Dagelijks opinie, nieuws en achtergronden

Inloggen
Nieuws
Linda Jolink
12 januari 2021 5 minuten leestijd
de kwestie

Moet een medisch specialist gepromoveerd zijn?

Het schrijven van een dissertatie is een nutteloze pelgrimage voor een medisch specialist

41 reacties
getty images
getty images

Het was een halfjaar geleden; ik liep coschappen in de kliniek en had honger. ‘Lunch over een kwartier?’ vroeg ik aan de zaalarts. ‘Nee, we moeten nu naar de overdrachtsruimte’, zei ze. ‘Het is heilig uur.’ ‘Heilig uur’ was het uurtje van een tot twee op woensdagmiddag, waarin een promovendus onderwijs gaf over het onderzoek waar hij of zij mee bezig was. Het heette zo omdat artsen zó’n hekel hebben aan wetenschap dat ze er alleen naar komen luisteren als het heilig wordt verklaard.

De Kwestie

In de rubriek De Kwestie leggen lezers een dilemma voor. Andere lezers kunnen daarop online reageren, en Medisch Contact vraagt een deskundige om commentaar. De Kwestie, het deskundigencommentaar en een selectie van de lezersreacties worden vervolgens in het tijdschrift gepubliceerd.

Heeft u ook een casus die u wilt delen? Mail deze dan naar redactie@medischcontact.nl onder vermelding van De Kwestie.

Die afkeer van wetenschap blijkt ook uit het feit dat geneeskunde het enige vakgebied is waar een proefschrift ‘je boekje’ wordt genoemd. Goed, een proefschrift is feitelijk inderdaad een niet al te dik boek, maar toch ken ik geen enkele wetenschapper die het resultaat van minstens vier jaar noeste arbeid in dienst van een nobele zoektocht naar waarheid ‘m’n boekje’ zou noemen. De geneeskunde heeft de wetenschap ontheiligd en de enige manier om haar weer wat gewicht terug te geven, is door haar expliciet een aureool op te zetten.

‘Wetenschap is de religie van de 21ste eeuw’. Ik vind dat een wat saaie en gemakzuchtige leus – je zou evengoed kunnen beweren dat complottheorieën de religie van de 21ste eeuw zijn –, maar hier toont zich toch de kracht van het cliché. Dat we een wetenschappelijke presentatie letterlijk tot iets heiligs verheffen, is een aflaat voor hoe we de wetenschap in de praktijk ontheiligen.

De ongeschreven wet dat iedereen die specialist wil worden eerst moet promoveren, is een uitwas van dit principe. Het bedrijven van wetenschap draagt er op geen enkele manier aan bij dat je een betere arts wordt. Integendeel, het zorgt er juist voor dat een jonge arts in de kostbare beginjaren van zijn carrière nul klinische ervaring opdoet en al zijn basiskennis weer vergeet.

Het laten bedrijven van wetenschap door mensen die arts willen worden, is ook op geen enkele manier heilzaam voor de wetenschap. Integendeel, aangezien het promoveren geen doel is maar een middel, levert het promotieonderzoeken op die als doel hebben klaar te zijn in plaats van waar. Als het maar af is. De enige functie van het geneeskundige promotieonderzoek is, kortom, een religieuze: die van de bedevaartstocht. Het is een manier voor de aspirant-specialist om zijn devotie te tonen.

Was Nederland maar wat katholieker gebleven, dan hadden de jonge dokters hun toewijding kunnen tonen op een meer kunstzinnige, mystieke manier, iets met wierook, vrouwen en glas-in-lood. Helaas, Houellebecq zei het al, Nederland is geen land maar een bedrijf.1 Wij doen het op de calvinistische manier: leven is lijden! Het zal ongetwijfeld ook iets te maken hebben met de nasleep van het afbrokkelende old boys network, dat voornamelijk afkomstig is uit studentencorpora. Ook daar verwelkomt men nieuwe leden graag met moeilijkheden in de vorm van een ontgroening, waar de novieten duidelijk moeten maken dat het ze menens is om corpslid te worden. Het pad tot chirurg of internist is vanzelfsprekend wat ernstiger dan dat tot corpslid, zodat het consumeren van het eigen lichaamsgewicht in bier of het op de knieën zingen van urenlange drankliederen niet volstaat. Nee, de bedevaartstocht van de jonge specialist dient een zweem van nut te hebben. Welkom wetenschap.

Om tegemoet te komen aan de calvinistische hang naar ontberingen van Nederlandse artsen en tegelijkertijd het belang van fatsoenlijke wetenschap te steunen, stel ik voor een nieuwe bedevaartstocht in te stellen die even zwaar is maar daadwerkelijk nut heeft. Een jaar fulltime werken in de thuiszorg is mijn eerste ingeving, maar draagt u gerust een beter idee aan.

de deskundige

Ongeschreven wet’ van Jolink is apert onjuist

Onderzoekservaring is wellicht niet onmisbaar om een betere dokter te worden. Echter, de bekwaamheden die een jonge onderzoeker verwerft, al dan niet in een promotietraject, kunnen nuttig zijn voor het aanscherpen van cruciale vaardigheden die van pas komen voor een medicus.

Door onderzoek te doen leer je dat je conclusies niet kunt onderbouwen door emoties, misverstanden of slecht geformuleerde onderbuikgevoelens maar dat er ontegenzeggelijke feiten nodig zijn. Bijvoorbeeld het feit dat in Nederland elk jaar 1100 artsen aan een specialistenopleiding beginnen. En dat elk jaar circa 800 artsen promoveren, van wie er gemiddeld 240 ofwel al een vervolgopleiding hebben ofwel huisarts worden. Dus dat zo’n 560 gepromoveerden instromen in die 1100 opleidingsplaatsen. Ongeveer de helft van die plaatsen is dus beschikbaar voor niet-gepromoveerden. De ‘ongeschreven wet’ van Linda Jolink dat een proefschrift een verplicht entreebiljet is voor een specialistische vervolgopleiding wordt dus niet door harde feiten ondersteund (of – minder diplomatiek – is apert onjuist). En dat is nou zo leerzaam van wetenschap: dat echte feiten je tot verrassende conclusies brengen, die anders zijn dan je had gedacht. Het behoeft geen betoog dat op feiten gebaseerde conclusies ook cruciaal zijn in op evidentie gebaseerde patiëntenzorg.

Een tweede leereffect van onderzoek doen is dat het analyseren van systematisch verzamelde observaties en gegevens je leert waarnemingen samenhangend te ordenen, helder te redeneren, en logische gevolgtrekkingen te formuleren. Ook dit zijn eigenschappen waar een goede arts veel plezier van kan hebben. De redenering van Jolink dat als iemand iets ‘heilig’ vindt, dat automatisch betekent dat iemand daar een hekel aan heeft, is een uitstekend voorbeeld van een onlogische gedachtegang die niet voortkomt uit heldere deductie maar eerder het product is van een licht verward brein. Ook de tamelijk gratuite conclusie dat promovendi een afkeer van wetenschap hebben omdat ze hun proefschrift een ‘boekje’ noemen, zou elke proef van wetenschappelijke toetsing niet doorstaan (wellicht zelfs niet voldoende worden bevonden voor een opstel op de middelbare school).

Het is sympathiek dat Jolink belangstelling heeft voor de vraag of het doen van wetenschappelijk onderzoek nuttig is voor artsen. Zij heeft nog voldoende tijd in haar opleiding om te schaven aan haar vermogen tot logisch redeneren en om waarnemingen ordentelijk te ordenen tot conclusies voordat ze op patiënten wordt losgelaten, of ze nu wel of niet onderzoek gaat doen in haar verdere loopbaan.

Marcel Levi is topman van University College London Hospitals en wordt per 1 april voorzitter van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Linda Jolink, student geneeskunde, UMC Utrecht

l.a.jolink@students.uu.nl

cc: redactie@medischcontact.nl

  • Linda

    Linda is zesdejaars geneeskundestudent, afgestudeerd neurowetenschapper en satirisch tekenaar.   Lees meer

1. Michel Houellebecq op bezoek in het land van hoeren en euthanasie (Volkskrant)

Lees ook

werk Wetenschap de kwestie opleiding promoveren promotie
Dit artikel delen
Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Dolf Algra, commentator, opiniemaker zorg en sociale zekerheid, Rotterdam 21-02-2021 21:51

    "Waardevolle overdenking van Maarten Broers - hoogleraar klinische epidemiologie

    Het sluit aan bij eerdere observaties over het reilen en zeilen van de universiteiten en ook medische faculteiten en de heersende perverse en paradoxale prikkels daarin.

    Voor meer achtergrond verwijs ik nogmaals naar het boek Genadezesjes van Eelco Runia die niet alleen een scherpe analyse maakt van het 'systeem', maar ook een tien punten plan ter verbetering beschrijft. Ik schreef daar al eens een blog over.
    https://www.medischcontact.nl/opinie/blogs-columns/blog/eelco-runia-of-wat-er-misgaat-aan-de-moderne-universiteit.htm

    Of lees de eerdere analyse van Frank Miedema. Medische wetenschap is vooral carriere spel. Ook leerzaam. Te lezen in medisch contact
    https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/medische-wetenschap-is-vooral-carrierespel.htm

    https://www.scienceguide.nl/2019/02/frank-miedema-wij-hadden-verwacht-dat-science-in-transition-als-een-nachtkaars-uit-zou-gaan/

    Eens zal de knop om gezet moeten worden. Maar ja: wie durft ? Wie neemt het voortouw ?

    Tot slot: hulde aan Linda Jolink die met haar artikel deze kwestie op de kaart zette. Maar vooral ook door onvoorziene en niet navolgbare reactie van Marcel Levi. Zo ziet een paradox er dus uit.

    "

  • Dolf Algra, commentator, opiniemaker zorg en sociale zekerheid, Rotterdam 21-02-2021 21:50

    "Waardevolle overdenking van Maarten Broers - hoogleraar klinische epidemiologie, die dieper kijkt.

    Het sluit aan bij eerdere observaties over het reilen en zeilen van de universiteiten en ook medische faculteiten en de heersende perverse en paradoxale prikkels daarin.

    Voor meer achtergrond verwijs ik nogmaals naar het boek Genadezesjes van Eelco Runia die niet alleen een scherpe analyse maakt van het 'systeem', maar ook een tien punten plan ter verbetering beschrijft. Ik schreef daar al eens een blog over.
    https://www.medischcontact.nl/opinie/blogs-columns/blog/eelco-runia-of-wat-er-misgaat-aan-de-moderne-universiteit.htm

    Of lees de eerdere analyse van Frank Miedema. Medische wetenschap is vooral carriere spel. Ook leerzaam. Te lezen in medisch contact
    https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/medische-wetenschap-is-vooral-carrierespel.htm

    https://www.scienceguide.nl/2019/02/frank-miedema-wij-hadden-verwacht-dat-science-in-transition-als-een-nachtkaars-uit-zou-gaan/

    Eens zal de knop om gezet moeten worden. Maar ja: wie durft ? Wie neemt het voortouw ?

    Tot slot: hulde aan Linda Jolink die met haar artikel deze kwestie op de kaart zette. Maar vooral ook door onvoorziene en niet navolgbare reactie van Marcel Levi. Zo ziet een paradox er dus uit.

    "

  • Maarten Boers, hoogleraar klinische epidemiologie, reumatoloog, Amersfoort 21-02-2021 18:08

    "Ik las het artikel van Jolink pas in de gedrukte versie, met de reactie van Levi erbij.
    Gelukkig is hier op de site genoeg over die reactie gezegd, niet in het minst door Jolink zelf. Hulde!
    Ik zou hier nog twee elementen aan toe willen voegen:
    1. een promotie is niet alleen belangrijk voor het krijgen van een opleidingsplaats, maar daarna ook voor het krijgen van een plek als specialist.
    2. Ik ben erg voor voortgezet wetenschappelijk onderwijs in elk traject na het artsexamen. Ik ben het met Levi en anderen eens dat de arts in de praktijk niet kan zonder een gedegen wetenschappelijke vorming. En de beste vorming krijg je door zelf onderzoek te doen. De vraag is HOEVEEL. Volgens mij is een compleet promotietraject niet nodig voor de meeste artsen. Misschien moeten we eens kijken naar een alternatief dat korter duurt; daar is in het buitenland ervaring mee.
    Terzijde: het promotiecircus is dus binnen de medische faculteit overvol en verstopt met mensen die niet echt gemotiveerd en wellicht minder getalenteerd zijn voor onderzoek, maar toch druk voelen om het traject in te gaan. Maar binnen en buiten de medische faculteit wordt bovendien erg veel gepromoveerd door WEL gemotiveerde en getalenteerde mensen waarvoor eigenlijk daarna geen plaats is om senior onderzoeker te worden. Toch gaan we door, want het opleiden van promovendi is voor veel afdelingen een financiële noodzaak.
    Het wordt wat mij betreft tijd dat het hele stelsel op de schop gaat, dat onderzoek vooral gedaan wordt door post-docs, en dat een academische promotie alleen wordt aangeboden aan mensen die daarna een behoorlijke kans hebben op een universitaire carrière met een vaste aanstelling. "

  • Andre Jansen, Huisarts, De Krim 21-02-2021 17:28

    "Ik denk dat collega Levi momenteel teveel hooi op zijn vork neemt of heeft, anders kan ik deze overspannen reactie op deze vrolijk geschreven kwestie niet verklaren. En de redactie dacht: ach we vragen Marcel wel even.... "

  • Roald Schaad, anesthesioloog, IJsselstein ut 21-02-2021 13:24

    "Beste redactie Medisch Contact,

    wel jammer dat jullie alleen iemand als Levi laten reageren; wellicht ook niet helemaal eerlijk, mede ook omdat hij voorzitter van de NWO wordt. Dat is aan de melkman vragen waarom melk goed voor je zou zijn.

    Misschien opnieuw een expert vragen, maar dan een die wat meer neutraal en eerlijk hierop kan reageren? Overigens diskwalificeert Levi met zijn antwoord een groot gedeelte van de medische professionals.

    Ik geloof in een balans. Een gedeelte is gepromoveerd, een gedeelte niet. "

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.