Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
Laatste nieuws
opinie

Abortuspil via huisarts gaat vrouwen niet helpen

Goed bedoelde initiatiefwet holt bestaande abortuszorg uit

22 reacties
Getty Images
Getty Images

Het plan van PvdA en GroenLinks om de abortuspil via de huisarts te verstrekken zit slecht in elkaar. Het vormt zelfs een bedreiging voor het solide en kwalitatief hoogstaande netwerk aan abortusklinieken.

Verbetert de abortuszorg in ons land als ook de huisarts de abortuspil mag gaan voorschrijven? De Kamerleden Lilianne Ploumen (PvdA) en Corinne Ellemeet (GroenLinks) denken van wel. Daarom hebben deze parlementariërs een ­initiatiefwet ontworpen die dat regelt. Ook de VVD en D66 zijn inhoudelijk voor deze verandering, maar coalitieperikelen met CU en CDA verhinderen dat het voorstel nu al een meerderheid in de Tweede Kamer krijgt. Aan de goede intenties van de initiatiefnemers twijfelen wij niet, aan de praktische uitwerking van hun voorstel des te meer.

Gevaar van versnippering

‘Als je ongewenst zwanger bent moet je de zorg kunnen krijgen die bij je past. Daarom wil ik dat vrouwen ook bij hun huisarts terechtkunnen voor de abortuspil’, zegt Ploumen op de website van de PvdA. Ellemeet voegt eraan toe: ‘Ons voorstel houdt vast aan de hoge kwaliteit van abortuszorg in Nederland en vergroot de keuzevrijheid van vrouwen. Daarom is dit een stap vooruit.’1

Het voorstel leidt tot versnippering en uitholling van goede abortuszorg

In Medisch Contact van november vorig jaar pleitten Gunilla Kleiverda (Women on Waves) en anderen ervoor om de toegankelijkheid van de abortuszorg te vergroten, omdat die volgens hen last heeft van religieuze actievoerders, financiële belemmeringen en onvoldoende geografische spreiding.2 Vanuit het oogpunt van de toegankelijkheid van de zorg is het Nederlands Genootschap van Abortusartsen (NGvA) positief kritisch over de inzet van huisartsen bij de medicamenteuze zwangerschapsbeëindiging. Dit weliswaar onder voorwaarde dat huisartsen dezelfde kwaliteit leveren op het vlak van termijnbepaling, ervaring, anonimiteit, bereikbaarheid en keuzemogelijkheden.3 Maar als we die voorwaarden nader bekijken, constateren we toch problemen. In het bijzonder wijzen wij op het grote gevaar van versnippering en uitholling van onze nu zo goede abortuszorg. Wij vinden de ­abortushulpverlening op dit ogenblik goed toegankelijk, medisch van hoge kwaliteit én uitstekend georganiseerd. In de abortus­klinieken is de zorg (behalve voor buitenlandse vrouwen) bovendien kosteloos. En altijd anoniem. Praktische drempels zijn er amper. Wij denken dat de veranderingen als gevolg van de eventuele nieuwe wet averechts zullen uitpakken en dat cliënten er de dupe van zullen zijn.

Vreemde dokter

De Kamerleden en Kleiverda e.a. suggereren dat de toegankelijkheid van de abortuszorg structureel problematisch is. Een bezoek aan de eigen huisarts zou emotioneel en fysiek minder zwaar zijn dan een bezoek aan een kliniek. De huisarts is in hun ogen een vertrouwd adres, waar je gemakkelijk anoniem terechtkunt, terwijl de klinieken geografisch slecht verspreid liggen. ­Vrouwen zouden daarom nu vaak te veel (reis)tijd kwijt zijn. Als abortus via de huisarts wordt verricht, zouden vrouwen geen vrijaf hoeven te nemen van werk en zouden ze het doktersbezoek gemakke­lijker kunnen verbergen voor hun werkgever, familie of huisgenoten. Tot slot zouden vrouwen bij de huisarts geen last hebben van bij de klinieken veelvuldig aanwezige actievoerders van de anti­abortusbeweging.

Deze argumenten vinden we niet steekhoudend en zeker niet valide genoeg voor een wetswijziging die leidt tot een verslechtering van de abortuszorg. Over de huisarts is het volgende te zeggen: die is in steeds mindere mate de vertrouwenspersoon die de initiatiefnemers van PvdA en GroenLinks in hem of haar veronderstellen. De solistisch werkende huisarts (nu nog 35% van alle huisartsen) maakt op grote schaal plaats voor groepspraktijken (inmiddels al 65%), zodat de huisarts voor veel mensen ook een ‘vreemde dokter’ is. Huisartsenpraktijken zijn over het algemeen al zeer zwaar belast. Ze zitten dus zeker niet te wachten op de nodige extra rapportages aan de inspectie.

En is een behandeling met de abortuspil door de huisarts zo laagdrempelig als de initiatiefwetgevers zich voorstellen? Wij denken van niet. Om te beginnen weet de cliënt niet op voorhand hoe de huisarts en diens medewerkers denken over abortus. We zien in onze samenleving een toe­nemend conservatisme, vaak religieus gemotiveerd. In een abortuskliniek is iedereen gescreend op een positieve houding. Cliënten zitten niet te wachten op een mogelijk kritische afwijzing, maar verlangen naar deskundige hulp.

Je moet trouwens ook maar afwachten of jonge vrouwen zich vrij voelen om voor zoiets gevoeligs hulp te vragen aan een huisarts bij wie ook haar familieleden komen. Daar komt nog bij dat een vrouw die behandeling nooit alléén mag ondergaan. Altijd moet er in de omgeving van de cliënt iemand beschikbaar zijn voor contact over eventuele noodhulp in geval van ernstige bijwerkingen van de medicatie, zoals overmatig bloedverlies.

De hulpverlening bij de huisarts is bovendien niet anoniem, want de abortuspil die hij voorschrijft komt via de apotheek en wordt bij de ziektekostenverzekering in rekening gebracht en geregistreerd, net zoals dat gebeurt in een regulier ziekenhuis. In de abortusklinieken waarborgen we deze zo belangrijke anonimiteit. Geen enkele medische of financiële handeling is van buitenaf herleidbaar tot een persoon. De registraties van behandelingen en medicijnen die uiteraard wel plaats­vinden, dienen ter kwaliteitsbewaking van de interne zorgprocessen.

Nog een praktisch bezwaar: in veel huisartsenpraktijken ontbreekt de noodzakelijke echoapparatuur. Dat betekent dat de cliënt na het eerste consult een tweede afspraak moet maken voor een echo op een andere plek, hopelijk een beetje in de buurt. Voor de cliënt betekent dit een extra stap in een emotioneel moeilijk ­proces.

Onze specialisatie

We zeggen beslist niet dat de huisarts niet in staat is deskundig te helpen door het voorschrijven van een abortuspil, ook al doet hij dit gemiddeld nog niet eens één keer per jaar (in ons land wordt de abortuspil jaarlijks 8300 keer voorgeschreven en er zijn bijna 9800 huisartsen). Wél stellen wij dat het systeem van ­abortuszorg nu al kwalitatief zeer goed is en uitstekend bereikbaar. Niet voor niets komen vrouwen uit heel Europa naar Nederland om hier te worden geholpen.

Actievoerders maken cliënten van abortusklinieken uit voor moordenaar

De abortusklinieken hebben door de jaren heen een schat aan gezamenlijke expertise opgebouwd, waardoor vrouwen de best denkbare zorg ontvangen. In een kliniek is er deskundige counseling, kennis van alle behandelmogelijkheden met de voor- en nadelen daarvan en de mogelijkheid om de correcte diagnose te stellen. De klinieken beschikken over alle kennis en faciliteiten én de tijd, die nodig zijn voor een persoonlijk advies over de behandeling. De concentratie van deze zorg is de kern van onze specialisatie en maakt het mogelijk om de trends en ontwikke­lingen rond abortus in Nederland te blijven volgen en analyseren.

En dan nog dit: onze zorg is uitstekend bereikbaar, waar je ook woont. Weliswaar ontbreken in Friesland, Drenthe en Zeeland gespecialiseerde abortusklinieken, maar ook vanuit die provincies is een gespecialiseerde kliniek altijd binnen handbereik. In álle provincies zijn er bovendien ­ziekenhuizen met vergunningen voor zwangerschapsbeëindiging. Wij vinden trouwens dat je van een vrouw die een dergelijk ingrijpend besluit neemt over haar toekomst, best mag vragen om een uurtje te reizen.

‘Geen receptje’

De initiatiefnemers van de wets­wijziging denken dat een vrouw door inzet van de huisarts tijd bespaart en meer privacy heeft: ze kan als dat nodig is de abortus beter verborgen houden voor het thuisfront, is de veronderstelling. Wij wijzen erop dat een behandeling met een abortuspil meestal geen sinecure is. Niet zelden leidt deze behandeling tot fysieke klachten die amper verborgen kunnen blijven voor de omgeving. In vergelijking met een instrumentele zwangerschapsbeëindiging duurt de medicamenteuze abortus langer en geeft ook een grotere kans op complicaties, zoals een doorgaande zwangerschap, incomplete abortus en bloeding.4 Het verstrekken van de abortuspil kan nooit het karakter krijgen van ‘even een receptje uitschrijven’. Daar komt bij: de huisarts biedt alléén de abortuspil voor zwangerschappen tot negen weken en verwijst voor een instrumentele behandeling door naar een kliniek; dat noemen wij geen zorg op maat.

Blijft over het stigmatiseren van onze cliënten: het ondergaan van een abortus, in combinatie met actievoerders bij de deur van de klinieken? Wij weten als geen ander hoe intimiderend de ­actievoerders zich – religieus gemotiveerd – gedragen in de buurt van onze klinieken. Onze cliënten krijgen foetuspoppetjes en ­folders toegestopt met bloederige foto’s. Soms worden ze uit­gescholden voor moordenaar. Aan de politici willen we vragen om zich te verdiepen in de vraag hoe in de omgeving van een abortuskliniek om te gaan met de belangen van het demonstratierecht en het recht op vrije toegang tot zorg. Wat we willen ­zeggen: het is een probleem dat we niet oplossen met de ­structurele inzet van de huisarts.

Preventie

Hoe zit het dan met die uitholling van de bestaande abortuszorg? In ons land worden elk jaar ongeveer 30 duizend ­abortusbehandelingen verricht – voor het overgrote deel in de gespecialiseerde abortusklinieken. In iets minder dan een derde van deze gevallen wordt een abortuspil voorgeschreven; de overige behandelingen zijn instrumenteel. Als huisartsen een substantieel deel van de abortuspillen gaan voorschrijven, zien klinieken hun financiering in gevaar komen, met onver­mijdelijke sluitingen tot gevolg. VWS financiert de klinieken immers op basis van het aantal verrichtingen. De (geografische) bereikbaarheid van abortuszorg zal dan juist afnemen en dat is iets wat de Kamerleden Ploumen en Ellemeet beslist niet beogen. De overgrote meerderheid van vrouwen die een ­instrumentele behandeling ondergaan, zal daarvan de nadelen ondervinden.

Ook de Raad van State is kritisch over het wetsvoorstel. De ­huidige praktijk functioneert goed, vindt zij.5 Waarom zou je dan de gang van zaken op de schop nemen? Alles wat helpt om de toegang tot de abortushulpverlening te verbeteren, juichen wij toe. Het is goed als abortusartsen en -klinieken, gynaecologen, ziekenhuizen en huisartsen samenwerken om de kwaliteit van de abortushulpverlening op hoog niveau te houden, maar we denken duidelijk te hebben gemaakt dat het verstrekken van de abortuspil door de huisarts daar niet toe bijdraagt. Als abortusklinieken denken we graag met politici mee over oplossingen voor wezenlijk belangrijke vragen die ook bij ons leven. Denk aan de hulp en de financiering daarvan aan vrouwen met een daklozen-, illegalen- of vluchtelingenstatus. Ook over het bestrijden van het stigma en het omgaan met ­intimiderende protesten denken we graag mee. Als de politici écht effectieve maatregelen willen nemen: denk dan weer eens aan preventie, om te beginnen met het opnieuw opnemen van anticonceptie in de basisverzekering.

Voetnoten

1 Wet abortuspil bij de huisarts van PvdA en GroenLinks klaar om door Kamer beoordeeld te worden, Lilianne Ploumen (pvda.nl, 7 november 2019)

2 Abortushulp kent te veel barrières, Gunilla Kleiverda e.a. (Medisch Contact 45, november 2019). Onderbouwing van de stelling bestaat uit ervaringen in niet vergelijkbare buitenlandse zorgstelsels en eigen ervaringen met onlineconsultatie via womenonweb.org van 172 vrouwen (0,6% van de abortusbehandelingen bij vrouwen woonachtig in Nederland) waarvan 27 Nederlandssprekenden (0,1% van het aantal abortusbehandelingen bij vrouwen woonachtig in Nederland)

3 Standpunt inzake abortuspil bij de huisarts, NGvA (2015)

4Richtlijn behandeling van vrouwen die een zwangerschapsbeëindiging ondergaan, Nederlands Genootschap van Abortusartsen (2012)

5W13.18.0042/III, Kamerstukken II 2018/19, 34891, nr. 5, Raad van State (24 april 2018)

auteurs

Femke van Straaten, bestuurder Beahuis & Bloemenhovekliniek en Abortuskliniek Amsterdam

Gerrit Zomerdijk, bestuurder Gynaikon Klinieken

Margreet Jansen, voorzitter van koepelorganisatie van abortusklinieken StiSAN

Sandra Kroeze, abortusarts, bestuurder Vrouwen Medisch Centrum

contact

f.vanstraaten@bloemenhove.nl
cc: redactie@medischcontact.nl

download dit artikel (pdf)
huisartsgeneeskunde opinie zwangerschap abortus
Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Monique Opheij, Voorzitter Nederlands Genootschap van Abortusartsen, Amsterdam 09-11-2020 11:01

    "Het Nederlands Genootschap van Abortusartsen (NGvA) heeft een genuanceerde mening over de abortuspil bij de huisarts.
    De abortusartsen zijn in Nederland de deskundigen bij uitstek op het gebied van zwangerschapsafbrekingen. Wij spreken jaarlijks immers meer dan 30.000 vrouwen die een abortus overwegen.
    Wij betreuren het zeer dat hier (door alle partijen) óver ons en onze hulpverlening gesproken wordt en niet mét ons. Dit gesprek hoort thuis in een gremium met deskundigen op dit gebied. Gelukkig zijn wij met de meeste van deze organisaties reeds in gesprek.
    "

  • P. Leusink, huisarts, arts seksuele gezondheid, Gouda 09-11-2020 09:21

    "Wat betreft de vraag naar draagvlak onder huisartsen: in 2015 is aan ongeveer 2600 bezoekers van het landelijk NHG Congres gevraagd of de huisarts de abortus zou moeten kunnen voorschrijven. 37% vond van niet, 35% vond van wel, de rest was neutraal. Stel dat degenen die neutraal waren gelijkelijk verdeeld zijn over pro en contra, dan zou ongeveer de helft van de huisartsen hiervan voorstander zijn. Dat is enorm veel en beperkt zich dus niet tot een groepje welwillende idealisten. Het betreft hier immers geen basisaanbod maar aanvullende zorg. Niet elke huisarts hoeft dit te kennen en te kunnen. Niet elke huisarts plaatst een IUD of leest een ECG.
    Wat betreft de kwaliteit van zorg verwijs ik naar de Toolkit van de NHG Expertgroep Seksuele gezondheid over dit onderwerp (https://sekshag.nhg.org/scholing-0#otb). Abortusartsen hebben aan elementen hiervan meegewerkt. Daarnaast schrijven al jaren huisartsen in Frankrijk en recent in Ierland de abortuspil voor zonder dat dit aan kwaliteit heeft ingeboet. Daarnaast participeert het NHG in de ontwikkeling van Richtlijnen van het NGvA en is er wederzijdse uitwisseling van elkaars competenties. Voor ons als huisartsen erg leerzaam.
    "

  • Willem Beekhuizen, abortusarts en fertiliteitsarts, n.p., Ter Aar 08-11-2020 23:25

    "In het fragment dat de heer Leusink citeert is de uitdrukking “in beginsel” cruciaal.
    Achter die woorden verschuilen zich vele bezwaren, met name op het gebied van kwaliteit, waarvan tot op heden niet is in te zien hoe daaraan, ondanks alle inventiviteit, in de huisartsensetting voldoende tegemoet kan worden gekomen.
    Daarnaast zijn er onder abortusartsen toenemend grote zorgen over de de continuïteit van de huidige bewezen goede hulpverlening mocht het wetsvoorstel doorgang vinden.
    Die zorgen zijn destijds door de beroepsgroep ook aan de Raad van State voorgelegd, die daarop negatief over het voorstel adviseerde.

    Recent heeft het bestuur van de beroepsgroep van abortusartsen niet voor niets een bureau in de hand genomen dat aan alle abortusartsen inzake precies deze kwestie hun mening heeft gevraagd. Bespreking van de resultaten staat op de agenda van de LV die nog deze maand wordt gehouden. Wat het definitieve standpunt van de beroepsgroep zal worden staat dus geenszins vast.
    Wel zal in ieder geval bekend zijn wat nu eigenlijk de abortusartsen ervan vinden.
    Volgens de reactie van huisarts Bruijn op 5/11 hier onder staat die vraag voor huisartsen (dus niet voor het kleine gezelschap dat aan de weg timmert) nog open, getuige zijn hartenkreet: “Al iemand op het idee gekomen te vragen wat nu eigenlijk de huisartsen ervan vinden????”
    "

  • Mirella Buurman, huisarts, Amsterdam 08-11-2020 22:57

    "Uit dit stuk spreekt angst om patiënten, subsidie en dus werk te verliezen. Een begrijpelijke angst want als huisartsen de abortuspil gaan verstrekken zullen de abortusklinieken minder patiënten krijgen. Niet veel minder omdat vrouwen er soms ook voor kiezen rechtstreeks naar een kliniek te gaan én omdat niet alle huisartsen de abortuspil zullen voorschrijven. Maar het zou kunnen dat een enkele abortusarts haar werk zal verliezen. Het is jammer dat de abortusartsen proberen aan te tonen dat huisartsen geen goede abortuszorg kunnen leveren. Huisartsen kunnen deze zorg, tot 9 weken, namelijk uitstekend leveren. Technisch gezien is het niet ingewikkeld en de kans op complicaties is bijzonder klein, vergelijkbaar met een spontane miskraam. In maart dit jaar is een artikel in Medisch Contact verschenen (https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/overtijdbehandeling-door-de-huisarts-lessen-uit-de-praktijk.htm) waarin vier huisartsen, waaronder ik, beschrijven hoe de medicamenteuze overtijdbehandeling in de praktijk gaat. Het NHG heeft hier een standpunt over uitgebracht (https://richtlijnen.nhg.org/files/2020-05/2016_nhg-standpunt_otb_0.pdf) waarin wordt beschreven dat dit veilig kan bij de huisarts en onder welke voorwaarden. De studies hiervoor zijn gebaseerd op medicamenteuze abortus tot 63 dagen (9 weken). In de conclusie van dit standpunt wordt gesteld: “Er zijn geen inhoudelijke argumenten waarom vrouwen niet zelf zouden kunnen kiezen tussen behandeling in een ziekenhuis of een erkende abortuskliniek enerzijds of medicamenteuze OTB in de huisartsenpraktijk anderzijds.” Als huisartsen en abortusartsen moeten we uitgaan van gezamenlijke doelen namelijk “Baas in eigen buik” en “Elk kind een gewenst kind”. Met in het achterhoofd het idee van ‘De juiste zorg op de juiste plek’ kunnen huisartsen bij de vrouwen die dat willen een medicamenteuze abortus uitvoeren tot 9 weken en alle andere vrouwen kunnen dan terecht bij een abortuskliniek of in de 2e lijn. "

  • Peter Leusink, huisarts, arts seksuele gezondheid, Gouda 08-11-2020 19:03

    "In antwoord op de heer Beekhuizen: uw beroepsgroep denkt er positiever over. Uit het Standpunt van Nederlands Genootschap van Abortusartsen, oktober 2019: "Elk middel dat er voor zorgt dat de toegang tot de abortushulpverlening toegankelijker
    wordt voor vrouwen, wordt door het NGvA toegejuicht. Het verstrekken van de abortuspil door de huisarts zou een van die middelen kunnen zijn. Het NGvA staat er dan ook in beginsel positief tegenover dat de medicamenteuze zwangerschapsafbreking voor een overtijdsbehandeling via de huisarts te verkrijgen is." "

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.