Alles voor jou als geneeskundestudent

Inloggen
naar overzicht
Roel Amons
05 maart 2018 5 minuten leestijd
levenseinde

‘Wat kijk je moeilijk, dood is dood’

Euthanasie is voor de uitvoerende arts over de rand van het draaglijke

10 reacties
Getty Images
Getty Images

Huisarts Roel Amons spreekt met een patiënt af dat hij haar zal helpen bij zelfdoding. Ze is in de 80 en voldoet aan alle voorwaarden. Maar als het zover is, weigert ze het drankje en eist op hoge toon een injectie.

De Levenseindekliniek kan de toegenomen vraag naar euthanasie niet aan.1 Huisartsen en psychiaters zouden te bang zijn om euthanasie te verrichten of niet genoeg bekend zijn met de regelgeving.2 3 Met name in liberale en sociaaldemocratische kringen heeft slechts een enkele publicist vanaf de zijlijn begrip voor de aarzeling van artsen.4 5

De uitvoerende artsen laten in het publieke debat, mijns inziens, onvoldoende van zich horen over hun inhibities. Artsen zijn in principe empathisch en lopen niet te koop met hun emoties, zoals felle voorstanders dat doen, maar een euthanasie kan bij de uitvoerende dokter diepe groeven achterlaten, zeker als er iets misgaat.

Dreun

Bij de eerste echte euthanasie voelde ik tijdens het injecteren een schok door mijn lichaam gaan, terwijl ik keek in het krijtbleek wordende gelaat van de stervende. Een alle weefsels doordringende dreun, een akelig gevoel van macht over de ander, die ik op dat moment definitief uit haar leven joeg.

Gelukkig verdwenen deze begeleidende sensaties in de loop der jaren wat naar de achtergrond en werd deze verrichting meer of minder onderdeel van mijn praktijkvoering, hoewel altijd met tegenstrijdige emoties. Vanaf 1992 heb ik ongeveer twintig keer een euthanasie verricht, waarvan verreweg de meeste het laatste decennium. Mijn voorkeur gaat uit naar hulp bij zelfdoding met het drankje, boven de euthanasie in engere zin waarbij de arts de dodelijke injectie toedient.

Onzinnig

Bij een recente euthanasie ging het mis. Niet in technische zin, maar in de interactie. Een vrouw van even boven de 80 voldeed aan alle wettelijke voorwaarden. Tijdens mijn bezoeken kwam meermalen mijn voorkeur voor het drankje ter sprake. Daarbij legde ik haar uit dat voor alle zekerheid een infuusnaald zou worden aangebracht voor het geval zij zou gaan braken. Ze stemde iedere keer wel in, hoewel haar mimiek verried – zo besefte ik later – dat zij mijn voorkeur maar onzinnig vond.

Afspraak? Afspraak? Wat kan mij die afspraak schelen. Sodemieter op!

Op een moment keek ze mij onderzoekend aan. ‘Wat kijk je moeilijk. Het is heel simpel. Dood is dood. Leven is leven. Meer is het niet. Er zullen wel mensen komen op mijn begrafenis, maar dat hoeft echt niet van mij. Ik ben er toch niet.’

Gesterkt door haar atheïsme, stevende zij zelfverzekerd op het drinken van haar doodsbeker af. Althans, zo dacht ik… tot het moment van euthanasie. Nadat ik het flesje uit mijn tas tevoorschijn haalde, verklaarde zij niet te kunnen drinken. Ze had keelpijn, kon niet goed meer rechtop zitten en haar rechterhand niet goed gebruiken. En er was toch al een infuus aangebracht.

Afspraak

Stilte. Er waren vijf mensen aanwezig, die allen gespannen toekeken hoe onze interactie verliep. Haar verklaring overviel mij en ik wees haar erop dat wij iets anders hadden afgesproken.

‘Afspraak? Afspraak? Wat kan mij die afspraak schelen. Sodemieter op!’ En ze draaide zich met een ruk van mij weg en ging naar de muur liggen staren. Ik wist niet hoe verder, zakte op een stoel en zweeg.

Een van de aanwezigen probeerde haar te manen dat dit zo niet kon. Mij werd duidelijk dat het plan moest veranderen en ik stamelde dat de injecties dan eerst nog klaargemaakt moesten worden op de praktijk. Even een time-out, godzijdank. Op de praktijk haalde ik de spullen uit de koelkast en begon alles klaar te maken met trillende handen. Een woede zwol op en deed mij zinnen produceren als: ‘Ach mens, dan spuit ik je wel dood.’

Ruimtevaartuig

Eenmaal terug bij de patiënt, bood de vrouw die tevoren tussenbeide was gekomen, plaatsvervangende excuses aan. De patiënt leek instemmend wat mee te brommen. Ik uitte mij weliswaar begripvol, maar haar uitleg nam niet weg dat de euthanasie voor mij verder een geforceerd verloop zou blijven houden. Het was alsof mijn bewustzijn zich deels uitschakelde en alleen maar uitvoerde en registreerde. Ik bracht de eerste spuit met fysiologisch zout aan en verklaarde werktuiglijk dat op deze manier het infuus eerst doorgespoten moest worden.

Tijdens het langzaam spuiten van achtereenvolgens de pentobarbital en rocuronium, vernauwde mijn blik zich zo op de plek van handeling alsof ik door een koker keek. Al het omgevende verdween. Totale stilte. Het moment duurde eindeloos alsof wij in een ruimtevaartuig zaten dat zich zo immens snel voortbewoog dat het de lichtsnelheid naderde. Tot ineens enkele heftige snikken, huilstoten van een man twee meter links van mij, de stilte doorbraken. Ik draaide mijn hoofd naar rechts en keek op het levenloze gelaat. Het was wat naar opzij, naar de muur gevallen, de mond halfopen gezakt. Dood is dood. Totale vervreemding overmande mij.

<L CODE="C01">http://medischcontactlive.nl/de-dokter-en-ethiek/</L>
http://medischcontactlive.nl/de-dokter-en-ethiek/

Exemplarisch

Wat leert de besproken ervaring? Voorstanders van euthanasie zullen zeggen dat dit een ongelukkig geval was, een uitwas, een door de dokter verkeerd aangepakte situatie. Hij had de patiënt erop moet wijzen dat hij na zo een respectloze uitspraak de euthanasie niet kon doen. Of beter: hij had eerder moeten signaleren dat de patiënt het drankje niet wilde.

Prima terechtwijzing, maar mij leert deze gebeurtenis nog iets anders. Deze ervaring is geen uitwas, maar juist exemplarisch voor wat euthanasie in de grond is. De patiënt was iemand om wie je niet heen kon. Haar weerbarstige gedrag focuste mij op de naakte vernietiging van haar persoon. Dat was alleen draaglijk door als een machine te worden.

Voorstanders fixeren louter op de consequenties van de dood, einde van een ondraaglijk lijden of afsluiting van perspectiefloze verveling, en zien niet dat de arts met deze handeling over de rand komt van wat nog menselijk is.

Voetnoten

1. Medisch Contact 26/10/17 p 1 ‘Levenseindekliniek heeft veel meer artsen nodig.’

2. NRC 14/07/17. Agnes Wolbert: ‘Iemand die wil sterven laat je niet alleen.’

3. NRC 27/10/17. ‘Psychiaters te bang bij euthanasie

4. NRC 28/10/17 Rosanne Hertzberger: ‘Euthanasiewet niet ruimer

5. De Groene Amsterdammer 05/04/17. Stephan Sanders: ‘Euthanasiasme

auteur

Roel Amons, huisarts, Den Haag

contact

rbamons@gmail.com

cc: redactie@medischcontact.nl

Geen belangenverstrengeling gemeld door de auteur.

lees ook:

Download dit artikel (pdf)
print dit artikel
euthanasie levenseinde levenseindekliniek zelfdoding ethiek
Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen

Reacties

  • Peter Staal, Huisarts, Tilburg 08-03-2018 14:27

    "Dit verwoord goed het gevoel wat je ALTIJD een beetje hebt bij de euthanasie. Het nuchtere Hollandse denken walst daar wel eens wat te makkelijk overheen en deze beschouwing staat daar wat tegenover. Heel herkenbaar."

  • E. Cours, Specialist Ouderengeneeskunde, naarden 08-03-2018 11:16

    "Van harte sluit ik mij bij vrijwel alle voorgaande reacties aan.
    De eisende patiënt of familie om het simpele snelle spuitje ("zoals een hond bij de dierenarts" herkent u allen die ook met kromme tenen?), het maatschappelijke idee dat het doodmaken een recht van de patiënt en een plicht van de arts is, het gemak waarmee de patiënt zijn besluit om het eigen leven te beëindigen door de arts wil laten uitvoeren, in plaats van deze ultieme daad van eigen regie ook gewoon lekker zelf te doen. Als iemand echt dood wil (en fysiek en geestelijk in staat is dit uit te voeren uiteraard!), drink dan dat drankje of stop met eten en drinken en laat waar nodig klachten verlichten door de arts. Ook voor mij is er een zeer belangrijk verschil tussen het faciliteren en het uitvoeren van de levensbeëindiging. Nederland vindt zelfbeschikkingsrecht zo belangrijk, dat ik persoonlijk vind dat overwogen zou moeten worden de wet aan te passen naar: zo lang een patiënt hier redelijker wijs toe in staat is, is door de arts uitgevoerde euthanasie niet aan de orde en is hulp bij zelfdoding de enige mogelijkheid. Het had in het hierboven beschreven geval van deze mevrouw helaas geen verschil gemaakt vrees ik. Maar het had misschien bijgedragen aan meer maatschappelijke duidelijkheid.
    PS: Weet overigens iemand van de collega's of er een geautomatiseerd systeem bestaat waarmee hulp bij zelfdoding wel met een euthanasie infuus plaats kan vinden, maar dan door de patiënt zelf gestart door een druk op een knop?
    "

  • Wieteke Lucas-Ploegmakers, Huisarts, Dordrecht 06-03-2018 13:43

    "Ik denk dat u zou moeten overwegen om geen euthanasie meer uit te voeren. U voert aan dat het over de rand komt van wat menselijk is; ik denk dat u vooral zelf over uw grens gegaan bent en dat hoeft helemaal niet. Uw voorkeur voor een drankje hint daar al op; dan doet de pt en niet u het. Niemand verwacht van u een handeling uit te voeren waar u zich niet mee kan vereenzelvigen. "

  • W.J. Duits, Bedrijfsarts, Houten 05-03-2018 16:00

    "Het is om een beetje koud van te worden. Het respectloos omgaan met een medemens door deze eisende patiënten. Ik wil het hier en ik wil het nu, en jij doktertje bent degene die dit moet doen, want ik heb er recht op. Het respectloos omgaan met het leven. Wat een geestelijke leegte.
    Nu is er nog bescherming door een euthanasiewetgeving, hoe zal het gaan als "voltooid leven" het uitgangspunt wordt.
    Mijn gevoel zegt: Elke persoon die euthanasie wil en kan slikken en een handfunctie heeft, die neemt zelf het drankje in, als ultieme uiting van zelfbeschikking. De dokter maakt alleen gebruik van het infuus, als het echt niet anders kan."

  • Justine, AIOS Radiotherapie, Amsterdam 04-03-2018 13:15

    "Kippenvel. Wat mooi verwoord, heel invoelbaar.
    Een zeer terecht en begrijpelijk tegengeluid in de (toch al moeilijke) euthanasie-discussie.."