Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
naar overzicht
boek

Het oog van de meester

Vingerzettingen, staar en creativiteit

Plaats een reactie

Het oog van de meester, Erik Fokke, De Tijdstroom, 231 blz., 25 euro.

Bestel direct

Soms kan een ziekte of een aandoening een bron van creativiteit zijn, niet of niet alleen omdat ze het onderwerp wordt van een kunstwerk (roman, beeld, film), maar omdat ze de daartoe als het ware de voorwaarden schept.

In zijn fraaie, afwisselende essaybundel Het oog van de meester zet Erik Fokke (1950), huisarts en muziekkenner, een aantal markante casussen in het volle licht. Zo is het bijvoorbeeld goed mogelijk dat de Russische componist Sergei Rachmaninoff leed aan het syndroom van Marfan of aan een andere bindweefselziekte als het syndroom van Stickler. Het zou een verklaring kunnen zijn voor zijn ongewone vingerzettingen en breed liggende akkoorden – hij had er zelf als pianist immers geen problemen mee. Op dezelfde wijze staat Fokke ook uitgebreid stil bij de megalomanie van componist Alexander Scriabin en bij de staar waaraan Claude Monet leed en hoe die waarschijnlijk zijn schilderkunstige oeuvre heeft beïnvloed. In een flink aantal essays koppelt Fokke hersenaandoeningen en verstoorde hersenfuncties – zoals anterograde amnesie, fantoomverschijnselen, bijna-doodervaringen – aan de manier waarop ze gestalte krijgen in fictie en non-fictie. Dat doet hij met grote kennis van zaken; in het stuk over bijna-doodervaringen bijvoorbeeld figureren ook de inzichten van de onderzoekers die in 2014 de Nobelprijs voor geneeskunde kregen voor hun ontdekking van het ‘gps-systeem’ in het menselijk brein. Ook dat is een verdienste van deze essays: behalve dat ze leesbaar zijn, en zoals het hoort uitnodigen tot reflectie, zijn ze ook buitengewoon informatief. We leren waarom Mozart fuga’s ging schrijven of hoe taalverwerving een ‘cultuurlijke geboorte’ impliceert, en hoe innig taal, cultuur, zorg, opvoeding en natuurlijke aanleg samenhangen.

Nergens trapt Fokke in de altijd op de loer liggende valkuil een een-op-een causaal verband te veronderstellen tussen aandoening en artistieke uitlatingen. Want hoe je het ook wendt of keert, een kunstenaar als Monet – schrijft Fokke terecht – ‘zag wat anderen niet zagen’ en maakte zo ‘een nieuwe wereld’ toegankelijk.

print dit artikel
Media en cultuur boek
  • Henk Maassen

    Henk Maassen (1958) is journalist bij Medisch Contact, met speciale belangstelling voor psychiatrie en neurowetenschappen, sociale geneeskunde en economie van de gezondheidszorg.  

Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen

Reacties

  • Er zijn nog geen reacties
 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.