Boeken en films & zo
Henk Maassen
Henk Maassen
2 minuten leestijd
non-fictie

Dichten is willen leven

Een profetisch therapeut

Plaats een reactie

Dichten is willen leven. De neuroloog Abraham Gans (1885–1971), Mart van Lieburg, TMGN, 426 blz., 39,50 euro. Bestellen via: tmgn.nl/uitgaven.php

Wie zegt de naam van neuroloog en dichter Abraham Gans (1885-1971) nog iets? Ondanks zijn grote werk- en denkkracht is zijn nalatenschap van geen betekenis meer voor de huidige neurowetenschap, stelt emeritus hoogleraar medische geschiedenis Mart van Lieburg.

En toch is hij ten onrechte vergeten, meent de historicus, reden waarom hij een biografie over hem schreef: Dichten is willen leven. Daaruit komt Gans naar voren als een man met een ‘doornig levenspad’. Hij groeide op in de Achterhoek, kreeg een vrome, Joodse opvoeding, studeerde geneeskunde in Amsterdam, en legde zich toe op neurologie en psychiatrie. Hij werkte daarna in diverse klinieken, ook in Nederlands-Indië, en was verbonden aan de Leidse universiteit. Verrassend modern klinkt zijn opvatting anno 1925 dat psychiatrie en neurologie ‘de ziekten van een substraat’ bestuderen, ‘waarvan sommige afwijkingen tot het eene, sommige tot het andere, vele tot beide gebieden behooren’. Zijn belangrijkste claim to fame was zijn Leerboek der Neurologie (1934), dat gold als state of the art van het vakgebied. Maar daarna ging het geleidelijk bergaf, zowel in zijn persoonlijke leven als in de wetenschap. Zijn ambitie om hoogleraar te worden zou stranden door ruzies en machinaties. En al tijdens de Tweede Wereldoorlog had hij zich, zo lijkt het haast, door bezinning en meditatie losgemaakt van zijn gezinsleven en zijn huwelijken, en de toewijding aan het hogere gezocht. Na de oorlog trok hij, zoals Van Lieburg het formuleert, de profetenmantel aan en ontwikkelde een religieuze variant van psychotherapie, ‘waarin hijzelf als vertolker van het woord van de zwijgende God de hoofdrol speelde’. Gans vestigde zich als zenuwarts-psychotherapeut, schreef Bijbelstudies en soms voor hedendaagse lezers nogal gezwollen poëzie. De auteur reconstrueert die ontwikkeling en de betekenis ervan minutieus.

Gans’ taal, altijd al rijk bedeeld met neologismen, werd er intussen niet helderder op: zijn Inleiding tot de Pathologie stond vol van ‘epische en pathische bionen’ en ‘pathergische moleculen’. Het duizelt de lezer al snel, moet ook Van Lieburg toegeven. Wat heeft hem er niettemin toe gebracht voor deze man alsnog dit monument op te richten? Het antwoord staat in zijn inleiding: Gans’ werk vertolkte op verrassende wijze Van Lieburgs eigen cultuur- en religiebeleving en hij vermoedt dat hij daarin niet alleen staat. Hij moet ook veel hebben herkend in Gans’ dichtwerk dat in de biografie integraal is opgenomen. 

Media en cultuur
  • Henk Maassen

    Henk Maassen is sinds 1999 journalist bij Medisch Contact, met speciale belangstelling voor psychiatrie en neurowetenschappen, sociale geneeskunde en economie van de gezondheidszorg. Hij stelt wekelijks de Media & Cultuur-pagina’s samen.  

Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • Er zijn nog geen reacties
 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.