Inloggen
Laatste nieuws
Wetenschap

BMJ: ‘Wees voorzichtig met surrogaateindpunten’

1 reactie

Uitkomsten op zogeheten surrogaateindpunten hebben de laatste jaren tot een snellere toelating van nieuwe therapieën geleid, met name voor chronische ziekten. Niet altijd zonder enige controverse: zie bijvoorbeeld de recente ophef rond de toelating door de FDA van het alzheimermedicijn aducanumab. In twee studies, verschenen in The BMJ, analyseren Jeanne Lenzer, Shannon Brownlee en Dalia Dawoud e.a. de stand van zaken.

Op het totaal is het aandeel van trials dat de werkzaamheid van nieuwe geneesmiddelen alleen op basis van surrogaateindpunten meet, gestegen van minder dan 50 procent medio jaren negentig tot ongeveer 60 procent in de periode 2015-17. In de oncologie zijn surrogaateindpunten goed voor bijna 80 procent van alle klinische onderzoeken.

De onderzoekers wijzen op de lange geschiedenis van middelen die op basis van surrogaateindpunten werden goedgekeurd, maar hun beloften niet waarmaakten. Voorbeelden te over: bevacizumab tegen uitgezaaide borstkanker, olaratumab tegen wekedelensarcoom; atezolizumab tegen urotheelcarcinoom. Soms hadden middelen zelfs een averechts effect: patiënten met multipel myeloom die venetoclax kregen, hadden een kortere overleving dan de controlegroep.

In de gevallen dat medicijnen een versnelde goedkeuring kregen, gebeurde dat meestal onder de voorwaarde dat de producent verder onderzoek zou doen om de klinische voordelen te bevestigen. Maar het blijkt dat zulke trials meestal op de lange baan geschoven worden en dat FDA bedrijven niet ter verantwoording roept als ze een dergelijk voordeel niet kunnen aantonen.

Wie is aangewezen op surrogaten, omdat trials met harde klinische eindpunten (zoals mortaliteit) te lang zouden duren, kan het beste zijn toevlucht zoeken tot meta-analyses waarmee het verband tussen kandidaat-surrogaateindpunten en uiteindelijke patiëntrelevante uitkomsten in beeld wordt gebracht. Volgens de onderzoekers is de methodologische consensus groeiende dat daartoe zogeheten ‘bivariate meta-analysemethoden’ zeer geschikt zijn. Die houden namelijk niet alleen rekening met de correlatie tussen de behandeleffecten en surrogaateindpunten, maar ook met de onzekerheden in dat verband.

Toch menen sommige deskundigen dat het gebruik van deze punten beperkt moet blijven tot fase-II-onderzoeken. Anderen blijken het daarmee volstrekt oneens: zij vinden het onethisch surrogaateindpunten niet te gebruiken en patiënten te laten sterven in afwachting van nieuwe behandelingen.

lees ook
Nieuws Wetenschap
  • Henk Maassen

    Henk Maassen (1958) is journalist bij Medisch Contact, met speciale belangstelling voor psychiatrie en neurowetenschappen, sociale geneeskunde en economie van de gezondheidszorg.  

Op dit artikel reageren inloggen
Reacties
  • M. Petschow

    co-assistent, Almelo

    21-09-2021 19:34

    Bedankt voor de herinnering dat je voorzichtig moet zijn met 'surrogaateindpunten'.

    Een recent voorbeeld is de poging van Pfizer een toelating van boosters voor de algemene bevolking alleen op basis van een 'verhoogde titer van neutraliserende an...tistoffen tegen het oorspronkelijke SARS-CoV-2 2,6(!) maanden na de derde prik' aan te vragen:

    https://www.pharmaceutical-technology.com/news/pfizer-biontech-sbla-booster/
    https://www.pfizer.com/news/press-release/press-release-detail/pfizer-and-biontech-initiate-rolling-submission

    In de woorden van Krause et al [1]: "Even if humoral immunity appears to wane, reductions in neutralising antibody titre do not necessarily predict reductions in vaccine efficacy over time, and reductions in vaccine efficacy against mild disease do not necessarily predict reductions in the (typically higher) efficacy against severe disease. [...] If boosters (whether expressing original or variant antigens) are ultimately to be used, there will be a need to identify specific circumstances in which the direct and indirect benefits of doing so are, on balance, clearly beneficial."

    [1] https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(21)02046-8/fulltext

    Bedankt voor de herinnering dat je voorzichtig moet zijn met 'surrogaateindpunten'.

    Een recent voorbeeld is de poging van Pfizer een toelating van boosters voor de algemene bevolking alleen op basis van een 'verhoogde titer van neutraliserende antistoffen tegen het oorspronkelijke SARS-CoV-2 2,6(!) maanden na de derde prik' aan te vragen:

    https://www.pharmaceutical-technology.com/news/pfizer-biontech-sbla-booster/
    https://www.pfizer.com/news/press-release/press-release-detail/pfizer-and-biontech-initiate-rolling-submission

    In de woorden van Krause et al [1]: "Even if humoral immunity appears to wane, reductions in neutralising antibody titre do not necessarily predict reductions in vaccine efficacy over time, and reductions in vaccine efficacy against mild disease do not necessarily predict reductions in the (typically higher) efficacy against severe disease. [...] If boosters (whether expressing original or variant antigens) are ultimately to be used, there will be a need to identify specific circumstances in which the direct and indirect benefits of doing so are, on balance, clearly beneficial."

    [1] https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(21)02046-8/fulltext

 

Cookies op Medisch Contact

Medisch Contact vraagt u om cookies te accepteren voor optimale werking van de site, kwaliteitsverbetering door geanonimiseerde analyse van het gebruik van de site en het tonen van relevante advertenties, video’s en andere multimediale inhoud. Meer informatie vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.