Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
Nieuws
Linda Jolink
12 januari 2021 5 minuten leestijd
de kwestie

Moet een medisch specialist gepromoveerd zijn?

Het schrijven van een dissertatie is een nutteloze pelgrimage voor een medisch specialist

41 reacties
getty images
getty images

Het was een halfjaar geleden; ik liep coschappen in de kliniek en had honger. ‘Lunch over een kwartier?’ vroeg ik aan de zaalarts. ‘Nee, we moeten nu naar de overdrachtsruimte’, zei ze. ‘Het is heilig uur.’ ‘Heilig uur’ was het uurtje van een tot twee op woensdagmiddag, waarin een promovendus onderwijs gaf over het onderzoek waar hij of zij mee bezig was. Het heette zo omdat artsen zó’n hekel hebben aan wetenschap dat ze er alleen naar komen luisteren als het heilig wordt verklaard.

De Kwestie

In de rubriek De Kwestie leggen lezers een dilemma voor. Andere lezers kunnen daarop online reageren, en Medisch Contact vraagt een deskundige om commentaar. De Kwestie, het deskundigencommentaar en een selectie van de lezersreacties worden vervolgens in het tijdschrift gepubliceerd.

Heeft u ook een casus die u wilt delen? Mail deze dan naar redactie@medischcontact.nl onder vermelding van De Kwestie.

Die afkeer van wetenschap blijkt ook uit het feit dat geneeskunde het enige vakgebied is waar een proefschrift ‘je boekje’ wordt genoemd. Goed, een proefschrift is feitelijk inderdaad een niet al te dik boek, maar toch ken ik geen enkele wetenschapper die het resultaat van minstens vier jaar noeste arbeid in dienst van een nobele zoektocht naar waarheid ‘m’n boekje’ zou noemen. De geneeskunde heeft de wetenschap ontheiligd en de enige manier om haar weer wat gewicht terug te geven, is door haar expliciet een aureool op te zetten.

‘Wetenschap is de religie van de 21ste eeuw’. Ik vind dat een wat saaie en gemakzuchtige leus – je zou evengoed kunnen beweren dat complottheorieën de religie van de 21ste eeuw zijn –, maar hier toont zich toch de kracht van het cliché. Dat we een wetenschappelijke presentatie letterlijk tot iets heiligs verheffen, is een aflaat voor hoe we de wetenschap in de praktijk ontheiligen.

De ongeschreven wet dat iedereen die specialist wil worden eerst moet promoveren, is een uitwas van dit principe. Het bedrijven van wetenschap draagt er op geen enkele manier aan bij dat je een betere arts wordt. Integendeel, het zorgt er juist voor dat een jonge arts in de kostbare beginjaren van zijn carrière nul klinische ervaring opdoet en al zijn basiskennis weer vergeet.

Het laten bedrijven van wetenschap door mensen die arts willen worden, is ook op geen enkele manier heilzaam voor de wetenschap. Integendeel, aangezien het promoveren geen doel is maar een middel, levert het promotieonderzoeken op die als doel hebben klaar te zijn in plaats van waar. Als het maar af is. De enige functie van het geneeskundige promotieonderzoek is, kortom, een religieuze: die van de bedevaartstocht. Het is een manier voor de aspirant-specialist om zijn devotie te tonen.

Was Nederland maar wat katholieker gebleven, dan hadden de jonge dokters hun toewijding kunnen tonen op een meer kunstzinnige, mystieke manier, iets met wierook, vrouwen en glas-in-lood. Helaas, Houellebecq zei het al, Nederland is geen land maar een bedrijf.1 Wij doen het op de calvinistische manier: leven is lijden! Het zal ongetwijfeld ook iets te maken hebben met de nasleep van het afbrokkelende old boys network, dat voornamelijk afkomstig is uit studentencorpora. Ook daar verwelkomt men nieuwe leden graag met moeilijkheden in de vorm van een ontgroening, waar de novieten duidelijk moeten maken dat het ze menens is om corpslid te worden. Het pad tot chirurg of internist is vanzelfsprekend wat ernstiger dan dat tot corpslid, zodat het consumeren van het eigen lichaamsgewicht in bier of het op de knieën zingen van urenlange drankliederen niet volstaat. Nee, de bedevaartstocht van de jonge specialist dient een zweem van nut te hebben. Welkom wetenschap.

Om tegemoet te komen aan de calvinistische hang naar ontberingen van Nederlandse artsen en tegelijkertijd het belang van fatsoenlijke wetenschap te steunen, stel ik voor een nieuwe bedevaartstocht in te stellen die even zwaar is maar daadwerkelijk nut heeft. Een jaar fulltime werken in de thuiszorg is mijn eerste ingeving, maar draagt u gerust een beter idee aan.

de deskundige

Ongeschreven wet’ van Jolink is apert onjuist

Onderzoekservaring is wellicht niet onmisbaar om een betere dokter te worden. Echter, de bekwaamheden die een jonge onderzoeker verwerft, al dan niet in een promotietraject, kunnen nuttig zijn voor het aanscherpen van cruciale vaardigheden die van pas komen voor een medicus.

Door onderzoek te doen leer je dat je conclusies niet kunt onderbouwen door emoties, misverstanden of slecht geformuleerde onderbuikgevoelens maar dat er ontegenzeggelijke feiten nodig zijn. Bijvoorbeeld het feit dat in Nederland elk jaar 1100 artsen aan een specialistenopleiding beginnen. En dat elk jaar circa 800 artsen promoveren, van wie er gemiddeld 240 ofwel al een vervolgopleiding hebben ofwel huisarts worden. Dus dat zo’n 560 gepromoveerden instromen in die 1100 opleidingsplaatsen. Ongeveer de helft van die plaatsen is dus beschikbaar voor niet-gepromoveerden. De ‘ongeschreven wet’ van Linda Jolink dat een proefschrift een verplicht entreebiljet is voor een specialistische vervolgopleiding wordt dus niet door harde feiten ondersteund (of – minder diplomatiek – is apert onjuist). En dat is nou zo leerzaam van wetenschap: dat echte feiten je tot verrassende conclusies brengen, die anders zijn dan je had gedacht. Het behoeft geen betoog dat op feiten gebaseerde conclusies ook cruciaal zijn in op evidentie gebaseerde patiëntenzorg.

Een tweede leereffect van onderzoek doen is dat het analyseren van systematisch verzamelde observaties en gegevens je leert waarnemingen samenhangend te ordenen, helder te redeneren, en logische gevolgtrekkingen te formuleren. Ook dit zijn eigenschappen waar een goede arts veel plezier van kan hebben. De redenering van Jolink dat als iemand iets ‘heilig’ vindt, dat automatisch betekent dat iemand daar een hekel aan heeft, is een uitstekend voorbeeld van een onlogische gedachtegang die niet voortkomt uit heldere deductie maar eerder het product is van een licht verward brein. Ook de tamelijk gratuite conclusie dat promovendi een afkeer van wetenschap hebben omdat ze hun proefschrift een ‘boekje’ noemen, zou elke proef van wetenschappelijke toetsing niet doorstaan (wellicht zelfs niet voldoende worden bevonden voor een opstel op de middelbare school).

Het is sympathiek dat Jolink belangstelling heeft voor de vraag of het doen van wetenschappelijk onderzoek nuttig is voor artsen. Zij heeft nog voldoende tijd in haar opleiding om te schaven aan haar vermogen tot logisch redeneren en om waarnemingen ordentelijk te ordenen tot conclusies voordat ze op patiënten wordt losgelaten, of ze nu wel of niet onderzoek gaat doen in haar verdere loopbaan.

Marcel Levi is topman van University College London Hospitals en wordt per 1 april voorzitter van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Linda Jolink, student geneeskunde, UMC Utrecht

l.a.jolink@students.uu.nl

cc: redactie@medischcontact.nl

  • Linda

    Linda is zesdejaars geneeskundestudent, afgestudeerd neurowetenschapper en satirisch tekenaar.   Lees meer

1. Michel Houellebecq op bezoek in het land van hoeren en euthanasie (Volkskrant)

Lees ook

werk Wetenschap de kwestie opleiding promoveren promotie
Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Dolf Algra, commentator, opiniemaker zorg en sociale zekerheid, Rotterdam 18-02-2021 22:54

    "@ Hans Koch. Excuses voor de onjuiste benaming. Het moet Hans Koch zijn ipv Hans Vonk."

  • Dolf Algra, commentator, opiniemaker zorg en sociale zekerheid, Rotterdam 18-02-2021 22:50

    "Marcel Levi is duidelijk in zijn wiek geschoten en kan zijn sjagerijn over deze kwestie niet (afdoende) onderdrukken en onder de mat houden. Blijkt uit zijn te persoonlijke reactie op dit juist fraai geschreven opinie (!) stuk van Linda Jolink.

    Een opinie stuk mag/moet juist wat gepeperd zijn. Overdrijving mag best. Bovendien zat het juist vol humor.

    Dat kun je niet van de reactie van Levi in deze kwestie zeggen. Ik denk cq ben bang dat hij de pointe mogelijk zelfs helemaal gemist heeft. En dat als een aankomend voorzitter van het NWO.

    En inderdaad: ik ben het eens met de reactie van collega Hans Vonk @ Er zit een valse ondertoon in. Nogal pijnlijk eigenlijk.

    "

  • Hans Koch, Huisarts n.p., Dronten 18-02-2021 21:30

    "Opmerkelijk: In hetzelfde nummer van Medisch Contact waarin de adjunct-hoofdredacteur oproept debatten in het tijdschrift op beschaafde toon te voeren, wordt een ronduit onfatsoenlijke reactie geplaatst van Marcel Levi op een opiniërende bijdrage van geneeskundestudent Linda Jolink: het commentaar van Levi is vals en speelt op de vrouw, en dat met gestrekt been, een rode kaart waardig.
    Ik hoef Linda Jolink niet te verdedigen, dat doet ze zelf zeer kundig in haar repliek waarin ze Levi vaardig onderuit schoffelt.
    Maar ik wil de redactie van Medisch Contact wel oproepen om bij de selectie van te plaatsen bijdragen dezelfde criteria van fatsoen en wellevendheid te hanteren die zij van de lezers verwacht.
    "

  • Linda Jolink, geneeskundestudent 17-02-2021 12:06

    "(2/2)

    Jammer dat u in uw 'expert opinion' niet ingaat op inhoudelijke kwesties als: is er bewijs dat een promotie leidt tot betere artsen? Door een proefschrift te schrijven doe je inderdaad jarenlang ervaring op met logisch redeneren, maar hoe groot is de toegevoegde waarde daarvan in de dagelijkse medische praktijk? En andersom: heeft de intrinsieke motivatie van medische promovendi invloed op de kwaliteit van hun proefschrift?

    In plaats daarvan kiest u ervoor om een aantal ludieke observaties, die overduidelijk geen wetenschappelijke pretenties hebben, als onlogisch en onwetenschappelijk te bestempelen. (Voor de duidelijkheid: het woord 'heilig' in 'heilig uur' verwees naar het feit dat geen enkel excuus geldig was om het uur te missen - dat gevaar lag kennelijk op de loer; niet naar het warme en verheven gevoel dat de arts-assistenten kregen van de wetenschap waarover tijdens dat uur werd gepraat.) Op basis daarvan insinueert u dat ik mijn redeneervermogen moet verbeteren alvorens ik 'op patiënten word losgelaten'. U stelt dat een promotietraject daaraan bij kan dragen, maar de 'harde feiten' waarop u zo gesteld bent, laat u hierbij helaas achterwege."

  • Linda Jolink, geneeskundestudent 17-02-2021 12:05

    "Beste heer Levi,

    Dank voor uw pittige repliek op mijn bewust wat provocatief geschreven stukje; touché, wie kaatst kan de bal verwachten.

    Dat het een ongeschreven wet is dat een promotieonderzoek een vereiste is om in opleiding te komen, is inderdaad onjuist, als u de uitdrukking 'ongeschreven wet' letterlijk neemt. Ik was zelf niet in de veronderstelling dat daadwerkelijk elke medisch specialist gepromoveerd moet zijn en ging ervanuit dat het geëngageerde publiek van Medisch Contact dat ook wel zou weten. Goed dat u ons met de neus op de feiten drukt. Helaas gaat u hiermee voorbij aan de kern van mijn betoog: dat een aanzienlijk aantal jonge artsen promoveert met als belangrijkste motivatie om in opleiding te komen, wat mijns inziens kwalijke gevolgen heeft voor zowel arts als wetenschap.

    Om deze stelling cijfermatig te onderbouwen, moet men niet kijken naar het aantal arts-promovendi, maar naar hun beweegredenen. Uit een peiling onder 3000 studenten blijkt dat 8 op de 10 overweegt te promoveren; een kwart van hen zou daarvan afzien als een promotietraject geen invloed zou hebben op een opleidingsplek (https://www.medischcontact.nl/arts-in-spe/nieuws/ais-artikel/is-een-doctor-een-betere-dokter.htm). In een enquête onder jonge artsen had meer dan een kwart het verkrijgen van een opleidingsplaats als drijfveer voor promotieonderzoek (https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/niet-elke-specialist-hoeft-te-promoveren.htm). En een rapport van het Rathenau Instituut concludeerde naar aanleiding van onderzoek onder 16.000 gepromoveerden: "De wetenschappers in het gebied Gezondheid doen een promotie primair om daarmee een positie in de opleiding tot medisch specialist te verwerven (met zeer schaarse en begeerde plaatsen)". (https://www.rathenau.nl/sites/default/files/2018-04/Rathenau_Instituut-De_Zin_van_Promoveren.pdf)

    (1/2)"

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.