geen schering en inslag zijn. De stelling dat de huisart en medewerkers zich niet professioneel zouden opstellen bij dit vraagstuk vind ik aanstotelijk .

    Ik denk dat huisartsen heel goed een rol zouden kunnen spelen bij vroege zwangerschaps afbrekingen. Ik heb op Saba, Caribisch Nederland, gewerkt en in die periode is een korte proef geweest met het verstrekken van de abortuspil door de huisartsen. Wat daarbij opviel is dat vrouwen zich vaak erg vroeg melden met deze vraag, vaak als ze een paar dagen overtijd zijn. Daardoor kon de afbreking vroeg plaatsvinden en zag je de complicaties, zoals geschetst in het artikel, niet. Hoe later je immers afbreekt hoe vaker je hevige bloeding, pijn, incomplete abortus en doorgaande zwangerschap ziet. Daarnaast neemt, door vroege interventie, ook de vraag naar instrumentele abortussen af. Andere praktische bezwaren lijken ook weinig hout te snijden. Echo’s kunnen op mijn huidige werkplek gewoon in hetzelfde gebouw gemaakt worden, en anonimiteit rondom de abortuspil is een kwestie van aanpassen van regelgeving omtrent vergoedingen.

    Waar ik het wel volledig mee eens ben is dat het voorschrijven van de abortuspil door de huisarts geen achterdeur moet zijn om bezuinigingen, op termijn, door te voeren voor de abortuszorg. En anticonceptie moet uiteraard opgenomen worden in de basisverzekering.
    "

  • Martijn Termaat, Huisarts, Groningen 07-11-2020 07:36

    "In Groningen verwijs ik al 15 jaar met vertrouwen en tevredenheid naar Stimezo. Abortus is vaak een heftige gebeurtenis voor patiënten en ze krijgen daar prima zorg.
    Ik vind het begrijpelijk dat de organisaties die deze zorg leveren zich zorgen maken over hun voortbestaan. Laten we ons daarom met hun verbinden om voor de patiënt de beste zorg te behouden.
    Veel belangrijker dan kritiek te leveren op een onhandig geschreven stuk. "

  • Gunilla , Gynaecoloog Flevoziekenhuis en Voorzitter bestuur Women on Waves, Amsterdam 06-11-2020 22:56

    "Een kat in nood maakt gekke sprongen. Het pleidooi van abortusklinieken om in stand te blijven gaat gepaard met ongefundeerde en onjuiste veronderstellingen inzake zorg door huisartsen. Ook verzuimt het artikel een antwoord te geven op problematiek, zoals door mij en anderen eerder in Medisch Contact aangekaart.
    Eind jaren zestig, toen abortus in Nederland nog illegaal was, boden de abortusklinieken een geweldige uitkomst. Alhoewel abortus sinds 1984 legaal is, geldt het Wetboek van Strafrecht nog steeds. De Abortuswet stelt strikte voorwaarden aan vrouwen en klinieken, zodat de abortuspil niet in het basispakket zit en alleen wordt vergoed indien verstrekt door klinieken. Zelfs voor de overtijdbehandeling is dit het geval. Zo houden de Abortuswet en klinieken elkaar in de greep: klinieken kunnen zich niet kritisch uiten over de Abortuswet, want zij zijn voor hun financiering afhankelijk van het voldoen aan de eisen van deze wet.
    Abortusklinieken zijn uiteraard heel belangrijk voor vrouwen uit het buitenland die aldaar toegang tot abortushulpverlening ontberen en voor een aanzienlijk deel van vrouwen in Nederland met een ongewenste zwangerschap. Maar de afgelopen vijftig jaar is abortuszorg sterk veranderd. Medicamenteuze afbreking deed haar intrede en wordt door vrouwen steeds vaker verkozen. Medische nadelen van curettages krijgen steeds meer aandacht. Medicamenteuze abortus, zelfs via on-line consultatie, is een effectieve en alom geaccepteerde en gerespecteerde vorm van kwalitatief goede zorgverlening gebleken. Tegen deze achtergrond is het tragisch te zien dat de Nederlandse abortushulpverlening getekend wordt door de wet van de remmende voorsprong. In een krampachtige poging van de klinieken om overeind te blijven gaan zij niet met hun tijd mee. Zij framen medicamenteuze abortus en zorgverlening door huisartsen onnodig negatief en ondermijnen daarmee hun eigen geloofwaardigheid. Erger nog, zij stellen de belangen van vrouwen niet langer op de eerste plaats. "

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.